سرآغاز

قدرت،گفتمان و زبان

مریم عباسی
Ketab- Ghodrat.jpg

سلطانی،سید علی اصغر(1387)،قدرت،گفتمان و زبان سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران ، تهران : نی
اگر چه هدف اصلی نویسنده کتاب قدرت،گفتمان و زبان بررسی سیر ظهور و شکل گیری انقلاب اسلامی و دو جریان اساسی محافظه کار و اصلاح طلب است اما تلاش نویسنده بر آن بوده که نحوه ظهور و حرکت جریانهای

مذکور را با استفاده از رویکرد زبان شناسی و نشانه شناسی تحلیل کند . در این کتاب نویسنده برای معرفی جریانهای انقلاب اسلامی و دو جریان اساسی منتج از آن(اصلاح طلب و محافظه کار) از اصطلاح گفتمان استفاده می کند زیرا معتقد است گفتمان مفهومی است که وجود پیوند میان زبان و سیاست را به خوبی بیان می کند.
کتاب فوق دارای 7 فصل است.در فصل اول کتاب نویسنده به معرفی اجمالی نظریات مرتبط با گفتمان وقدرت می پردازد.
1.اولین نظریه تحت عنوان تحلیل گفتمان معرفی شده است.این نظریه از درون نظریه زبان شناسی ساختاری آمریکا توسط هریس ساختار گرای مشهور مطرح شده است.بنابر این مفهوم برای انجام تحلیلهای زبانی باید به تحلیل ساختارهای بالاتر از سطح جمله همچون پاراگراف اقدام کرد.از دید نقش گرایان ایراد این نظریه عدم توجه به بافت و شرایط کاربرد زبان است که منجر به نادیده گرفته شدن جنبه هایی از زبان می شود .از اینرو نقش گرایان با توجه به بافت زبانی سعی در ارائه تحلیلی جامع از زبان دارند.
2.دومین نظریه مطرح شده در این فصل زبان شناسی انتقادی است.بر اساس نظر این نظریه پردازان که خود نیز از فوکو متاثر بودند مفهوم بافت در نظریات نقش گرایان مفهومی نارساست و منجر به نادیده گرفته شدن نقش مسائل سیاسی و اجتماعی می شود از اینرو این گروه مفاهیمی چون گفتمان و قدرت را در گفتمان خود وارد کردند.
در فصل دوم کتاب سه رویکرد اساسی تحلیل انتقادی مطرح می شود.این سه رویکرد عبارتند از:
1.رویکرد جامعه-زبان شناسی گفتمانی :بر اساس اینرویکرد تمام اطلاعات لازم برای تحلیل لایه های گوناگون یک متن به هم وابسته اند.
2.رویکرد اجتماعی - شناختی:پیروان این رویکرد با ایجاد پیوند میان سه مفهوم اساسی گفتمان،شناخت و اجتماع تاکید اصلی خود را بر شناخت می گذارند.
3.الگوی سه لایه فرلاکف:بر اساس این الگو، گفتمان نوعی کردار اجتماعی است.بر اساس این الگو برای تحلیل یک فرایند ارتباطی از تحلیل متن،تحلیل کردار گفتمانی و تحلیل کردار اجتماعی همزمان استفاده می شود .
در فصل 3 نویسنده به بررسی چارچوب نظری لاکلا و موف می پردازد.دو فرد مذکور ساختارگرایانی هستند که نظریات پسا ساختارگرایانه ای ارائه می دهند که بنا بر آن اجتماع مکانی است برای تولید و بازتولید معنا.لاکلا و موف با استفاده از نظریه رابطه ای بودن نظام نشانه ای زبان (سوسور)نظام رابطه ای گفتمان خود را شکل دادند اما از آنجا که در این نظام میان دال و مدلول پیوند ثابتی برقرار است و این امر در تحلیلهای سیاسی مشکل ساز است لاکلا و موف از نظریه دریدا نیز استفاده کردند.
از نظر لاکلا و موف اجتماع محیطی است نشانه شناختی که در تلاش تعریف و تثبیت معانی نشانه هاست و نظامهای نشانه شناختی افراد را تحت سلطه خود دارند و حقیقت را آنطور که می خواهند شکل می دهند.
نظریه گفتمان لاکلا و موف در واقع بسط نظریه گفتمان فوکو است با این تفاوت که این دو تمایزی میان کنشهای اجتماعی گفتمانی و غیر گفتمانی قایل نمی شوند.بر اساس این نظریه گفتمان معنا بخش و سازنده همه پدیده های اجتماعی است.
بر اساس نظریه تحلیل انتقادی گفتمان،گفتمان سازنده است زیرا سازنده پدیده های اجتماعی ای چون سیاست،اقتصاد ،جنسیت و ...است و از سوی دیگر بر ساخته است چون خود نیز متاثر از پدیده های اجتماعی است.
نظریه لاکلا و موف به علت داشتن دیدگاهی انتزاعی به گفتمان ،یک نظریه کلان اجتماعی محسوب می شود و تحلیل گفتمانی مبتنی بر این نظریه صرفا به تحلیل ارتباط میان گروهی از نشانه های نظام یافته پرداخته و با تحلیل های خرد زبانی همراه است و در مقابل رویکردهای ساخت گرا و نقش گرا اصولا فاقد تبیینهای کلان هستند و به تحلیلهای خرد زبانی در شرایط محدود می پردازند.
در مقابل این دو رویکرد تحلیل انتقادی رویکردی میانه دارد و تحلیلهای خرد زبانی را با تحلیلهای اجتماعی انتزاعی ترکیب می کند.
در فصل 4 نویسنده با استفاده از نظریات لاکلا و موف به بررسی نحوه ارتباط و رقابت میان دو گروه اصلاح طلب و محافظه کار در جریان انقلاب اسلامی ایران می پردازد.تلاش نویسنده آن است که مشخص کند این دو جریان چگونه از سازوکارهای برجسته سازی نرم(به صورت زبانی)و برجسته سازی سخت(مانند جنبشهای اجتماعی) برای سرکوبی هم استفاده کردند.
در فصل 5 نویسنده با تلفیق نظریات لاکلا و موف به بررسی نحوه ظهور،سیر تحول و در نهایت افول گفتمان اصلاح طلب می پردازد.
در فصل 6 نویسنده مفصلا به بررسی نحوه شکل گیری انقلاب اسلامی و رقابت دو جرریان محافظه کار و تجدد طلب با استفاده از ابزارهای زبانی می پردازد.از نظر وی انقلاب اسلامی با ترکیب عناصری از تجدد و سنت حول محور یک رهبر(امام خمینی)شکل گرفت.پس از مدتی جریان به حاشیه راندن جنبش تجدد طلب سکولار آغاز شد اما با گذشت زمان جریان تجدد طلب مجددابه صورت یک جریان اصلاح طلب و در مقابل جریان محافظه کار شکل گرفت.در زمان حیات رهبر انقلاب اسلامی مخالفت دو جریان محافظه کار و اصلاح طلب کمتر به چشم می خورد اما پس از فوت امام این جریان پررنگ تر شد تا جایی که در انتخابات دوره هفتم گفتمان اصلاح طلب توسط جریان محافظه کار به طور کامل به حاشیه رانده شد.
در فصل 7 کتاب محقق به بیان خلاصه وار نتایج و دستاوردهای تحقیق خود پرداخته است.

فهرست مطالب :
فصل اول:
مقدمه
گفتمان:زبان بالاتر از جمله
گفتمان:زبان به هنگام کاربرد
گفتمان:کنش اجتماعی زبان
گفتمان:قدرت/دانش
فصل دوم :رویکردهای تحلیل انتقادی گفتمان
مقدمه
روث وداک:جامعه زبان شناسی اجتماعی گفتمان
تو ون دایک:رویکرد اجتماعی-شناختی
نورمن فرکلاف:گفتمان،کردار اجتماعی زبان
کردار گفتمانی
کردار اجتماعی
فصل سوم:
مقدمه
نظریه معنایی و مفهوم گفتمان
نظریه اجتماعی
گفتمان و موقعیت تحلیلگر
فصل چهارم:
مقدمه
چهارچوب نظری تحقیق
تحلیل گفتمان بر اساس برجسته سازی و حاشیه رانی
فصل پنجم:
مقدمه
تشکیل فضای استعاری گفتمان انقلاب اسلامی
تشکیل و طرد غیریتهای سکولار
دوره ی رهبری کاریزمایی امام
زمینه های شکل گیری گفتمانهای محافظه کار و اصلاح طلب
فصل ششم:
مقدمه
مفصل بندی گفتمانهای اصلاح طلب و محافظه کار
تحلیل متون مطبوعاتی:نزاع برای تعریف دال ها
افول گفتمان اصلاح طلب
فصل هفتم:
مقدمه
تحلیل گفتمانی منازعات اصلاح طلبان و محافظه کاران
دستاوردهای تحقیق
پرسشهایی دیگر

Share this
تمامی حقوق این پایگاه برای «انسان شناسی و فرهنگ» محفوظ است.