درباره ویرایش چهارم سایت (1393)

از ویرایش جدید وبگاه انسان‌شناسی و فرهنگ، امروز و در حاشیه چهل و هفتمین برنامه یکشنبه‌ها با عنوان «فرهنگ و فناوری اطلاعات» رسما رونمایی خواهد شد. در این جلسه که به همت تیم فنی مجموعه برگزار می‌شود، بخش‌های مختلف وبگاه جدید، معرفی شده و امکانات آن، توضیح داده می‌شود. وبگاه جدید، پس از تکمیل فرآیند آموزش همکاران و نویسندگان، از آغاز هفته آینده در معرض دید مخاطبان قرار خواهد گرفت. بنابراین تا آن زمان و جایگزینی ویرایش جدید با ویرایش فعلی، علاقمندان می‌توانند مطالب انسان‌شناسی و فرهنگ را طبق روال و کماکان از طریق وبگاه فعلی دنبال نمایند. در ادامه، گزارشی از وبگاه جدید و امکانات و ویژگی‌های آن ارائه می‌شود.

ضرورت راه‌اندازی ویرایش جدید

ویرایش جدید، درواقع چهارمین ویرایش این وبگاه است که کار طراحی و اجرای آن از حدود یک سال پیش آغاز و در اجرای آن بیش از 3000  نفر/ ساعت صرف انجام کارهای فنی، گرافیکی و محتوایی شده است. همه مراحل این فعالیت نیز مانند دیگر برنامه‌های انسان‌شناسی و فرهنگ کماکان با منطق فعالیت‌ داوطلبانه بوده و توسط اعضا و علاقمندان به مجموعه صورت گرفته است. اجرای ویرایش جدید وبگاه از دو منظر اهمیت و ضرورت داشته است:
اول، از لحاظ فنی و الزامات نرم‌افزاری که به روزرسانی مداوم را به منظور حفظ امنیت و ارتقاء قابلیت‌های آن  ضرورت می‌بخشد. دروپال (Drupal) به عنوان نرم‌افزار اصلی وبگاه، در هر زمان تنها از دو نسخه جاری و یک ویرایش قبل از آن پشتیبانی می‌کند. ویرایش جاری دروپال 7.34 است و ویرایش قبلی وبگاه ما بر دروپال 6 استوار بود. این ویرایش، طی ماه‌های آینده از پشتیبانی دروپال خارج می‌شد و بنابراین، تغییر ویرایش ناگزیر بود.
دوم و گذشته از این ضرورت فنی، مسائل ساختاری و محتوایی وبگاه نیز مطرح بود. روند توسعه این پایگاه و مجموعه انسان‌شناسی و فرهنگ در کلیت خود به تدریج، مسائل فراوانی را ایجاد کرده و استفاده از آن را برای مخاطبان، دشوار ساخته بود. همچنین، توسعه آتی وبگاه را با توجه به برنامه‌ها و ایده‌های در نظر گرفته شده برای انسان‌شناسی و فرهنگ، محدود می‌ساخت. ایمیل‌هایی نیز از مخاطبان و دوستداران مجموعه دریافت می‌شد که هر یک، بخشی از ایرادات وبگاه و موانع سد راه استفاده از آن را تذکر داده و درخواست‌ها و پیشنهاداتی جهت بهبود آن داشتند. مجموعه این عوامل، برنامه‌ریزی جهت اجرای ویرایش جدید وبگاه را موجب شدند.
روند توسعه انسان‌شناسی و فرهنگ و تاکیدی بر حفظ و تقویت رویکرد میان‌رشته‌ای آن وجود داشته باعث شده که از مدل خاصی از رشد، تبعیت کند که وابسته به شرایط واقعی است و لزوما از پیش، قابل کنترل و برنامه‌ریزی نیست و درواقع راز ماندگاری آن نیز در همین نکته نهفته بوده است. با این حال، این مدل از توسعه، همواره تیپی از آشفتگی و بر هم زدن نظم پیشین را در ذات خود داشته و دارد و طی مدت کوتاهی، طراحی اولیه در نظر گرفته شده با وبگاه، با رشد نامتناسب بخش‌های مختلف، مخدوش شده و به دلیل مشکلات به بار آورده، نیاز به بازنگری در دسته‌بندی‌ها و به تبع آن، طراحی و گرافیک وبگاه وجود دارد.

مشکلات مرتفع شده در وبگاه جدید
از مهم‌ترین مشکلات وبگاه قبلی که به کرات توسط خوانندگان مورد اشاره قرار می‌گرفت، شلوغی صفحه اول و ناخوانایی آن و گم شدن کاربر در پیچیدگی و آشفتگی آن بود. در وبگاه جدید، نهایت تلاش صورت گرفته تا با دسته‌بندی‌های جدید مطالب و برخی تکنیک‌های گرافیکی، این مسئله تعدیل شود. هر چند هنوز نیز به دلیل تکثر بالای بخش‌ها و صفحات و نیز عادت نداشتن به استفاده از راهنمای وبگاه جهت مسیریابی در آن، باعث شده که تاکیدی بر داشتن دسترسی به همه بخش‌های مهم از صفحه اول، وجود داشته باشد و همین به لحاظ طراحی، محدودیت‌هایی ایجاد کرده و همچنان طراحی صفحه اول، تا آرمان واقعی فاصله دارد. امیدواریم پس از طی دوره آزمایشی شش ماهه و آشنا شدن مخاطبان و همکاران با ساختار کنونی وبگاه بتوانیم نسبت به خلوت‌ترکردن صفحه اول از طریق کاهش و حذف برخی مسیرهای میان‌براقدام نماییم.
از دیگر راه‌کارهایی که در وبگاه جدید برای حل مسئله ناخوانایی در نظرگرفته شده، دسته‌بندی بیش از صد شاخه‌ علمی وبگاه در قالب نه گروه موضوعی با عناوین «علوم انسانی»، «علوم اجتماعی»، «علوم سیاسی و اقتصادی»، «طبیعت و فرهنگ»، «هنر و ادبیات»، «شهر و معماری»، «تاریخ و پیش از تاریخ»، «مطالعات منطقه‌ای» و «منابع و مآخذ» است. ذیل هر کدام از این گروه‌ها، برخی شاخه‌ها که بیشترین ارتباط موضوعی را با یکدیگر داشته‌اند گنجانده شده‌اند. به عنوان مثال، برای دستیابی به صفحه «فیلم مستند» باید از ورودی «هنر و ادبیات» وارد شد و برای دستیابی به صفحه «بوم‌شناسی» از ورودی «طبیعت و فرهنگ» و... گرچه این دسته‌بندی‌ها ممکن است در وهله اول خیلی بارز یا مورد اجماع نباشد ولی به هر حال اعمال آن برای سازماندهی وبگاه، ضرورت داشته و این می‌تواند به تیپی از قرارداد درون خانواده انسان‌شناسی و فرهنگ پذیرفته شود.
علاوه بر این، با استفاده از منطق رنگ‌بندی و نسبت دادن هر رنگ به یکی از این گروه‌های نه‌گانه سعی شده به خوانایی بهتر وبگاه برای مخاطبان کمک شود. با حفظ تم رنگی اصلی وبگاه قدیم در وبگاه جدید به عنوان بخشی از مولفه‌های هویتی آن، سعی شده با تعریف کردن لایه‌های رنگی مختلف، هر گروه یا ورودی نیز برای خود، هویتی مجزا کسب کند. به عنوان مثال، رنگ سبز، با گروه «طبیعت و فرهنگ» در ارتباط قرار گرفته و مخاطب با دیدن آن می‌تواند بداند که در کدام ورودی یا گروه یا مجموعه‌ای از صفحات هم‌خانواده قرار گرفته است. این مشابه همان راهکاری است که در نظریات شهرسازی و معماری نیز وجود دارد و جهت ارتقاء خوانانی محله‌های مختلف شهری از عنصر رنگ استفاده می‌کنند.
مشکل دیگری که تحت تاثیر مدل توسعه آن، در وبگاه پیشین به وجود آمده بود، از کار افتادن برخی از امکانات آن و یا بازده حداقلی آن‌ها از جمله موتور جستجو بود. در وبگاه جدید، تلاش شده از یک موتور جستجوی به مراتب قوی‌تر و با قابلیت جستجوی پیشرفته‌تری استفاده شود.
مسئله‌ دیگری که به کرات و در قالب پرسش و گاه نقد، از سوی مخاطبان و افراد مختلف مطرح می‎‌شد فقدان رتبه‌بندی مطالب بر اساس کیفیت علمی آن‌ها بود. پاسخی که همواره از سوی مدیریت مجموعه به این موضوع داده می‌شد ضرورت نگاه به وبگاه، نه به عنوان یک مجله یا رسانه خبری، یا پایگاهی از داده‌های علمی صرف بلکه به عنوان ابزاری کمک‌آموزشی و بازنمای بیرونی نهادی است که اهداف آموزشی و ترویجی دارد. کمک به دوستانی که تازه، نوشتن را شروع کرده‌اند و تقویت انگیزه‌های آن‌ها جهت انتشار افکار و دستاوردهای کار حرفه‌ایشان، به مراتب هدف مهم‌ترین از تشکیل یک بانک اطلاعاتی قوی بوده که لازمه آن، نظارت سخت‌گیرانه مطالب از حیث کیفیت علمی است. این گزاره به معنای آن نیست که مطالب مندرج در وبگاه، به لحاظ علمی و صحت، کنترل نمی‌شوند بلکه تاکیدی بر آنست که با توجه به اهداف آموزشی مجموعه، این ملاک‌ها از روز اول نمی‌توانسته سخت‌گیرانه و حداکثری باشد و البته تعمدا تلاش نیز شده که در آن مسیر حرکت نشود. همچنین به رسمیت نشناختن سلسله‌مراتب اشرافی حاکم بر دانش و دادن این فرصت که افکار هر فردی جدای از موقعیت آکادمیک او در معرض انتشار و داوری عموم قرار بگیرد، هدف مهم دیگری بوده که ما را از این تیپ از نظارت، واداشته است. با این حال و منظور تامین بخشی از خواسته‌های مخاطبین که در تعارض با این اصول بنیادین مجموعه نیستند، در ویرایش جدید وبگاه تلاش شده که مطالب از حیث نوع (خبر، گزارش، یادداشت، مقاله علمی و...) قابل تفکیک و دسته‌بندی باشند که دست‌یابی به مطلب مناسب حال فرد را تسهیل کنند.
از دیگر مشکلاتی که ویرایش پیشین وبگاه با آن مواجه شده بود، افزایش تعداد اعضاء و همکاران و نیز دشواری مدیریت آن‌ها به لحاظ زمانی و نیروی انسانی بود. در ویرایش جدید وبگاه، استراتژی دیگری در قبال کاربرها اتخاذ شده و آن، افزایش سطح دسترسی آن‌ها و توانایی‌شان برای مدیریت و ویرایش صفحه شخصی خودشان و پرونده‌ علمی و حرفه‌ایست که در انسان‌شناسی و فرهنگ دارند.
در همین راستا و به منظور تسهیل ارتباط با علاقمندان و اعضا و همکاران، برای اولین بار، کتابچه راهنمای آنلاین انسان‌شناسی و فرهنگ تدوین شده که شامل همه دستورالعمل‌ها، آیین‌نامه‌های داخلی، شیوه‌نامه‌ها، فرم‌های خام و همچنین پاسخ به پرسش‌های متداول اعضاء و نوعی بانک اطلاعاتی داخلی مجموعه با دسترسی آزاد است.
از آنجایی که الگوی استفاده از نرم‌افزار و اینترنت، از دستگاه‌های بزرگ و ثابت به سمت دستگاه‌های کوچک‌تر و قابل حمل شخصی در حال تغییر است، در طراحی وب‌وبگاه‌ها نیز رویکردهای جدیدی شکل گرفته که تلاش می‌کنند امکان استفاده راحت‌تر کاربران این ابزارهای جدید را فراهم نمایند. این رویکرد در طراحی وب‌وبگاه‌ها به «first mobile» شهرت دارد که در آن، کاربر به محتوای اصلی وبگاه، به شکلی راحت‌تر دسترسی می‌یابد. روش پیاده‌سازی این رویکرد در طراحی، با عنوان «طراحی واکنش‌گرا» (responsive design) شناخته می‌شود که نمایش وبگاه در تناسب با دستگاه کاربر و ابعاد آن قرار خواهد گرفت. در طراحی ویرایش جدید وبگاه انسان‌شناسی و فرهنگ، هر دوی موارد لحاظ شده است.

تازه‌های وبگاه جدید
همه موارد ذکر شده در بالا، به ضرورت‌های تغییر ویرایش سایت جدیدی می­پردازد که از منظر فنی یا مشکلاتی که با آن مواجه بودیم می‌پردازد اما این‌ها تنها دلایل نبودند و بخش دیگری از استدلال‌ها را باید در بخش‌های جدیدی جست که به وبگاه قبلی می‌بایست اضافه می‌شدند و امکان آن در ویرایش پیشین وجود نداشت. از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

گالری عکس: بسیاری از دوستان و همکاران انسان‌شناسی و فرهنگ را عکاسان حرفه‌ای یا افراد علاقمند به عکاسی تشکیل می‌دهند که اندیشه‌های خود را به صورت تصویری ثبت و ارائه می‌کنند. وبگاه قبلی در حوزه استفاده از داده‌های بصری با محدودیت‌هایی مواجه بود که در وبگاه کنونی رفع شده و در قالب «نگارخانه» با امکانات بیشتری قابل دسترسی است.

یکشنبه‌ها: با توجه به دو دوره برگزاری منظم نشست‌های یکشنبه‌های انسان‌شناسی و فرهنگ و درخواست‌های دریافت شده از جانب علاقمندان در خصوص تجمیع کلیه داده‌های مربوط به آن در بخشی مجزا، در ویرایش جدید وبگاه، یکشنبه‌ها به عنوان یکی از پروژه‌های اصلی مجموعه، دارای بخش مجزایی با امکانات به اشتراک‌گذاری عکس‌های جلسه، پاورپوینت سخنرانان و... است.

نقشه‌های فرهنگی: همزمان با آغاز به کار ویرایش جدید وبگاه، بخش نقشه و GIS انسان‌شناسی و فرهنگ نیز آغاز به کار کرده و سعی خواهد کرد به منظور تقویت تحلیل‌های فرهنگی و اجتماعی، نقشه‌هایی متناسب با نیاز پژوهشگران، تهیه و منتشر کند. همچنین بخشی از داده‌های متنی تولید شده توسط این پژوهشگران را به نقشه‌های با قابلیت درک بهتر و سریع‌تر مبدل سازد.

محصولات فرهنگی: محصولات فرهنگی، مجموعه کالاهای تبلیغاتی انسان‌شناسی و فرهنگ است که با هدف ترویج علم و فرهنگ و معرفی مجموعه و در همکاری با نهادهای مختلف تولید شده و در اختیار علاقمندان قرار می‌گیرد و در سایت جدید، بخشی ویژه خود خواهند داشت.

صوتی و تصویری: با هدف تمرکززدایی از پایتخت و امکان بهره‌مند شدن دوستان و علاقمندانی که از سایر شهرها یا کشورها برنامه‌های مجموعه را دنبال کرده و امکان حضور فیزیکی در جلسات را ندارند و نیز ایجاد امکان استفاده بیشتر وبگاه برای افرادی با شرایط خاص (نابینایان و...) بخش صوتی و تصویری انسان‌شناسی و فرهنگ در ویرایش جدید وبگاه راه‌اندازی شده و در صدد انتشار بخش‌هایی از داده‌ها و گزارش برنامه‌ها در قالب‌های غیرمتنی است.

انتشارات: انسان‌شناسی و فرهنگ در همکاری با برخی انتشارات نزدیک به خود، در صدد تولید و انتشار کتاب‌های همکاران و اعضای خود به صورت کاملا رسمی و دارای مجوز و البته به شکل الکترونیک (غیرکاغذی) هدف از این کار، سهولت دسترسی به اطلاعات برای مخاطبین با شرایط مختلف جغرافیایی، مالی و... است. در ویرایش جدید سایت، بخشی ویژه انتشارات در نظر گرفته شده است.

تاریخ فرهنگی ایران معاصر: چنانچه پیشتر نیز به کرات اعلام شده، پروژه تاریخ فرهنگی ایران معاصر از چهار سال پیش آغاز شده و مصاحبه‌های عمیق و طولانی آن با برخی از مهم‌ترین کنشگران عرصه‌های مختلف علم و هنر و فرهنگ به پایان رسیده است. نیاز به بخشی با امکانات مناسب در وبگاه وجود داشت تا به تدریج، بخش‌هایی از داده‌های این پروژه روی آن بارگزاری شده و در دسترس عموم پژوهشگران باشد. در ویرایش جدید وبگاه، بخشی ویژه این پروژه راه‌اندازی شده است.

وبگاه‌های غیرفارسی: انسان‌شناسی و فرهنگ با هدف گسترش فعالیت‌های خود و برقراری ارتباط موثر با جهان علم، از سال‌ها پیش اندیشه راه‌اندازی وب‌گاه‌های غیرفارسی خود را در دستور کار داشت که همزمان با ویرایش جدید وب‌گاه‌ فارسی، وب‌گاه‌ انگلیسی مجموعه نیز در شکلی محدود آغاز به کار میکند.

دوران آزمایشی
ویرایش جدید وبگاه قطعا دارای نواقص و مشکلاتی است و بنابراین تا شش ماه آینده به صورت آزمایشی به فعالیت خود ادامه خواهد داد و هیچ تغییری در آن اعمال نمی‌شود. لطفا همه اشکالات فنی احتمالی و نیز ایرادات مربوط به محتوا و نواقص آن را در این بازه زمانی برای بخش فنی ما به آدرس روابط عمومی انسان‌شناسی و فرهنگ anthropology.ir@gmail.com ایمیل کنید. قطعا با کمک‌های شما می‌توان بسیار سریع‌تر و دقیق‌تر به ویرایش نهایی وبگاه جدید نزدیک شد.

حامیان ما در ویرایش جدید
حامد جلیلوند، مدیر توسعه و فناوری انسان‌شناسی و فرهنگ، مدیریت بخش فنی مجموعه را بر عهده داشته و در تشکیل تیم فنی و پیشبرد برنامه‌های این بخش، ایفای نقش کرده است. منیژه غزنویان، معاون انسان‌شناسی و فرهنگ نیز در نقش مدیر اجرایی، ارتباط بین تیم فنی و اجرایی- محتوایی را بر عهده داشته است. سایر اعضای شورای مرکزی انسان‌شناسی و فرهنگ هم در تهیه محتواهای مورد نیاز سایت جدید همکاری داشته‌اند.

راه‌اندازی ویرایش جدید وبگاهی با این ویژگی‌ها، کار بسیار دشواری است و تلاش و هزینه قابل توجهی را می‌طلبد، خصوصا برای نهادی با ویژگی‌ها و سیاست‌های انسان‌شناسی و فرهنگ که از روز اول، داوطلبانه بودن را در راس آرمان‌ها و اهداف خود قرار داده و علی‌رغم همه سختی‌ها و توصیه‌ها و مخالفت‌های برخی دوستان و دلسوزان، کماکان توانسته با لطف و کمک افرادی که به این جریان باور دارند، سر پا بایستد و روند توسعه منطقی خود را نیز داشته باشد. راه‌اندازی وبگاه جدید نیز بر همین قاعده استوار است و اگر نبود کمک این دوستان و ساعت‌ها کار داوطلبانه بی‌چشمداشتشان، قطعا این مهم میسر نمی‌شد. پس به رسم ادب باید:

ابتدا باید از مهندس جوان و با پشتکار تیم فنی، آقای نوید امامی تشکر کنیم که برای ویرایش کنونی وبگاه، بیشترین زمان و انرژی را صرف کرد و نتیجه چند ماه مداوم کار شبانه‌روزی او، امروز پیش روی همه ماست.

جا دارد از آقای مهندس بهرنگ نوروزی‌نیا به دلیل نقشی که در طراحی و اجرای ویرایش‌های اول، دوم و سوم وبگاه داشت و نیز نقش مشاوره‌ای ایشان در همه این سال‌ها تشکر کرد.

در ویرایش سوم وبگاه انسان‌شناسی و فرهنگ، آقای مهندس هومن نوروزی‌نیا کمک‌هایی فراموش‌نشدنی انجام داد، خصوصا پس از آسیب دیدن سرور وبگاه و از بین رفتن همه اطلاعات آن که عملا مجبور شدیم وبگاه را از ابتدا طراحی و اجرا کرده و محتواها را مجددا بازیابی کنیم.

سامان فکوهی نیز با کمک‌های اجراییش در راه‌اندازی ویرایش اول وبگاه و کمک‌های فکریش در حوزه فنی، در تمام این سال‌ها شایسته تقدیر است.

در بخش طراحی و گرافیک وبگاه کنونی باید از دکتر افسانه کامران (مدرس دانشگاه و پژوهشگر حوزه نشانه شناسی تصویر) و همسرشان مهندس مهدی منادی (عکاس) تشکر کنیم که گرچه به دلایل پیش‌بینی نشده، طراحی وبگاه نتوانست توسط ایشان صورت بگیرد ولی ساعت‌ها زمان را صرف جلسات نقد وبگاه و مشاوره گرافیکی آن کردند و ایده‌هایشان در طراحی وبگاه جدید، قطعا الهام‌بخش تیم فنی بوده است.

از خانم مهسا شیخان، مدیر وبگاه انگلیسی انسان‌شناسی و فرهنگ و از همکاران نزدیک این مجموعه نیز به جهت تلاش زیادی که در این مدت، جهت آماده‌سازی محتوای این وبگاه انجام دادند تشکر ویژه می‌کنیم.

همچنین باید از بیش از 40 نفر از همراهان همیشگی و همکاران نزدیک انسان‌شناسی و فرهنگ که این بار نیز در قالب تیم بازبینی محتوایی همراه ما بودند و در ویرایش 13 هزار مطلب وبگاه به ما کمک کردند تشکر کنیم که اسامی‌شان به ترتیب الفبایی در زیر آمده است:

مجید ابراهیم پور          

معصومه ارشد             

رضا اسکندری            

یاسمن اوحدی           

قاسم منصور آل کثیر               

محمد باغی               

بهناز بوذری               

پرنیا پژوهش فر          

مرضیه جعفری           

سمیه جیریایی            

ابوالفضل حاجی زادگان           

فاطمه خضری            

ملیحه درگاهی            

زکیه دهقانی              

زهره دودانگه             

مژگان دولت آبادی                

رضا رجبی                

رایحه رضایی             

مبینا روحی               

ملیکا زندیچی            

محمد شلیله               

رامتین شهبازی           

آرمان شهرکی             

مهسا شیخان              

لیلا صادقی تبار          

محسن صف شکن                

ناهید عبدلی               

منیژه غزنویان             

ناصر فکوهی             

مانی کلانی                

طیبه کوچکزایی           

شایسته مدنی             

حسام مقدم               

زهرا ملوکی               

زهره نظام محله          

الهام نظری                

آریا نوری                 

محسن نوزعیم            

مرجان والا