پروژه انسان شناسی تاریخی فرهنگ مدرن ایران

این پروژه به بررسی گسترده فرهنگ ایران در قرن بیستم اختصاص دارد و در آن، فرهنگ معاصر ایران از خلال شخصیت‌ها، نهادها، روندها و جریان‌ها و با فنون مختلفی چون گفتگو، تاریخ شفاهی، گردآوری داده‌های اتنوگرافیک، فیلم، عکس، بررسی متون ادبی و ... بررسی و تحلیل خواهد شد. در این پروژه دراز مدت، هدف و رویکرد بین‌رشته‌ای حاکم بوده و تخصص‌های مختلف فرهنگی در کنار یکدیگر، بررسی و سپس به صورت تلفیقی تحلیل خواهند شد.

قرن بیستم که برای ما در دوره ای تقریبا صد ساله از مشروطه تا امروز  انطباق داشته است،  ایران مدرن را با تمام ویژگی ها و فراز و فرود های فرهنگی اش می سازد. شروع دولت ملی،  شکل گرفتن نهادهای  اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، آموزشی، فرهنگی،  ورود فناوری های مدرن،  و به راه افتادن  اندیشه ها و  جریان های فکری  گوناگون همه و همه به این دوره  بازمی گردند؛ در همین دوره است که شاهد تبدیل  پهنه ای تقریبا  کاملا روستایی و عشایری به یک کشور تقریبا تماما شهری هستیم. از این رو، انسان شناسی و فرهنگ پروژه بزرگ و پیوستاری را تعریف کرده است که شامل  مطالعه ای گسترده بر شکل گری فرایندهای فرهنگی در این دوران  صد ساله، از خلال همه رسانه ها ( متون شفاهی و مکتوب، عکس، فیلم، نقشه و...) می شود. این پروژه  که ابعاد بسیار وسیعی دارد، عمدتا فرهنگ مدرن ایران را از پنج ورودی یا مدخل اساسی بررسی می کند:

  • شخصیت های فرهنگی ( از دانشگاهیان گرفته تا هنرمندان، نویسندگان، شاعران و غیره، از علی اکبر دهخدا تا غلامحسین ساعدی، از  محمد علی فروغی تا جلال ستاری)
  • رویدادهای فرهنگی – اجتماعی (همه حوادث و رخدادهای  سیاسی، اقتصادی، اجتماعی یا فرهنگی که در زمان و لحظه تاریخی خاصی تاثیر مشخصی بر  فرهنگ ایران مدرن داشته اند، از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی، از کودتای 28 مرداد تا شب های شاعران در انستیتو گوته تهران)
  • جریان های فرهنگی ( همه حرکات ادبی ، هنری ، فرهنگی که  در دوره ای کمابیش کوتاه یا بلند بر شکل گیری  فرهنگی ایران مدرن موثر بوده اند، از  حرکات شعر و سینمای نو در دهه 1340 تا ادبیات و سینمای دفاع مقدس در دهه های 1370 تا 1390) 
  • نهادهای فرهنگی ( همه نهادهای مستقیما یا غیر مستقیما فرهنگی که بر شکل گیری فرهنگ مدرن در ایران موثر بوده اند از ساخته شدن دانشگاه تهران تا  موزه هنرهای معاصر، از  شکل گیری دارالفنون تا  بر پایی جشنواره فجر)
  • آثار  فرهنگی ( تمام آثار  ادبی، هنری، اجتماعی موثر بر تاریخ مدرن ایران  از «چرند و پرند» علی اکبر دهخدا و روزنامه سور اسرافیل تا  ترجمه های محمد قاضی و داستان های هوشنگ گلشیری، از  آثار مجسمه سازی ابوالحسن صدیقی تا  برج آزادی حسین امانت)

بر همین اساس تاکنون، ذیل ورودی «شخصیت های فرهنگی» با افراد زیر، گفتگو شده است:

  • خسرو سینایی
  • آربی آوانسیان
  • داریوش آشوری
  • فوزیه مجد
  • محمد رضا اصلانی
  • ناصر تکمیل همایون
  • باجلان فرخی
  • پرویز کلانتری
  • ایرج کلانتری
  • جلال ستاری

ذیل ورودی «نهادهای فرهنگی» بناست این موارد مورد بررسی قرار گیرند:

  • دارالفنون
  • دانشگاه تهران
  • موزه ایران باستان
  • موزه هنرهای معاصر

ذیل ورودی «حوادث  فرهنگی» این موارد برای بررسی انتخاب شده‌اند:

  • ده شب شعر انستیتو گوته
  • کودتای 28 مرداد
  • شهریور بیست و اشغال ایران
  • اعدام گلسرخی و دانشیان

ذیل ورودی «جریان های فرهنگی» این موارد قابل ذکر است:

  • شعر نو
  • سینمای موج نو
  • سینمای جشنواره ای
  • تلویزیون

و نهایتا ذیل آخرین ورودی یعنی «آثار فرهنگی» این گزینه‌ها مهم به نظر می‌رسد:

  • ادبی: چرند  پرند، بوف کور، عزاداران بیل،
  • سینمایی:  آرامش در حصور دیگران، عروس آتش
  • مستند: سیاوش در تخت جمشید، جام حسنلو، پیر شالیار
  • تجسمی: برج آزادی، ارامکاه حافظ، مجسمه فردوسی

این پروژه از حدود 6 سال پیش آغاز شده است و در  نخستین مرحله، صرفا شامل  مصاحبه های شفاهی و گردآوری اطلاعات می شده است. انتتشار داده ها با  آغاز به کار وبگاه جدید  انسان شناسی و فرهنگ (بهمن 1394) آغاز خواهد شد و به صورت پیوسته ادامه  می یابد.  در مرحله بعدی تلاش می شود تا  تمام  داده های گرد آوری شده به صورت طبقه بندی شده و منظم  قابل دسترسی شوند و در عین حال کار تحلیل  بر جریان ها، آثار و شخصیت  ها و سایر  مدخل ها شروع می شود، در مرحله سوم در عین حال که کار تحلیل های جداگانه ادامه می یابند،  نخستین قدم ها به صورت  تبیین نرم افزار  تحلیل کامل  و تلفیقی داده ها آغاز می شود.  در طول این  پروژه بساری پروژه های کوتاه مدت تر نظیر انتشار کتاب هایی از  نتایح  گرد آوری داده ها یا تحلیل ها، تشکیل جلسات بحث و تبادل نظر  و همچنین نقد  فعالیت های مشابه در این زمینه انجام می گیرد. روش کار پروژه روشی تلفیقی  در ترکیبی از روش های میدانی و مصاحبه های شفاهی و تحقیق بر زمین، و مطالعات تاریخی اسنادی خواهد بود  تیم  پژوهشگر،  شامل مجموعه کنشگران  انسان شناسی و فرهنگ خواهند بود .

هدف اساسی از این پروژه، رسیدن به  تالیف های تحلیلی  برای درک مدرنیته در همه ابعادش در ایران  کنونی و  تلاش برای گره گشایی از مشکلات فرهنگی بر اساس  داده ها و تجربیات گذشته است. در عین حال این پروژه را می توان نخستین تلاش برای تحلیل تاریخ فرهنگی ایران با مدرن ترین روش ها و ابزارها ی غیر خطی، فازی، ترکیبی، بین رشته ای، به حساب آورد، یعنی ابزارهای اتنوگرافیک که  در عین حال از تمام فنون لازم در گرد آوری داده ها و ارائه و تحلیل آنها استفاده می کنند.  بخش  بزرگ پروژه  در دسترس آزاد خواهد بود و به محض آماده شدن هر بخش  از طرق الکترونیک در اختیار پژهشگران قرار می گیرد. موزه های مجازی و گالری های تصویری نیز بخشی از همین پروژه است که به تدریج روی وبگاه انسان شناسی و فرهنگ رفته و در اختیار همگان قرار می گیرد.

در این پروژه همچون همه فعالیت های انسان شناسی و فرهنگ خط هدایت کننده دسترسی آزاد و کامل به اطلاعات است و نه  ارائه و  تثبیت این یا آن نظرگاه در  تاریخ فرهنگی  ایران مدرن.