090.«کولی‌ها»، شهر و موسیقی

نگاهی اجمالی به برخی پژوهش‌های شهری در باب جماعت‎های غربت

تصویر کودکان محلۀ گلستان سبزوار

با تأکید بر مطالعات محلۀ گلستان سبزوار
جماعت‎های غربت امروز در اکثر نقاط جهان پراکنده هستند. با گسترش فرآیندهای شهرنشینی در جهان این جماعت‎ها امروز در بسیار از شهرهای جهان حضور داشته و به علت برخی مسایل اجتماعی‎ در اکثر موارد در شرایط نامطلوب و آسیب‎زایی قرار دارند. چنانکه مطالعات نشان می‎دهد، اکثر گروه‏های غربت در سراسر دنیا از گروه‎های اجتماعی مجاور خود فاصله اجتماعی دارند. به نظر می‎رسد، مهم‏ترین مسئله اجتماعی این جماعت‌ها که ریشه تاریخی نیز دارد، نیز عدم جذب این محله در سیستم اجتماعی شهرها است. چنانکه مطالعات نشان می‎دهد، جماعت‎های کولی در سراسر جهان به‌واسطه تاریخ، سنت‏ها، فرهنگ، زبان خاص خود از جمعیت‎های اطرافشان متمایز هستند. این تمایز خود مانعی بر سر راه ادغام[1] و یکسانی[2] این جماعت‎ها با جمعیت‏های اطرافشان است (بارانی،322:1994). این عدم ادغام و یکسانی موجب شده است این گروه با عناوین مانند حاشیه‎ای[3] یا انسان حاشیه‎ای[4] در متون علمی مورداشاره قرار گیرد (هازلدیک،2012: 32؛ ریچارسون،2012).

در ادامه به برخی از مهم‎ترین مطالعات بر جماعت‎های غربت در بافت‎های شهری ایران با تمرکز بر مطالعات انجام شده بر محلۀ گلستان سبزوار اشاره می‌شود.

رحمت رضایی قلعه (1385) در پایان‎نامۀ کارشناسی ارشد خود با عنوان «اتنوگرافی کولی‎های (گدارها) بهشهر» به ساختار اقتصادی و برخی جنبه‎های فرهنگی مانند زبان، موسیقی و رقص، اعتقادات و غیره کولیان شهر بهشهر اشاره‌ کرده است. مهدی سپهریان (1375) در پایان‎نامۀ کارشناسی ارشد خود با عنوان «اتنوگرافی مگَد‌های نیشابور» با استفاده از روش میدانی به بررسی نظام اجتماعی و فرهنگی کولی‎های نیشابور موسوم به مگَدها پرداخته است. بررسی ساختار اقتصادی این جماعت نیز بخش قابل توجه‎ای از این پژوهش را شکل می‎دهد. میترا اسفاری (1395) در مقاله‎ای با عنوان «پویایی هویتی غربت‎ها: مطالعه اتنوگرافیک هادوری در چهارراه‎های تهران» عمدتاً به کودکان کولی پرداخته است. او با توجه به نظریۀ مرزهای قومی فردریک بارت به کنش‎های متقابل گروه‎های کولی و سایر گروه‎ها می‎پردازد. اسفاری هادوری و یا گدایی با سماجت را به‌عنوان نمود یکی از اصلی‌ترین شیوه‎های این نوع کنش‌های متقابل می‎داند. یکی از مهم‎ترین یافته‎های این پژوهش روشن شدن عملکرد هادروی در برساختن هویت گروهی هر کودک غربت بوده است. صفی‎خانی (1395) در مقاله‎ای با عنوان «هویت در آستانۀ کولی‎های ساکن در تهران» به چگونگی بودن کولی‎ها به عنوان یک اجتماع در حال گذار در بسترهای فعلی جامعه ایران به طور عام و در متن‎های شهری‎ای چون محله‎های خاک سفید، دروازه غار و لب خط در تهران به طور خاص اشاره دارد و نشان می‎دهد که چگونه کولی‎ها با گذر از مرحله پیشاآستانگی در مرحله آستانگی باقی مانده و نتوانسته‎اند از این مرحله خارج شوند و بدین ترتیب دارای هویت‎های درآستانه‌ای شده‎اند که گذار آن‎ها را به مرحله پساآستانگی و جذب ایشان در بسترهای فعلی شهر تهران با تنگا روبرو ساخته است.

 مجتبی رفیعیان و شیوا آجیلیان ممتاز و مهدی شیری‌پور (1393) در مقاله‎ای با عنوان «رویکرد وکالتی در برنامه‎ریزی شهری (موردمطالعه: شهر سبزوار، محلۀ گلستان)» نقطۀ شروع بحث خود را با نقد برنامه‌ریزی‌های شهری از زاویه عدم توجه جدی به ملاحظات اجتماعی و فرهنگی شروع می‎کنند و در ادامه با توجه به رویکرد برنامه‎ریزی وکالتی که نوعی رویکرد اجتماع‎محور است به تحلیل و نقد برنامه‎های شهری محلۀ گلستان سبزوار می‎پردازد. یافته‎های این پژوهش نشان می‎دهد که محلۀ گلستان در صورتی می‎تواند به توسعۀ پایدار دست یابد که در درجۀ اول که ساکنین را جهت انجام انواع طرح‎های مشترک، چه از نظر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و چه از نظر کالبدی و زیست‌محیطی یاری رساند؛ در درجۀ دوم مدیریت شهری فعلی باید دیدگاه‎های سابق خود را رها کرده، با نگاهی سیستمی به شهر، به‌سوی مدیریت یکپارچۀ شهری و واگذاری اختیارات به مدیریت‎های محلی گام بردارد.

روح‎الله نامنی (1394) در پایان‎نامۀ کارشناسی ارشد خود با عنوان «تحلیل جامعه‎شناختی طرد اجتماعی اقلیت غربت‎ها؛ موردمطالعه: شهر سبزوار» با استفاده از روش پیمایشی به بررسی نگرش مردم سبزوار به کولی‎ها این شهر و نگرش کولی‎ها به اکثریت ساکنین شهر سبزوار پرداخته است. نتایج این بررسی نشان می‎دهد، دو متغیر اخلاق اجتماعی و سرمایه اجتماعی مهم‌ترین عوامل طرد این جماعت از سوی مردم سبزوار بوده و از سوی دیگر همبستگی بالا در میان جماعت کولی‎ها و به‌تبع افزایش اهمیت هویت قومی مهم‎ترین عامل در عدم ارتباط مؤثر مردم کوی گلستان با سایر مردم شهر سبزوار است.

محمد اجزا شکوهی (1384) در مقاله‎ای با عنوان «مراکز شهری و گتوهای قومی- مطالعه موردی، کولی‎های شهر سبزوار» محلۀ گلستان سبزوار را به‌عنوان یک گتو قومی در بافت قدیم شهر سبزوار معرفی می‎کند. بخشی از مهم‌ترین نتایج این مقاله، عمده‌ترین دلایل اسکان این قوم در این نقطه از شهر را در اهمیت وابستگی‎های قومی و خویشاوندی و کارکرد تجاری منطقه که دسترسی آسان به بازار کار را فراهم می‎آورد، نشان می‌دهد.

منابع:

  1. اجزاء شکوهی، محمد (1384) مراکز شهری و گتوهای قومی- مطالعه موردی، کولی‎های شهر سبزوار، مجلۀ جغرافیا و توسعۀ ناحیه‎ای، شماره پنجم: 225-245.

  2. اسفاری، میترا (1395) پویایی هویتی غربت‎ها «مطالعه اتنوگرافیک هادوری در چهارراه‎های تهران»، مجلۀ انسان‌شناسی، شماره 22: 11-37.

  3. صفی‎خانی، ثمره (زیر چاپ) هویت در آستانه‎ی کولی‎های ساکن در تهران، تحقیقات فرهنگی.

  4. رضایی قلعه، رحمت (1385) اتنوگرافی گدارهای (کولی‎های) بهشهر، پایان‎نامۀ کارشناسی ارشد مردم‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران، به راهنمایی دکتر جلال‎الدین رفیع‎فر.

  5. رفیعیان، مجتبی، آجیلیان ممتاز، شیوا و مهدی شیری‌پور (1393)، رویکرد وکالتی در برنامه‎ریزی شهری (موردمطالعه: شهر سبزوار، محلۀ گلستان)، پژوهش‌های جغرافیای برنامه‎ریزی شهری، شماره 3: 277-310.

  6. نامنی، روح‎الله (1394) بررسی جامعه‌شناختی طرد اجتماعی، پایان‎نامۀ کارشناسی ارشد جامعه‎شناسی دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران، به راهنمایی دکتر محمد صادق مهدوی.

  7. Barany, Zoltan D. (1994)Living on the Edge: The East European Roma in Postcommunist Politics and Societies, Slavic Review, Vol. 53, No. 2 (Summer, 1994), pp. 321-344.

  8. Hadzlavdic Habiba(2012) Gypsies as "Marginal Man" in Works by Georg Simmel and Robert Park, Rocky Mountain Review, Vol. 66, No. 1 (2012), pp. 32-44.

     

 

 

[1]. Integration

[2]. Assimilation

[3]. Marginal

[4]. Marginal Man

تاریخ انتشار

جمعه, تير 11, 1395 - 01:26

«کولی‌ها»، شهر و موسیقی در نودمین یکشنبه انسان شناسی و فرهنگ

پوستر: مرضیه جعفری /  نودمین نشست یکشنبه های انسان شناسی و فرهنگ با عنوان «"کولی‌ها"، شهر و موسیقی» در روز یکشنبه 30 خرداد 1395 در پژوهشگاه فرهنگ٬ هنر و ارتباطات برگزار خواهد شد. در این نشست فیلم «سفر امن» اثر تونی گاتلیف نمایش داده می شود. سخنرانی‌ های این نشست توسط آقای محسن شهرناز دار (پژوهشگر حوزه موسیقی) با عنوان «پراکندگی "کولی" و موسیقی در ایران» و خانم دکتر میترا اسفاری (دکتری انسان شناسی) با عنوان «نگاهی انسان شناختی به گروه‌های دوره گرد» انجام خواهد شد.

مکان: میدان ولی عصر، خیابان ولی عصر، خیابان دمشق، شماره 9، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات

زمان: ساعت  ۴ تا ۷ بعداز ظهر  یکشنبه  30 خرداد 1395

محسن شهرناز دار در انسان شناسی و فرهنگ

درباره تونی گاتلیف

تاریخ انتشار

چهارشنبه, خرداد 26, 1395 - 00:08

شاخه اصلی

قوم‌شناسی
اشتراک در RSS - 090.«کولی‌ها»، شهر و موسیقی