سرآغاز

درباره ارنست کاسیرر

شایسته مدنی
Cassirer .jpg

ارنست کاسیرر، فیلسوف فرهنگ (1874-1945)
کاسیرر(Ernst Cassirer) در شهر برسلائو(Breslau)، آلمان، در یک خانواده یهودی متولد شد. در برلین و لایپزیگ و ماربورگ درس خواند، و سپس در دانشگاههای برلین و هامبورگ درس داد. در 1933 پس از روی کار آمدن نازی ها، ناچار از آلمان رخت کشید. دو سال در دانشگاه آلسفورد انگلستان و شش سال در دانشگاه گوتنبرگ سوئد درس داد و در 1941 به آمریکا رفت و استاد دانشگاه ییل شد. در سال 1945 هنگامی که به عنوان استاد مهمان در دانشگاه کلمبیا درس می داد، در نیویورک درگذشت.
او در دانشگاه برلین زیر نظر گئورک زیمل با فلسفه کانت آشنا شد و به تحصیل در این رشته روی آورد. هرمان کوهن مفسر نامدار فلسفه کانت، کاسیرر را به شهر ماربورگ و سر کلاس این استاد جذب کرد. او زیر نظر همین استاد دکترای خود را در زمینه فلسفه لایبنیتس با درجه ممتاز گرفت. کاسیرر پس از شنیدن این شعار نازیسم که " حق همان است که به پیشوایمان یاری می دهد"، گفت که "این پایان آلمان است". او در همان سال ظهور نازیسم، آلمان را به قصد انگلستان ترک گفت. کاسیرر دو سال در دانشگاه آکسفورد و شش سال در سوئد به تدریس فلسفه پرداخت تا آنکه در سال 1941 به دانشگاه ییل دعوت شد و تا پایان عمر دراین کشور اقامت کرد.
کاسیرر تا پایان عمر، پرکار و پربازده بود و سالی را پشت سر نگذاشت که در آن یک اثر بزرگ در زمینه های گوناگون علوم و فلسفه و هنر ننوشته باشد. او در منطق، علوم، هنر و موسیقی و ادبیات صاحب نظر بود و کمتر اندیشمندی را می توان یافت که چون او در سراسر رشته های دانش و فرهنگ بشری دست داشته باشد و در هر یک از این رشته ها نظریه ای نوین و طرحی تازه ارائه کرده باشد. همچون هر اندیشمند پرورده مکتب کانت، مهمترین موضوعی که در فلسفه توجه کاسیرر را به خود جلب کرد، مبحث معرفت شناسی و بازشناخت عناصر تشکیل دهنده شناخت و چگونگی تکوین و تکامل خرد و حدود و توانایی و کارآیی آن بود. او بیشترین بخش عمر پربار خویش را به فلسفه معرفت اختصاص داد و نخستین اثر فلسفی او در این زمینه با عنوان "مساله دانش" در زمره یکی از برجسته ترین کتابهای فلسفی زمان او درآمد.
کانت و پیروان او تنها خرد و شناخت عقلی را شایسته بررسی و پژوهش فلسفی می دانستند و هرگز از دایره مفاهیم و معیارهای خرد (reason) پای بیرون نگذاشتند. آنها عواطف، احساسات، اراده و خواهش های روانی بشر را در تعیین معیارهای شناخت هیچ دخالت نمی دادند و برای انگیزه های روانی و رویکردهای نفسانی انسان نه تنها هیچ ارزشی قایل نمی شدند، بلکه روی آوردن به این مباحث را برای اندیشمندان و اندیشه انسانی زیانبار می دانستند. تنها کسی که در آلمان پیش از کاسیرر با اندیشه خردستایی و خردورزی و جهانشمولی آن ستیز کرد، شوپنهاور بود که بر خلاف نظر خردمداران، عقل انسان را برده و خدمتگزار اراده او می دانست. ولی شوپنهاور هرگز نتوانست در محیط فرهنگی آلمان که سخت تحت نفوذ ایده آلیستهای عقلگرا بود، رخنه کند. نخستین جنگ جهانی ضربه بسیار موثری بر بنیاد خردورزی وارد آورد و اینکه با هیچ معیار عقلی نمی توان اینهمه کشتار و ویرانگری را توجیه کرد. گرچه کاسیرر یک اندیشمند پیرو کانت بود، اما تنها به پیروی مقلدانه از کانت بسنده نکرد. او آشکارا دیده بود که جهان انسانی تنها بر مدار عقل نمی گردد و در بسیاری از موارد مفاهیم و صورتهای اندیشه غیرتعقلی در تعیین رویکردها و کارکردهای جوامع بشری اثری کمتر از مفاهیم عقلی ندارند. او به این صورتها و مفاهیم عقلی به عنوان پدیده های تاریخی نیز نگریست و پیدایش و رشد آنها را در بستر زمان و به یاری داده های عینی قومشناسی، زبانشناسی و علوم اجتماعی دیگر به بررسی کشید.
کاسیرر در پرتو همین آگاهیهای نوین به نوشتن شاهکار فلسفی خویش دست یازید و در سن پختگی و کمال عقلی خویش کتاب "فلسفه صورتهای سمبکلیک" را در سالهای 1923 تا 1929 به جهان دانش عرضه کرد. دستگاه فکری کاسیرر را می توان به اسم "نماد شناسی عمومی" یا "فلسفه اصالت سمبول" نامید. در این سیستم به موضوع زبان توجه خاصی شده است و به همین جهت بسیاری از نظریه های جدید راجع به تفسیر یا تاویل علمی از انواع گوناگون مکاتب مبتنی بر مفهوم "ساخت" ازاندیشه بارور کاسیرر الهام گرفته اند. در فلسفه کاسیرر، اساطیر و هنرو دین و تمام "صورتهای فرهنگی" و علوم گوناگون با یکدیگر آشتی می نمایند و از این رو تالیفات او حالت "سیاهه برداری" از "صور فرهنگی" را پیدا می کند و هر یک از صورتهای فرهنگی به عنوان یکی از شیوه های "عینیت پذیری" قلمداد می گردند. از یک طرف فلسفه کاسیرر، نسبیت و اختلاف این شیوه ها را به صورت برجسته نشان می دهد و از طرف دیگر یک نظر سیستماتیک و فراگیرنده از صورتهای فرهنگی عرضه می کند.
کاسیرر بعد از اینکه در کتاب "رساله ای در باب انسان" معیارهای ویژه فلسفه انتقادی کانت یعنی فضا و زمان و عدد را بر صور فرهنگی یعنی اسطوره و محتوای اساطیر، که خود از راه تحقیقات مردم شناسی بدست آمده اند تطبیق می کند، می کوشد تا عینیت ویژه آنها را استخراج نماید. ولی اسطوره امری نیست که مثل علم از راه نسبت های آن شناخته شود و بر خلاف مواضیع علمی موضوع اساطیری یا اسطوره ارزش جوهری دارد. اگر به سراغ دین برویم به "صورت فرهنگی" دیگری بر می خوریم. در اینجا اموری مثل قربانی کردن و نماز خواندن و اعمال عبادی و نیایش، نیت و غرض اساطیری را دگرگون می کنند. زیرا که از لحاظ اساطیر، عالم از ظواهر ساخته شده واز چشم دین ظواهر را باید با سوء ظن نگریست.
آثار کاسیرر:
•    مسئله شناخت در فلسفه و علم روزگار معاصر (1907)
•    مفهوم جوهر و مفهوم فونکسیون (1910)
•    آزادی و صورت (1916)
•    مسئله شناخت (1920)
•    فلسفه صورتهای سمبولیک (در سه جلد)
•    جلد اول: فلسفه زبان (1923)
•    جلد دوم: اندیشه اساطیری (1925)
•    جلد سوم: پدیدار شناسی معرفت (1929)
•    زبان و اسطوره (1925)
•    فلسفه یونانیان از آغاز تا افلاطون (1925)
•    مفهوم فرد و جهان در فلسفه رنسانس (1927)
•    روح و زندگی در فلسفه معاصر (1930)
•    ظهور مجدد افلاطون در انگلستان (1932)
•    مکتب کمبریج (1932)
•    فلسفه روشنگری (1932)
•    گوته و جهان تاریخ (1932)
•    زبان و ساختمان عالمی اشیاء (1932)
•    مفهوم وحدت در فلسفه ژان ژاک روسو (1932)
•    حتمیت و عدم حتمیت در فیزیک (1935)
•    دکارت و مفهوم حقیقت (1937)
•    مفهوم گروه و تئوری ادراک و مفاوضه (1938)
•    تامل درباره مفهوم سمبل (1938)
•    دکارت و کرنی و کریستین ملکه سوئد (1941)
•    منطق علوم فرهنگی (1942)
•    تاثیر زبان در توسعه فکر علمی (1942)
•    رساله ای در باب انسان (1941)
•    اسطوره دولت (1941)
•    فکر ساخت گرایی در مکاتب زبان شناسی جدید (1941)
کتابهایی از کاسیرر که به فارسی ترجمه شده است:
•    رساله ای در باب انسان، ترجمه بزرگ نادرزاد
•    فلسفه صورتهای سمبلیک: اندیشه اسطوره ای، ترجمه یدالله موقن
•    زبان و اسطوره، ترجمه محسن ثلاثی
•    فلسفه روشنگری، ترجمه یدالله موقن
•    اسطوره دولت، ترجمه یدالله موقن
•    افسانه دولت، ترجمه نجف دریابندری
منابع: یادداشت مترجم در کتاب "رساله ای در باب انسان" و "زبان و اسطوره"، ویکیپدیای انگلیسی

از شایسته مدنی در سایت "انسان شناسی و فرهنگ"
ارزشهای حاکم بر جامعه ایرانی
http://www.anthropology.ir/node/7964
جامعه شناسی هنر
http://www.anthropology.ir/node/7762
ماخذشناسی کتابهای فارسی درباره ارزشها (1)
http://www.anthropology.ir/node/7726
معرفی کتاب "مطالعات قومی و نژادی در قرن بیستم"
http://anthropology.ir/node/7246
تاریخ فرهنگی "کار"
http://anthropology.ir/node/7614
تاریخ فرهنگی
http://anthropology.ir/node/7036
نقش فرهنگ در آثار هنری افریقا
http://anthropology.ir/node/5717
 هنر آفریقای غربی
http://anthropology.ir/node/6394
مغرب (شمال آفریقا)
http://anthropology.ir/node/6100
تاریخ هنر و معماری آفریقا
http://anthropology.ir/node/5424
 نقشه اقلیتهای نژادی در جهان
http://anthropology.ir/node/5147
نقشه های زبان شناختی (1)
http://anthropology.ir/node/4961
نقشه های زبان شناختی (2)
http://anthropology.ir/node/4982
 نقشه های زبان شناختی (3)
http://anthropology.ir/node/5001
 استعمار و استعمار زدایی
http://anthropology.ir/node/5337
 نقشه توزیع ادیان در جهان
http://anthropology.ir/node/5111

Share this
تمامی حقوق این پایگاه برای «انسان شناسی و فرهنگ» محفوظ است.