سرآغاز

فوق تکثر و مفاهیم مربوط به آن (1)

استیون ورتووک ترجمه ی لایکا شریفی صادقی
92036d3938.jpg

عبارت "فوق تکثر" (super-diversity) برای تاکید بر نوع وسطح پیچیدگی شرایط کنونی جامعه بریتانیا استفاده شده است؛ شرایطی که مشخصه آن فعل و انفعال پویای متغیرها در هجوم فزاینده مهاجرین جدید در گروههای کوچک و پراکنده، با پیشینه های چندگانه و دارای زنجیره های ارتباطی فراملیتی، و متفاوت از نظر اجتماعی، اقتصادی و ساختار قانونی می باشد. برای حل مسایل مربوط به مهاجرین، در نظرگرفتن قومیت و یا کشور مبدا آنان به عنوان تنها شاخصه اصلی و مهم، به درکی یک بعدی از مفهوم تکثرگرایی معاصر می انجامد؛ در عوض باید نوعی "تکثرگرایی متکثر" قایل شد و علاوه بر عامل قومیت، بایستی بررسی کرد که این افراد در کجا، چگونه و با چه کسانی در حال زندگی کردن هستند.

 

معرفی نویسنده

استیون ورتووک، متولد 1957، شیکاگو، ایلینویس، امریکا

تحصیلات:

-           کارشناس رشته انسانشناسی و مطالعات مذهبی از دانشگاه کولورادو (1979)

-           کارشناس ارشد رشته مطالعات مذهبی از دانشگاه کالیفرنیا (1982)

-           دکترای رشته انسانشناسی اجتماعی از دانشگاه آکسفورد (1988)

سمت فعلی:

-           مدیر مؤسسه تحقیقات قومی و دینی ماکس پلانک در شهر گوتینگن آلمان (از 2007)

-           استاد افتخاری جامعه شناسی و قوم شناسی در دانشگاه گوتینگن

 سمتهای پیشین:

-            استاد انسانشناسی فراملیتی در مؤسسه انسانشناسی فرهنگی و اجتماعی دانشگاه آکسفورد؛

-            مدیر انجمن تحقیقاتی اقتصادی و اجتماعی بریتانیا در امور مهاجرت، سیاست و جامعه (COMPAS)؛

-           محقق ارشد تیم تحقیقاتی لیناکره کالج در آکسفورد؛

-            سردبیر مجله "شبکه های جهانی" (Global Networks) و سلسسله کتابهای انتشارات روتلج (Routledge) با عنوان "فراملیتی" (Transnationalism) ؛

-           عضو تیم تحقیقاتی دانشگاههای کالیفرنیا، وارویک، آزاد برلین، هومبولت برلین و بریتیش کلمبیا.

حیطه پژوهش:

-           جهانی شدن و شکل گیری اجتماعهای فراملیتی، مهاجرت بین المللی، پراکندگی قومی و تکثرفرهنگی.

مهمترین آثار:

هندو ترینیداد (مک میلان، 1992)

Hindu Trinidad (Macmillan, 1992)

پراکندگی قومی هندو (روتلج، 2000)

The Hindu Diaspora (Routledge, 2000)

فراملیتی (روتلج، 2008)

 Transnationalism (Routledge, 2008)

اسلام در اروپا (مک میلان، 1997)

Islam in Europe (Macmillan, 1997)

مهاجرت، پراکندگی و فراملیتی (ادوارد الگار، 1999)

Migration, Diasporas and Transnationalism (Edward Elgar, 1999)

مهاجرت و انسجام اجتماعی (ادوارد الگار، 1999)

 Migration and Social Cohesion (Edward Elgar, 1999)

درک مفهوم جهانشهرگرایی (انتشارات دانشگاه آکسفورد، 2003)

 Conceiving Cosmopolitanism (Oxford University Press, 2003)

انسانشناسی مهاجرت و تکثرفرهنگی (روتلج، 2009)

 Anthropology of Migration and Multiculturalism (Routledge, 2009)

بازخورد تکثرفرهنگی (روتلج، 2010)

 The Multicultural Backlash (Routledge 2010)

مهاجرت: اهم کارها (روتلج، 2010)

 Migration: Major Works (Routledge, 2010)

 

فوق تکثر و مفاهیم مربوط به آن

کلیدواژه ها: تکثر، تکثرفرهنگی، مهاجرت، لندن، بریتانیا

سیاستهای دولتی، عملکرد بخش خدمات اجتماعی و درک عمومی  در مورد مهاجرین و اقلیتهای قومی شهر لندن بر پایه این تصور بوده که این قشر متشکل از جماعتهای گسترده و سازمان یافته افریقایی-کاراییبی و جنوب آسیایی می باشد که عمدتا از مستعمرات انگلستان و یا کشورهای مشترک المنافع به این کشور آمده اند. اما امروزه بریتانیا با نوعی "فوق تکثر" توصیف می شود، که عرصه سیاست گذاری و تحقیق را به چالش کشانیده است. عبارت "فوق تکثر" برای تاکید بر نوع وسطح پیچیدگی شرایط کنونی این کشور استفاده شده است؛ شرایطی که مشخصه آن فعل و انفعال پویای متغیرها در میان هجوم انبوه فزاینده مهاجرین جدید در گروههای کوچک و پراکنده، با پیشینه های چندگانه و دارای زنجیره های ارتباطی فراملیتی، و متفاوت از نظر اجتماعی، اقتصادی و ساختار قانونی می باشد. برای حل مسایل مربوط به مهاجرین، در نظرگرفتن قومیت و یا کشور مبدا آنان به عنوان تنها شاخصه اصلی و مهم به درکی یک بعدی از مفهوم تکثرگرایی معاصر می انجامد؛ در عوض باید نوعی "تکثرگرایی متکثر" قایل شد، بطوریکه علاوه بر عامل قومیت، می بایست بررسی شود که افراد در کجا، چگونه و با چه کسانی در حال زندگی کردن هستند. فوق تکثر، از اثر متقابل فاکتورهای زیر بوجود می آید:

-           نژاد و قومیت

-           شرایط و وضعیت قانونی مهاجرین و حقوق و محدودیت وابسته به آن شرایط

-           تجربیات بازار کار

-           مشخصات جنسیتی و سنی

-           الگوهای پراکندگی فضایی محل سکونت

-           پاسخهای محیطی به نیازهای مهاجرین توسط بخش خدماتی و ساکنین بومی.

هدف اصلی این مقاله پررنگ سازی تاثیر این متغیرها در الگوهای مهاجرت و همچنین یادآوری تنوع و پیچیدگی آنها به محققین علوم اجتماعی و سیاست گذاران به هنگام تصمیم گیری در مورد جماعتهای مهاجرین، ساختار، ترکیب و نیازمندیهای خدمات عمومی آنان می باشد. با حصول دیدگاهی چندبعدی به تکثرگرایی، دیگر عامل قومیت و نژاد تنها واحد اندازه گیری و موضوع تحقیق در مورد تفاوتهای بین افراد نخواهد بود.  این مقاله، از بخشهای زیر تشکیل شده است:

-           تکثرگرایی در بریتانیا

-           مهاجرین جدید و ظهور فوق تکثر

o          جریانهای ورودی 

o          کشورهای مبدا

o          زبانها

o          ادیان

o          کانال مهاجرت و وضعیت آن

-           فوق تکثر: چالشهای علوم اجتماعی

-           فوق تکثر: چالشهای عرصه سیاستگذاری

 

تکثرگرایی دربریتانیا

وجود تنوع و تکثر در جامعه بریتانا، بویژه شهر لندن، امری  دیرینه بوده است. پیتر آکروید (2000) در کتاب خود به نام "بیوگرافی لندن" می نویسد که این شهر تاریخچه ای طولانی از حضور انواع مهاجرین داشته است. در زمان رومیان، لندن مملو از فرمانداران، تاجرین، سربازان و بردگانی از گاول، یونان، آلمان، ایتالیا و شمال افریقا بود. آکروید ادامه می دهد که در قرن دهم شهر پر بود از اقوام سیمریک برایتون و بلگا، بازماندگان لژیون های گال، ساکسونهای شرقی و مرسیان، دانی ها، نوروژیها و سویدیها، فرانکها و جوتها و انگلها که همگی در هم آمیخته می شدند و قبیله "لندنی ها" را شکل می دادند.

در اواخر قرن دوازدهم، ساکنین بومی بریتانیا به اینکه خارجی ها به آداب و رسوم و فرهنگ خود عمل می کنند اعتراض کردند و در قرن شانزدهم، این نابردباری ها به خشونت منجر شد و خانه ها و مغازه های خارجی ها به آتش کشیده شدند. در اواسط قرن هجدهم، مساله تکثرگرایی اختلاف نظری بین افرادی که دیدی "جهانشهر به فرهنگ" داشتند و آنان که موضعی عوام پسند و بیگانه هراس داشتند ایجاد نمود. شاعرین قرن نوزدهم مانند وردزورث به توصیف ناهمگونی جمعیت لندن پرداختند و سامویل اسمایلز (1880) این شهر را "یکی از مرکب ترین جوامع جهان" دانست. همانگونه که مایکل کیت (2005) ذکر می کند، "هیچ نقطه ای در  تاریخ لندن نمی توان یافت که تنوع فرهنگی در شکل دادن به حال و هوای زندگی شهری بی تاثیر بوده باشد".

ایرلندی ها در قرن نوزدهم و بیستم و یهودی های اروپای شرقی از اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بیشترین جمعیت مهاجر ورودی محسوب می شدند. البته مهاجرت های بزرگ مقیاس پس از جنگ بیشتر از اقوام افریقایی- کاراییبی و جنوب آسیایی (غیر سفیدپوست) تشکیل می شد و باعث ایجاد سلسله تغییراتی در سیاست عمومی گشت. سیاستگذاران بریتانیایی از استراتژی های مختلفی برای پاسخگویی به این مساله برآمدند که این استراتژیهای مدیریت تکثر، سیاست های تکثر فرهنگی نام یافتند.  

اما تصورعمومی و سیاستهای مربوط به مهاجرت و تکثرفرهنگی در سی سال اخیر بریتانیا، بر پایه تجربه ورود مهاجرین بین سالهای 1950 تا 1970 از مستعمرات پیشین این کشور مانند جاماییکا، ترینیداد، گویانا و سایر کشورهای ایندیانای غربی و همچنین از هندوستان، پاکستان و بنگلادش امروزی بوده است. ورود این مهاجرین از مستعمرات در ابتدا بصورت حق طبیعی آنان تلقی می شد که کم کم بین دهه 1960 و اوایل دهه 1970 محدود گشت، به طوریکه تنها اعضای خانواده مهاجرین قبلی حق ورود به بریتانیا را داشتند. کلیه حقوق شهروندی، مدنی، سیاسی و اجتماعی با سازماندهی های پسااستعماری تامین می شد و در خلال این سازماندهی ها، با تاسیس انجمنها و مکانهای مذهبی، جماعت های وسیع و منظمی که عمدتا به گروههای افریقایی- کاراییبی یا آسیای جنوبی تعلق داشتند، شکل گرفتند.

هدف کلی سیاستهای تکثرفرهنگی بالابردن آستانه تحمل و احترام به هویتهای جمعی بوده است. این مساله با اقداماتی چون: حمایت از انجمن های جماعتی و فعالیتهای فرهنگی آنان، نظارت بر تکثر در محیطهای کاری، تقویت تصاویر مثبت از تکثر در رسانه ها و سایر مکانهای عمومی، و تغییر خدمات عمومی (شامل آموزش و پرورش، بهداشت و سلامت، پلیس و بخش قضایی) جهت تطابق با تفاوتهای فرهنگی از نظر ارزش، زبان و رسوم اجتماعی به انجام رسید. بیشتر این اهداف و سیاستها که اکثرا از سال 1960 به بعد تصویب شدند، تا به امروز در حال اجرا می باشند و این در حالی است که همچنان، مفهوم تکثر فرهنگی در میان شهروندان بریتانیایی بیشتر شامل جماعت های افریقایی- کاراییبی و آسیای جنوبی می شود. مهاجرین جدید در گروههای کوچک و کمتر سازمان یافته، که از نظر مسایل حقوقی متفاوت بوده و از نظر قانونی شهروند محسوب نمی شوند،  کمتر در برنامه کاری دولت قرار داشته اند. اما در سالهای اخیر، دقیقا رشد سریع این دسته از مهاجرین، منظر اجتماعی بریتانیا را به کلی دستخوش تغییر کرده است و از اینرو، زمان بازنگری ماهیت تکثرگرایی در بریتانیا - در وادی علوم اجتماعی و همچنین در سیاستگذاری- فرا رسیده است.

(ادامه دارد...)

 

لایکا شریفی صادقی

 lika.sharifi.sadeghi@uni-weimar.de

 

  منابع:

Vertovec, Steven (2007): Super-diversity and its implications, Ethnic and Racial Studies, 30:6. 1024-1054

http://www.mmg.mpg.de/typo3temp/pics/92036d3938.jpg

http://www.mmg.mpg.de/departments/socio-cultural-diversity/scientific-staff/prof-dr-steven-vertovec/

 

دوست و همکار گرامی

چنانکه از مطالب و مقالات منتشر شده به وسیله «انسان شناسی و فرهنگ» بهره می برید و انتشار آزاد آنها را مفید می دانید، دقت کنید که برای تداوم کار این سایت و خدمات دیگر مرکز انسان شناسی و فرهنگ، در کنار همکاری علمی،  نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان وجود دارد. برای اطلاع از چگونگی کمک رسانی و اقدام در این جهت خبر زیر را بخوانید.

http://anthropology.ir/node/11294

 

Share this
تمامی حقوق این پایگاه برای «انسان شناسی و فرهنگ» محفوظ است.