بم

دی ماه 1382، زلزله هولناکی که بیش از 40000 نفر از هم میهنان ما را به کام مرگ فرو برد و ده ها هزار نفر را بی خانمان و زندگی هزاران تن دیگر را برای همیشه زیر و رو کرد، نام «بم» را که یش از آن  در خاطره ما همواره با خاطره دلنشین بنایی تاریخی «ارگ بم» و افتخاری که همراه با این خاطره برای ما زنده می شد ، به نامی دردناک بدل کرد که شاید تا صدها سال دیگر هر بار بر زبان یک ایرانی جاری شود، دردهای آن فراموش ناشدنی بنماید. انسان شناسی و فرهنگ این رونده را از امروز می گشاید تا شید با یادآوری و اندیشیدن به بم و نه تنها به زلزله آن بلکه به یاد آوردن افتخار باستان شناختی آن، از تکرار این چنین فجایعی در  کرمان و در سایر نقاط کشور در حد امکان جلوگیری نمائیم.   


در انسان شناسی و فرهنگ



بم، گذشته ما، بم، آینده ما
http://www.anthropology.ir/node/5850

 
سفر به شهر کانکس ها
http://www.anthropology.ir/node/5851


پژوهشی بر مبنای روش باستان شناسی معاصر: مورد مطالعاتی شهرستان بم
http://www.anthropology.ir/node/2377

این کودکان چرا مرده اند؟
http://www.anthropology.ir/node/5578


نقش و جایگاه بدن در شکل گیری هویت زنانه در طبقه اجتماعی – اقتصادی پایین بم
http://www.anthropology.ir/node/2621

قوم باستان شناسی فاجعه : الگوها و مدلها نمونه مورد مطالعه،بم پس از زلزله
http://www.anthropology.ir/node/4034


کارگاه پژوهشی
کیفیت محیط و مناطق بحران زده: به مناسبت سالگشت زلزله بم

http://www.anthropology.ir/node/2356


باستان شناسی حاشیه غربی لوت جنوبی، بم – دارستان
http://www.anthropology.ir/node/2911

پیپه سرا و چند فیلم دیگر
http://www.anthropology.ir/node/4687

گفتگو با دکتر سیامک زند رضوی(علی نقوی) جامعه شناسی جایی در مناسبات قدرت برنامه ریزی از بالا به پایین ندارد
http://www.anthropology.ir/node/430

کرمان: زیبای از یاد رفته
http://www.anthropology.ir/node/2215

بم: درس هایی از یک زلزله
http://www.anthropology.ir/node/530
 

مجله هفت شهر ویژه زلزله
http://anthropology.ir/node/12348


روی اینترنت

به فارسی

زلزله بم در ویکیدیا

http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%84%D8%B1%D8%B2%D9%87_%D8%A8%D9%85

گزارش مقدماتی پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله
http://www.iiees.ac.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=409:2009-08-26-10-24-45&catid=72:2008-06-22-06-52-01&Itemid=842

گزارش کامل زلزله بم، پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله
http://www.iiees.ac.ir/index.php?option=com_phocagallery&view=category&id=32:&Itemid=0


گزارش تصویری پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:ZrHdJwmUBp0J:www.iiees.ac.ir/index.php%3Foption%3Dcom_phocagallery%26view%3Dcategory%26id%3D33:%26Itemid%3D0+/search%3Fhl%3Den%26q%3D%2Bsite:www.iiees.ac.ir%2B%25D8%25B2%25D9%2584%25D8%25B2%25D9%2584%25D9%2587%2B%25D8%25A8%25D9%2585&cd=1&hl=en&ct=clnk

گالری تصاویر بم
http://www.emdadgar.com/gallery/categories.php?cat_id=5

گزارش فنی زلزله
http://bam.schoolnet.ir/english/Childnet/persian%20page/report1.htm



به زبان  انگلیسی

شهر بم در ویکیپدیا

http://en.wikipedia.org/wiki/Bam,_Iran

زلزله بم در ویکیپدیا
http://en.wikipedia.org/wiki/2003_Bam_earthquake

گزارش علی رضا مناف پور از زلزله بم
http://www.istructe.org/EEFIT/files/Ali%20Manafpour%20Bam%20report%20pre%20review.pdf

گزارش هلال احمر بین المللی درباره زلزله
http://www.ifrc.org/what/disasters/response/iran.asp

گزارشی درباره اثرات روانی زلزله
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15644145

موزه مجازی زلزله بم
http://www.olympus.net/personal/gofamily/quake/famous/bam.html

گزارش مجله علمی نیچر از زلزله
http://www.nature.com/nature/journal/v458/n7234/edsumm/e090305-05.html

گزارشی از آسیب شناسی زلزله در مجله بین المللی قربانی شناسی
http://www.jidv.com/njidv/index.php?option=com_content&view=article&id=351:psychopathologic-disorder-and-psychosomatic-complaints-among-bam-earthquake-survivors-after-the-december-2003-earthquake-in-iran&catid=144:jidv-21&Itemid=647

عکس های زلزله
http://www.govashir.com/photo/archives/000063.html

عکاسی و زلزله: تصاویری از زلزله آذربایجان شرقی

گاهی باید ساعت‌ها و روز‌ها دوربین در دست به دنبال سوژه‌ای برای عکاسی بود. سوژه‌ای روایت‌گر که می‌تواند دنیایی از معانی را به تصویر بکشد. اما قدم زدن در روستایی که حالا کاملا تخریب شده و دیواری در آن سالم نمانده است به یک باره انبوهی از کادر‌ها و سوژه‌ها را پیش رویت قرار می‌دهد که مقاومت برای شات نزدن کاری دشوار می‌شود.

فقط کافی بود روستایی را در نظر بیاوری که زمانی آباد بود و سبز؛ و دیوارهایی که پشت هر کدام صدای زندگی جریان داشت و حالا تنها ویرانه بود و رد پای شوم زلزله.

باید سال‌ها از دریچه دوربین عکاسی دنیا را دیده باشی تا تفاوت عکسهای شرایط بحرانی مثل جنگ و یا زلزله را با دیگر عکس‌ها دریابی و این تفاوت در تلفیق سوژه‌های بی‌جان و سخت با شرایط انسانی و حالات و روحیات آدم‌های درون وضعیت بحرانی ریشه دارد.

عکسها : محمود پورباقر - شهریور 91   ( روستاهای زلزله زده اطراف ورزقان و هریس)

 

برای مشاهده عکس ها در زیر کلیک کنید:

 

 

 

مطالب مرتبط:

 


پرونده زلزله بم در انسان شناسی و فرهنگ
http://anthropology.ir/node/5856


پرونده زلزله آذربایجان
http://anthropology.ir/node/14565

 

بم، گدشته ما، بم، آینده ما
http://www.anthropology.ir/node/5850

 

آسیب شناسی فکری یک پدیده ی «طبیعی»
http://www.anthropology.ir/node/14235

شاخه اصلی

نظریه

بم، نه سال بعد!

روز پنجم دی ماه 1382، شهری از شهرهای ما با خاک یکسان شد و ده ها هزار نفر جان خود را از دست دادند.  واقعه ای که هر چند سال یک بار در گوشته ای از این پهنه زلزله جیز رخ می دهد. آسیبی که نه تنها حاصل واقعه ای طبیعی است بلکه  نتیجه عدم آمادگی ما در مقابله با چنین  رویدادهایی است. به مناسبت  سالگرد زلزله بم ، چندین برنامه در این هفته و هفته آینده برگزار می شود که در زیر به آنها اشاره می شود. محمد ایران منش استاد دانشگاه  در نامه ای که آن را با شعری از احمد شاملو آغاز کرده است، گزارشی از برنامه هایی که در این دو هفته به انجام می رسند و همچنین بخشی از یک کتاب در این باره  را برای انسان شناسی و فرهنگ  ارسال کرده است که در زیر می خوانید.

 

ترانه بزرگ ترین آرزو
 
آه اگر آزادی سرودی می خواند کوچک
همچون گلوگاه ِ پرنده یی،
هیچ کجا دیواری فرو ریخته بر جای نمی ماند.
سالیان ِ بسیار نمی بایست دریافتن را
که هر ویرانه نشانی از غیاب ِ انسانی ست
که حضور ِ انسان
آبادانی است.
همچون زخمی
همه عُمر
خونابه چکنده
همچون زخمی
همه عُمر
به دردی خشک تپنده،
 
به نعره یی
چشم بر جهان گشوده
به نفرتی
از خود شونده،-
غیاب ِ بزرگ چنین بود
سرگذشت ِ ویرانه چنین بود.
آه اگر آزادی سرودی می خواند
کوچک
کوچک تر حتا
از گلوگاه ِ یک پرنده!

احمد شاملو دی ِ ۱۳۵۵ ،رم


       
هرکه ناموخت از گذشت روزگار/  نیز  ناموزد  ز هیچ  آموزگار
رودکی


 موسسه فرهنگی هنری هنرآفرینان پویا که چند سالی، پژوهشی گسترده در باب تجارب غنی عملکرد مدیریت بحران بم را در دست انجام دارد، با گرامیداشت کشتگان فاجعه بم در هشتمین سالگرد آن، نشستی را با عنوان" از بم بیاموزیم" و با موضوعات زیر برگزار می کند :

1-    شعرخوانی آقایان حامد عسگری و علیرضا مقدمی شاعران  بزرگ بمی
2-    سخنرانی سرکار خانم رویا اخلاص پور نویسنده چند کتاب(در زمینه تجارب حاصل از زلزله بم)، با عنوان:
"همانطور که حرف بزنیم بنویسیم"
3-    نمایش و معرفی کتاب های منتشره در باره تجارب زلزله بم
4-    نمایش عکس بم از پیش از زلزله تا بعد از بازسازی
5-    اطلاع از سایرگزارش های تهیه شده و تحقیقات انجام شده در باب تجارب بم
6-    تبادل اطلاعات و همکاری در مکتوب کردن و مستندنگاری تجارب زلزله بم
7-    درس آموزی برای رویارویی علمی تر با حوادث آتی با هدف کاهش تلفات و ضایعات احتمالی  آن ها

بدینوسله از شما دعوت می نماید تا در این نشست شرکت فرمایید.

تاریخ : پنجشنبه پانزدهم دی 90                ساعت : 4 تا 7  بعد از ظهر
مکان : موسسه فرهنگی هنری هنرآفرینان پویا : شهرک اکباتان- فاز2- بلوک17- ورودی4- ط همکف
تلفن : 09122542962- 44642654- 44696270

احساس مى کنم همه جا آبى شده است/ ولى من هنوز هم، همرنگ دلهره ام/ انگار ویران شده ام/ گناه من چیست که باید در زیر آوار مهربانى هاى تو زندگى کنم/ ولى این هم مرحله اى از زندگى است/ پس باز هم باید عبور کرد/
شاید در پس این ویرانى  دیگر بیم فرو ریختن نباشد
جمشید خواجه محمود(سرپرست وقت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان مستقر در اردوگاه وحدت بم) - بم 82
  

شهرک اکباتان- فاز2- بلوک17- ورودی4- ط همکف- تلفن : 44642654- 44696270 دورنگار 44642654

 

برنامه های دیگر


1-    پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله :

دوشنبه 5 دیماه ، صبح ساعت 9 تا 12  برنامه مختص بم و از جمله سخنرانی:
آقای دکتر سیامک زند رضوی در باره نقش اجتماعات محلی در آمادگی و مقابله در برابر زلزله با تکیه بر تجارب بم
خیابان شهید دکتر لواسانی (فرمانیه)، دیباجی شمالی، خیابان ارغوان، پلاک 21 www.iiees.ac.ir و iiees@iiees.ac.ir تلفن: 22831116-9

2-    موزه امام علی ، همایش انجمن مفاخر معماری ایران

شنبه 10دیماه ، بعد از ظهر از ساعت 4
سخنرانی سرکار خانم رویا اخلاص پور در باره تجارب زلزله بم
خیابان ولی عصر (عج)- روبروی بزرگراه نیایش - بلوار اسفندیار - شماره 35
تلفن : 22024847 – 22024848 تلفکس : 22027700  www.iaram.ir  رایانامه :info@iaram.ir

3-    انجمن جامعه شناسی ایران
چهارشنبه 14 دیماه،  4 تا 6  بعد از ظهر
برنامه از گسل های طبیعی تا گسل های اجتماعی کاملا مختص هشتمین سالگرد رویداد زلزله بم با سخنرانی های زیر:
-    سرکار خانم رویا اخلاص پور: نیازها و حقوق زنان قبل و بعد از وقوع بلایای طبیعی
-    آقای محمد ایران منش:  نگاهی به رویدادهای بم پیش از زلزله
-    آقای دکتر یدالله آقاعباسی: نقش هنر در بازسازی اجتماعی(تجربه آموزش نمایش خلاق در بم)
-    آقای اکبر نادری : عملکرد انجمن حامی در مدیریت بحران بم

نشانی: تهران، بزرگراه جلال آل احمد، زیر پل گیشا، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، طبقه اول، دفتر انجمن جامعه‏شناسی ایران تلفن: 88631891ـ88004742 دورنگار: 88004742  www.isa.org.ir
رایانامه :  isa@isa.org.ir و iran_sociology@yahoo.com
 

 

مقدمه کتاب : در غیاب انسان به صورت فایل پی دی اف
 

پرونده «زلزله بم: در انسان شناسی و فرهنگ
http://anthropology.ir/node/5856


 

 

 

شاخه اصلی

نظریه

بم

بم ، از ایران چه می دانم؟؛ نوشته ی حسن باستانی راد؛ تهران 1386؛ دفتر پژوهش های فرهنگی؛ 120 ص
بَم شهری است تاریخی واقع در استان کرمان در جنوب شرقی ایران. ابن حوقل در کتاب صورةالارض در قرن چهارم هجری از بم به نام شهری که از جیرفت بزرگ‌تر و هوایش از آن سالم‌تر و دارای نخلستان‌های زیاد بوده، یاد کرده‌است‌. این شهر در مسیر جاده‌هایی که جنوب خاوری ایران را با سیستان، افغانستان و بلوچستان مرتبط می‌کند قرار دارد. به همین جهت از دوره ساسانیان اهمیت نظامی و بازرگانی زیادی داشته‌است. (ویکی پدیا)
ارگ تاریخی بم، از جمله بزرگترین مجموعه بناهای خشتی است که بیش از بیست قرن مورد سکونت اهالی شهر بم قرار گرفته است. این ارگ تاریخی از گونه های معماری متعددی از جمله دیوار حصار، برج و بارو و دروازه های متعدد، مسجد، بازار، تکیه، کاروانسرا، مدرسه، حمام، زورخانه و محله های مسکونی با خانه های اعیان نشین یا عامه نشین، بخش حاکم نشین شامل سربازخانه، اصطبل، آسیاب، خانه فرمانده قشون و بخش اقامت حاکم شامل خانه حاکم، عمارت چهارفصل و برج دیدبانی تشکیل شده است.
ارگ بم به دلایل متعدد از جمله دارا بودن گونه های متعدد بناهای تاریخی و محله های مسکونی و شیوه ترکیب و اتصال آنها با یکدیگر و شکل قرار گیری بناها بر روی شیب تپه و ختم شدن کل مجموعه در انتها به عمارت منحصر به فرد چهار فصل در بالاترین نقطه، دارای ارزشهای فراوان معماری و شهر سازی است. در عین حال وجود لایه های مختلف مسکونی بیش از بیست قرن به این مجموعه ارزش ویژه باستانشناسی داده است. (پروژه جاده های ابریشم دیجیتالی)
حسن باستانی راد در این کتاب «بر آن است تا طبیعت و اقلیم، تاریخ دیروز و امروز، جامعه، فرهنگ، اقتصاد، یادمان های باستانی و تاثیر گذشته و اکنون گسل بم در فراز و فرود این دیار» را نشان دهد.

ارتباط با نویسنده : h-bastanirad@sbu.ac.ir
آشنایی بیشتر با بم:
http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D9%85
http://dsr.nii.ac.jp/bam/index.html.fa
http://www.thetravelrag.com/docs/10006.asp
http://whc.unesco.org/en/list/1208/

فهرست مطالب
پیش سخن
فصل یکم. طبیعت و اقلیم
فصل دوم. نام و نشان در دوره ی باستان
فصل سوم. بم، در زیر و بم تاریخ
فصل چهارم. جامعه و فرهنگ
فصل پنجم. اقتصاد
فصل ششم. یادمان های باستانی
فصل هفتم. بم، شهری که هست
سخن پایانی

تلفن ناشر: 88821364 – 88302482 – 88811561 -  8831537

:: تهیه و تنظیم: ریحانه نیکو reyhaneh.nikoo@gmail.com ::

شاخه اصلی

کتاب

قوم باستان شناسی فاجعه : الگوها و مدلها نمونه مورد مطالعه،بم پس از زلزله

پیش درآمد
  الگو، ارائه وجه یا وجوه مشابهی از واقعیت پدیده ها است؛ این مشابهت یا مشابهت ها، کلیتی تعمیم پذیر از نسبت و رابطه واقعیت های خارجی را نشان می دهد. الگوها از طریق مشاهده، محاسبه، توصیف یا توضیح واقعیت ها(رک.بل 1382) از منظری خاص و با هدفی معین استخراج می شوند

پیش درآمد
  الگو، ارائه وجه یا وجوه مشابهی از واقعیت پدیده ها است؛ این مشابهت یا مشابهت ها، کلیتی تعمیم پذیر از نسبت و رابطه واقعیت های خارجی را نشان می دهد. الگوها از طریق مشاهده، محاسبه، توصیف یا توضیح واقعیت ها(رک.بل 1382) از منظری خاص و با هدفی معین استخراج می شوند؛ الگوها بویژه در علوم انسانی عمومیت پذیری را ممکن می سازند. در باستان شناسی الگوها از نشانه های واقعی فرآیند یا فرآیندها استخراج می شوند حال آنکه در قوم باستان شناسی الگوها عموما از مشاهده، تجزیه و تحلیل داده ها در زمینه زنده به دست می آیند.
   مدل ها الگوهایی هستند که ایده آلی شده اند یعنی حالتهای مطلوب و ایده آلی را نشان می دهند و به عنوان مبنایی برای مقایسه و شناخت کم و کیف واقعیتها به کار می روند. به عبارت دیگر مدل تمثالی است ایده آلی که بر مبنای دنیای واقعی ساخته می شود تا پاره ای از صفات خاص آن را نشان دهد (هاگت 1370). مدلها بیان واقعیتها به صورتی ایده آلی و فرا واقعی هستند که عموما از الگوها، بدون در نظر گرفتن زمان و مکانی خاص استخراج  می شوند و به منظور تفسیر داده ها و واقعیتهای مختلف به کار می روند.
  قوم باستان شناسی به منزله میان رشته ای ارتباط دهنده داده های زمینه زنده و مرده امکان استخراج مدلهای واقع نما از زمینه زنده و استفاده  در تفسیر داده ها و الگوهای زمینه مرده را فراهم می کند. با استفاده از مدلهای استخراج شده از زمینه زنده (David and Kramer 2001) امکان برقراری ارتباط بین داده های صامت و زمینه مرده نیز فراهم می شود(Gosden1999). با این شیوه داده های باستان شناختی معنا می یابند.هدف اصلی قوم باستان شناسی فاجعه استخراج الگوها و بر اساس آنها، مدلها از زمینه تازه مرده است. بر همین اساس نخست الگوهای جزئی و سپس از تلفیق آنها الگوهای کلی استخراج شده است. در انتها از تحلیل الگوها مدلها پیشنهاد می شوند.
   ویژگی خاص داده ها و همچنین شیوه نگرش به آنها در "قوم باستان شناسی فاجعه، "در زمانی" بودن پژوهش نسبت به داده و فرایندهاست، چرا که پژوهش در زمانی بسیار نزدیک به فاجعه انجام شده و پژوهشگر در عرض زمان نسبت به داده ها و فاجعه حرکت می کند و در واقع مشاهده گر جز به جز رویداد های اتفاق افتاده است.
  به طور کلی فرایندها قابل تقسیم به فرایندهای کوتاه، میان و بلند مدت هستند (Baily 1983). با توجه به تغییرات به وجود آمده در فرایندهای فرهنگی در بم مشخصا نسبت ما در پژوهش قوم باستان شناسی فاجعه، نسبت زمانی میان مدت است. در دنیا چندین پژوهش قوم باستان شناسی  با موضوع فجایع طبیعی صورت گرفته است (ن.ک (Ravesloot and Waters, 2003 اما عموما این تحقیقات نسبت به فاجعه و زمان وقوع آن جایگاه و منظری"در زمانی" (Diachronic) دارند و از این رو با این پژوهش تفاوت دارند: مدلها و الگوهای ارائه شده در این پژوهش از منظر ساختاری کاملا متفاوت و قابل استفاده در تفسیرهای باستان شناختی و توسعه ای اند.
 لازم به یادآوری است که پژوهشگران این پژوهش، مدلهای ارائه شده را (برخلاف شیوه قوم باستان      شناسان فرآیندی که تئوری ها را قابل تعمیم و قانون گرایانه دانسته و مدلها را با شیوه ای اثبات گرایانه اتخاذ می کنند ) قابل تعمیم به تمامی داده های قرار گرفته در زمینه های فاجعه زده نمی دانند، بلکه به جای استفاده از تئوریها که دیدی قانون گرایانه دارند(ر.کTilley 2006 ,Shanks & Tilley 1992) ، مشاهده واقعیتها و الگوبرداری از آن با روشی غیر اثبات گرایانه و نسبی را اتخاذ کرده اند. بر این اساس در پژوهش"قوم باستان شناسی فاجعه :بم پس از زلزله"، تفسیر پدیده ها در فرآیندهای فرهنگی بلند مدت مد نظر است نه توضیح دادن آن؛ بنابراین مدلهای ارائه شده پیشنهادی در راستای تفسیر داده های زمینه مرده است که لازمه استفاده از آن بوسیله باستان شناسان ابتدا شناسایی شاخصهایی است که می توانند مبنای تمثیل بین زمینه مرده و زنده قرار گیرند سپس بر اساس این شاخصها استفاده از تمثیل ممکن خواهد شد. مدل ها به باستان شناسان کمک می کند تا به بازسازی به ارائه تفسیر در مورد زمینه مرده بپردازند.

برای خواندن کل مقاله در زیر کلیک کنید:

 

شاخه اصلی

نظریه

نقش و جایگاه بدن در شکل گیری هویت زنانه در طبقه اجتماعی – اقتصادی پایین بم

بر اساس کاوش باستان شناختی با روش باستان شناسی معاصر
مورد مطالعاتی:بم، خانه خیابان تختی


هویت یکی از مفاهیم مطرح در علوم اجتماعی و انسانی است که در چند دهه اخیر کانون توجه نظریه اجتماعی بوده است. هویت پدیده ه ای سیال است که در فرایند فعالیتهای هر روزه افراد شکل می گیرد. هویت جنسی یکی از ابعاد هویتی افراد است که در جریان ارتباط با دیگر افراد تعریف می شود.
پژوهش حاضر به بررسی فرایند شکل گیری هویت زنانه (در برابر مفهوم دوشیزگی) در فرایند ازدواج در طبقه اچتماعی-اقتصادی پایین شهر بم می پردازد. درین راستا بدن بعنوان کانون هویت و مرکز برخورد عاملیت و ساختار ،موضوع تغییرات مختلف قرار می گیرد و با خلق تفاوت – بویژه تفاوت درون گروهی- فرد را از دیگران متمایز می سازد. درین فرایند مواد فرهنگی بصورت نیت مند در راستای اعمال هدفمند لفراد مورد استفاده قرار می گیرند.                                                                                                                        
پژوهش حاضر با رویکردی باستان شناختی به بررسی نظام جنسیت  و فرایند جامعه پذیری جنسی در شهر بم می پردازد.داده ها  ،شواهد مادی بر جای مانده ازخانه های متروکه مربوط به  زلزله دی ماه 1382 بم است که در لایه های زلزله زده این شهر جای گرفته اند.
                               
پیش زمینه: بم،زلزله و لایه های زلزله زده  
شهرستان بم در جنوب شرقی ایران قرار گرفته است.  این شهر در زلزله دی ماه 1382 بشدت تخریب شد. براساس آمارهای موجود در حدود 40000 نفراز جمعیت بم درین زلزله جان خود را از دست دادند و و سعت گورستان بم به یکباره چندین برابر شد(Garazhian and Papoli:2008:95). جمعیت شهر بم آمیزه ای از گروههای مختلف قومی،نژادی و مذهبی است. این جمعیت آمیزه ای از       افراد بومی، اهالی سیستان و تبعه های کشورهای همجوار بویژه افغانستان است.  این تنوع جمعیتی محصول موقعیت خاص این شهر و قرار گرفتن آن در مسیر شاهراههای تجاری است. (دژم خوی:1385)پس از زلزله ترکیب جمعیتی بم بشدت دستخوش تغییر شد .این تغییر بصورت نرخ بالای مرگ و میر و مهاجرت اهالی بومی(پاپلی و علیخانی:1385) و افزایش مهاجرت از مناطق و کشورهای همجوار بویژه سیستان و افغانستان است. (دژم خوی:1387) .
با توجه به مطالعات باستان شناختی و قوم باستان شناختی انجام شده بنظر می رسد الگوهای اجتماعی حاکم بر عمل افراد بومی پس از زلزله کم و بیش مانند پیش از زلزله است . یکی از نظامهایی که این ثبات نسبی را نشان می دهد نظام جنسیت و روابط جنسی است  که نقشی کلیدی در فرایند هویت یابی و جامعه پذیری جنسی افراد دارد.

زنان و مردان : نظام جنسیت در بستر فرهنگی بم                       
در شهر بم گروههای مختلف قومی و تباری  زندگی می کنند که در طبقات  مختلف اجتماعی – افتصادی جای می گیرند. این تفاوت در زمینه جایگاه اجتماعی و اقتصادی در مورد ساکنان بومی نیز صادق است. در اقشار و گروههای مختلف شکلهای متفاوتی از رابطه جنسی (اعم از رابطه خویشاوندی یا کاری) میان دو جنس وجود دارد. "مردان و زنان متفاوت هستند و در بازتولید و حفظ ساختار اجتماعی نقشها و مسئو لیتهای متفاوتی دارند.(Costin:1996:113)"همچنین میان زنان طبقات و گروههای مختلف تفاوتهایی وجود دارد.(Wright:1996:179)رابطه سازمان  یافته و رسمی میان دو جنس از طریق ازدواج شکل می گیرد. " ازدواج عامل اصلی قائده مند کردن و بیان و ابراز جنسیت است."(Voss:2007:126) با ازدواج رابطه ای پایدار،متدوام و بلند مدت بین زن و مرد برقرار می شود. بخش عمده ابعاد هویت زنانه و مردانه از خلال این رابطه شکل می گیرد. نقش زن و مرد در خانواده بصورت مکمل تعریف می شود. زن و مرد بصورت مشترک وظیفه اداره خانواده را بر عهده دارند ،با این وجود شکل این رابطه و تعریف آن در میان گروههای مختلف ،متفاوت است.
در طبقات بالا زنان معمولا شاغل هستندو در مدیریت منابع اقتصادی خانواده یا سرمایه گذاریهای مالی شرکت می جویند. در طبقه متوسط نیز آمار اشتغال زنان قابل توجه است . زنان عموما در مشاغل اداری مانند تدریس یا بصورت فروشنده در بازار مشغول فعالیت هستند . استفاده از خدمتکار حتی در طبقه مرفه معمول نمی باشد .رسیدگی به همسر و فرزندان از ویژگیهای یک زن خوب بشمار می رود.
در طبقه اقتصادی –اجتماعی پایین عموما مرد تنها فرد شاغل خانواده است. زن بعنوان بانوی خانه مسئولیت اداره خانه ،رسیدگی به همسر و تربیت فرزندان را بر عهده دارد. البته زنان به  فعالیتهایی مانند کشاورزی ،فروش محصولات و فراورده های خانگی یا دام و طیور می پردازند. اما فعالیت آنها بیشتر جنبه همراهی با مرد خانواده را دارد و از نظر اقتصادی مطرح نمی باشد. اداره مالی خانواده بخش مهمی از هویت مردانه را تشکیل می دهد . عدم توانایی تامین خانواده یا واگذاری این مسئولیت به بانوی خانه امری شرم اور تلقی می شود و مردانگی آنها بشدت زیر سوال می رود.
درین طبقه هویت زنان بیشتر از نقش و جایگاه آنها در خانواده و رابطه با همسر شکل می گیرد . مدیریت موفق خانه و بویژه رابطه خصوصی میان زوجین در هویت زنان بسیار موثر است.
زنان جوان این طبقه پس از ازدواج ابعاد جدیدی از هویت را تجربه می کنند .بسیاری از روابط و حوزه های مربوط به زندگی خصوصی ، پس از ازدواج به روی زنان گشوده می شود. این روابط آنها را از زنان میانسال ،مسن و بویژه دوشیزگان متمایز می سازد. بسیاری از حوزه های یاد شده مشخصا در ارتباط با بدن است .بدن در حکم سوبژه و ابژه کانون توجه،محل نمایشJoyce:2005:147))و تغییر است. تغییرات متعددی که پس از ازدواج در سیمای عمومی،چهره و اعمال بدن اتفاق می افتد در شکل دهی به هویت زنان و تصویری که از خود بعنوان یک زن دارند ،نقشی کلیدی دارد.  
                                                  
شواهدمادی: مواد فرهنگی از خانه خیابان تختی
نرمهای اجتماعی بمنزله یک ابزار چارچوب دهنده هستند که مستلزم عمل افراد می باشند."دیرن فرایند فرهنگ مادی نقش فعالی ایفا می کند."(Renfrew and Bahn:2000:216) مواد فرهنگی توسط عاملان در راستای دستیابی به اهداف اجتماعی استفاده می شوند(Hodder:2004:31). آنها نه تنها بازتاب عمل اجتماعی افراد هستند بلکه در برپایی روابط اجتماعی فعالانه شرکت می جویند(Engelstad:1991:502).امکانات مادی عمل ما را تجهیز می کنند(Barret:2001:157). افراد خودشان را بر اساس چیزهایی که می سازند و مصرف می کنند ، ابراز می کنند(Meskell and Perucel:2004:3).
خانه خیابان تختی یکی از 6 خانه کاوش شده در لایه های زلزله زده بم است. این خانه دارای دو اتاق است که در مقایسه با دیگر منازل مسکونی بم ، خانه ای کوچک بشمار می رود. متراژ،پلان و مواد فرهنگی حاصل از کاوش نشاندهنده موقعیت اجتماعی و طبقه اقتصادی پایین ساکنان است.
کاوش در دو اتاق خانه به اضافه آشپزخانه انجام شد. یکی از اتاقها بعنوان اتاق خواب و نشیمن استفاده می شده و اتاق دیگر محل نگهداری لوازم شخصی و اضافی بوده و ماهیتی خصوصی تر داشته است. مواد فرهنگی بدست آمده شامل لوازم خانه ، اسناد و مدارک ، لوازم کودکان و قسمتی از لوازم شخصی بانوی خانه بهمراه دفترچه یادداشت خریدهای روزانه اوست:
1-    اسناد و مدارک: شامل مدارکی مانند برگه ماموریت است که نشاندهنده شغل صاحبخانه بعنوان راننده است. دفترچه بیمه کودکان که سن و جنس آنها را (یک دختربچه و یک پسربچه) مشخص می کند.
2-    اسباب بازی ، لباسها و کتابهای داستان کودکان.
3-    لوازم و اسباب منزل شامل لوازم آشپزخانه و رختخوابهای خونی که نشانگر شب زلزله می باشند.
4-    دفترچه خرید: این دفترچه اساسا برای ثبت مخارج و اقلام خرید روزانه در نظر گرفته شده است . درعین حال اطلاعات جالبی در مورد رابطه این زوج بدست می دهد. بانوی خانه در ثبت مخارج روش جالبی را در پیش گرفته است . یادداشتهااز زاویه اول شخص مفرد و به سبک روایی خطاب به همسرش نوشته شده است. وی درین یادداشتها به کمرنگ شدن رابطه خصوصی و تلاش او در نزدیک شدن به همسرش و تحکیم رابطه شان اشاره دارد. از نکات دیگری که درین یادداشتها به آن اشاره شده لوازمی است که بانوی خانه برای خود خریده است.با توجه به یادداشتها و داده های کاوش این لوازم به 3 گروه کلی تقسیم می شوند. بخش عمده این مواد کاربری خصوصی و شخصی داشته و مشخصا با بدن در ارتباط است:
-    لوازم مربوط به نظافت بدن شامل انواع صابون،پودرهای موبر و تیغهای خودتراش.
-    لوازم خودآرایی شامل انواع لوازم آرایش چهره.
-    داروهای مربوط به بیماریهای جنسی.
مواد فرهنگی مربوط به اعمال و تزیینات بدن از اتاقی بدست آمد که محل نگهداری لوازم شخصی ساکنان بوده است. خودارایی و تزیینات بدن در شکل گیری هویت شخصی و اجتماعی افراد  از اهمیت ویژه ای برخوردارند. " افراد خودشان را در اعمال و تزیینات بدن به تصویر می کشند(Conkey anf Gero:1997:420)". آراستن بدن نوعی بناکردن و عینی ساختن تمایزات اجتماعی مبتنی بر جنسیت است(Marcus:1994:46)."

بدن: کانون هویت
هویت اجتماعی یک جنبه از خود فرد را تشکیل می دهد که او را از سایرین متمایز می کند(Gillespie:2000:81) و پیامد فهم افراد از شباهتهاو تفاوتهایشان با دیگران است که در فرهنگ مادی نمود می یابد(Sorensen:2004:81). هویت جنسی طبقه بندی ثابت،غیرقابل تغییر و از پیش تعیین شده نیست (Voss:22004:59).هویت مفهومی فرایندی است که در طی آن ابعادی به وجود فرد اضافه یا کاسته می شود. ازدواج و تشکیل خانواده یکی از عواملی است که در شکلگیری هویت زنان و مفهوم زنانگی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
در شهر بم بیشتر حوزه های مربوط به بدن بویژه خودآرایی و داشتن رابطه جنسی پیش از ازدواج از حوزه های ممنوعه تلقی می شود. پس از ازدواج تغییرات متعددی در ظاهر و عملکرد بدن اتفاق می افتد. سن و وضعیت تاهل بعنوان دو مولفه اجتماعی اعمال تغییرات در بدن را برای زنان متاهل مجاز می سازند. بدن بعنوان کانون هویت ، تفاوت را خلق می کند و در افزودن ابعاد جدید به هویت فرد فعالانه شرکت می جوید. "این تمایزات شامل تفاوتهای فیزیولوژیک تا تفاوتهای رفتاری می شود(Tanner:2002:256)" و زنان جوان متاهل را از دیگرزنان بخوبی متمایز می کند.
تجربه زندگی جنسی با توجه به بافتارو زمینه شکل ویژه ای بخود می گیرد(Meskell:2000:253).افراد با توجه به سن ،جنس،طبقه،قومیت و مذهبشان ممکن است به طرق متفاوتی در باره جنسیت اندیشه،عمل یا آنرا تجربه کنند.(31Meskell:2007:) در بم تجربه جنسی پیش از ازدواج نوعی انحراف تلقی می شود. دوشیزگی بعنوان نماد غرور و نجابت زن عمل می کند. بدن تنها بروی همسر قانونی فرد باز است. آمیزش جنسی تنها در پاسخ به غریزه ای طبیعی یا تولید مثل عمل نمی کند. عاملیت جنسی نقشی کلیدی در هویت فردی و تصویر فرد از خود دارد."ایجاد جذابیت جنسی یکی از فاکتورهایی است که می تواند در ساخت و استفاده از مواد فرهنگی موثر باشد(Joyce:2004:185)".  توانایی جلب توجه همسر بمنزله تایید زنانگی یک زن بشمار می رود. " تصورات جنسی جامعه در مورد افراد می تواند با رشد آنها تغییر کند(Sofaer Derevenski:1997:876)". بدن افراد پس از ازدواج بویژه در سالهای آغازین از نظر جنسی فعال در نظر گرفته می شود. آمیزش جنسی تجربه ای کاملا خصوصی است که از طریق بدن تجربه می شود. " درین فرایند بدن تجربه کننده است و در عین حال توسط دیگران تجربه می شود(Joyce:2005:151)".
اتفاقها،انتقالها و تغییراتی که در مراحل مختلف زندگی افراد روی می دهدروی بدن بمنزله کانون هویت نقر می شود. "(Sofaer Derevenski:2007). آراستن چهره در طبقه پایین شهر بم ویژه زنان جوان متاهل است.
تغییرات اعمال شده در بدن توسط افراد وگروههای مختلف به شکلهای متفاوتی معنی می شود. (Hodder:2004:29) چهره و ظاهر افراد بعنوان ابزاری در جهت ارتباط اجتماعی میان افراد و گروهها عمل می کند.(Sorensen:1991:122). تغییرات چهره و بدن در جامعه زن را بعنوان یک بانوی متاهل معرفی می کند و آنها را از دوشیزگان متمایز می کند.  از دیدگاه دیگر زنان این زنان جوان بعنوان "نوعروس" شناخته می شوند. در حوزه خصوصی این تغییرات از دید همسر به معنی توجه زن به شریک زندگی خود می باشد.  

عاملیت و نقش دیگران در شکل گیری هویت  
گیدنز در بحث از فرایندهای تصمیم گیری نیت مندی را ویژگی مشخص عمل انسانی معرفی می کند(گیدنز:1383:286, Dobres and Robb:2000). عاملیت ریشه در عمل نیت مند/هدفمند افراد دارد(Dornan:2002:404). هر فردی با توجه به آگاهی عملی که از شرایط جامعه دارد می داند چگونه باید عمل نماید(Johnson:1989:189, Shackle:2000:232). نیات ، اهداف و اعمال افرادبا توجه به جایگاهشان در جامعه تعریف می شود. هر فردی در طول دوران حیاتش شرایط مختلفی را بر اساس نقش و جایگاهش تجربه می کند و در حلقه های ارتباطی خاصی وارد می شود.افراد همواره جهان را در کنار افراد و گروههای یی که از خلال شبکه های اجتماعی با آنها در ارتباطند ، تجربه می کنند. انتخابها و اعمال ما با در نظر گرفتن حضور دیگران در زندگی مان برنامه ریزی می شوند.
وابستگی متقابل عاملان در شکل دهی به هویت افراد بسیار موثر است. هویت از خلال ارتباط با دیگر افراد ، گروهها یا حتی نسلها تعریف می شود. بخش عظیمی از تجربیات شخصی افراد در ارتباط با دیگران معنی پیدا می کند. لوازم شخصی مربوط به بانوی خانه در خیابان تختی ، خصوصی ترین و احساسی ترین لحظات منحصربفرد زندگی او و تجربه جهان بعنوان یک زن جوان متاهل با ازدواج و حضور یک مرد در زندگی او معنی می یابد. بدون وجود همسر و رابطه ای که از طریق ازدواج برقرار شده هیچیک از اعمال هدفمند وی در زمینه خودآرایی و ایجاد جذابیت جنسی معنا و مفهوم نداشت. " انسان وجود خود را در بافتی زمانی، مکانی گسترش می دهد. حاصل این گسترش تجربیاتی است که منجر به کسب معرفتی خاص نسبت به جهان، خود و سایر افراد است."(عسکرپور:در دست انتشار)

یادداشت پایانی: زمینه مند کردن هویت
فرایند هویت پذیری(به شکل ابعاد جدید یا کاستن بخشهایی از وجود افراد) تا پایان عمر و حتی پس از مرگ افراد ادامه می یابد. ویژگی های مختلف اجتماعی مانند سن، جنس، طبقه، شغل و ... که آمیزه آنها هویت افراد را تشکیل می دهد عاملیت فرد را بشدت تحت تاثیر قرار می دهد.
افراد در جهانی از پیش برپاشده زندگی می کنند ، کدهای هویتی افراد ازین جهان معنی می گیرد. منابعی که ساختار در اختیار فرد یا گروههای مختلف قرار می دهد با توجه به شرایط اجتماعی افراد متفاوت است. افراد با کاربست استراتژیک این منابع در برساختن هویت خود شرکت می جویند. هویت مفهومی از پیش تعریف شده نیست بلکه مفهومی سیال و منعطف است که تعامل ساختار و عاملیت در برساختن شکل منحصربفرد آن بسیار موثر است.
هویت از طریق خلق تفاوت فرد را از دیگران متمایز می کند. ابعاد مختلف هویت که در بافتار زمانی/ مکانی خاصی شکل می گیرد، توسط فرد تجربه می شود. این تجربه در نوع خود منحصربفرد است. بدن بعنوان عاملی هویت ساز و هویت پذیر کانون این تجربه و درک خود در شخصی ترین مقیاس است.

سپاسگزاری
نگارنده از دکتر لیلا پاپلی یزدی مدیر پروژه باستان شناسی معاصر بم که در انجام این پژوهش مرا یاری دادند ، صمیمانه سپاسگذاری می کند.  


در این پژوهش واژه جنسیت در برابرواژه انگلیسی Gender  نهاده شده که به مفهوم یادشده به منزله برساخته ای فرهنگی می نگرد.

کتابشناسی
فارسی
- دژم خوی , مریم,1385، نظام مبادلات در بسترهای فروپاشیده، مورد مطالعاتی،لایه های زلزله زده بم،، چکیده مقالات سومین همایش باستان شناسان جوان،تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
-----------------، 1387، بررسی تاثیرات تغییرات جمعیت شناختی بر نظام مبادلات ، در دست انتشار.
- علیخانی،الهه، پاپلی،1385 ،لیلا،بررسی قوم باستان شناختی الگوهای جابجایی جمعیت در بم پس از زلزله، چکیده مقالات سومین همایش باستان شناسان جوان،تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
- عسکرپور، وحید،نظری بر تنگ سروک: در محضر خداپهلوان ،در دست انتشار.
- گیدنز، آنتونی،1383، مبانی جامعه شناسی، منوچهر صبوری، تهران: نشرنی.
لاتین                                                                                                                
Barrett, J.C. 2001.Agency , the Duality of Structure and the Problem of the Archaeological Record. In Hodder,I.(ed),Archaeological Theory Today.Cambridge: Polity Press , pp:141-166.
Conkey,M.W. and Gero, J.M.1997.Programme to practice:gender and feminism in archaeology , Annual Review of Anthropology,26, 411-37.
Costin,C.L. 1996. Exploring The Relationship Between Gender and Craft in Complex Societies In Wright, R. (ed) , Gender and Archaeology. Philadelphia :University of Pennsylvania Press ,pp:111-45.
Derevenski , J.S. 1997.Age and gender at the site of Tiszapolgar-Baasatanya, Hungry.Antiquity,71,875-89.
Derevenski , J.S.2007.Engendering children, engendering archaeology.In Insoll,T.(ed),The archaeology of identities,London and Newyork: Routledge,pp:87-96.
Dobres,M.A. and Robb,J.E.2005. Diong agency :introductory remarks on methodology, Journal of Archaeological Method and Theory, 12:3, 159-66.
Dornan , J.L. 2002. Agency and archaeology: past,present and future directions, Journal of Archaeological Method and Theory, 9:4, 303-29.
Engelstad, E.1991.Images of power and contradiction: feminist theory and post-processual archaeology.Antiquity,65,502-14.
Fowler,C. 2004.Identity politics,personhood , kinship, gender and power in Neolithic and early Bronze Age of Britain.In The archaeology of pluring & changing identities, (eds) Casella, E.  & Fowler ,C. USA: Springer, pp:109-34.
Garazhian,O. Papoli Yazdi,L.2008.Mortuary practices in Bam after the earthquake:An ethnoarchaeological study. Jornal of Social Archaeology,8(1),94-112.
Gilchrist,R. 2004. Archaeology & The life course:A time & age for gender .In: Meskell, L.and Preucel .R. , A companion to social Archaeology (eds),Oxford:Blackwell publishing, pp:142-160.
Gillespie,S.D.2001.Personhood.agency and mortuary ritual:a case study from the ancient Maya, Journal of Anthropological Archaeology,20, 73-112.
Hodder,I.2004.The social in archaeological theory:an historical and contemporary perspective In Meskell, L.and Preucel .R. , A companion to social Archaeology (eds),Oxford:Blackwell publishing, pp:20-35.
Johnson,M.H.1989. Conceptions of agency in archaeological interpretation. Journal of Anthropological Archaeology,8, 189-211.
Joyce , R.A. 2000.High culture , Mesoamerican civilization and the classic Maya  tradition.In Richards,J. and Van Buren,M.(eds),Order,legitimacy and wealth in early states ,Cambridge: Cambridge University Press,pp:64-76.
Joyce,R.A. 2004. Embodied subjectivity:gender,feminity,masculinity,sexuality. In: Prucel ,R. &.Meskell, L  (ed. ) ,A companion to social Archaeology.Oxford:Blackwell  pp:142-158.
Joyce,R.A. 2005. Archaeology of the body.Annual Review of Anthropology,34,pp:139-158.
Joyce,R.A. 2007.Girling the girl and boying the boy:the production of adulthood in ancient Mesoamerica.In Insoll,T.(ed),The archaeology of identities,London and Newyork: Routledge,pp:77-86.
Marcus,M.I.1994.Dressed to kill:women and pins in early Iran, The Oxford Art Journal,17:2,3-15.
Meskell, L.M. 2000. Re-em(bed)ding Sex :domesticity,sexuality,and ritual in New Kingdom Egypt.In Schmidt, R.&Voss, B.(eds), Archaeologies  of Sexuality .  London & Newyork: Routledge,pp.253-63.
Meskell,L.2007.Archaeologies of identity. In Insoll,T.(ed),The archaeology of identities,London and Newyork: Routledge,pp:23-43.
Prucel ,R.W. &.Meskell, L 2004.Knowledges. In: Prucel ,R. &.Meskell, L  (ed. ) ,A companion to social Archaeology.Oxford:Blackwell , pp:3-20.
Renfrew,C. and Bahn,P.1991. Archaeology:Theories,Methods and Practice,London: Thames and Hudson.
Saitta, D.J.1994.Agency, class and archaeological interpretation.Journal of Anthropological Archaeology,13,201-27.
Shackel,P.A.2000.Craft to wage labor: agency and resistance in American historical archaeology.In Dobress,M.A. and Robb,J. (eds),Agency in archaeology,London:Routledge,pp:232-46.
Sorensen,M.L1991.The construction of gender through appearance. In Walde,D.and Willows,N.D.(eds), The archaeology of gender :proceedings of the 22nd  Annual Chacmool Conference.Calgary:University of Calgary,pp:121-9.
Sorensen,M.L.2004.The archaeology of gender.In:Bintliff,J(ed),A companion to archaeology,Oxford:Blackwell,pp:75-91.
Tanner, J. 2001. Nature,culture and the body in classical Greek religious art. World Archaeology, 33:2 , 257-276.
Voss,B.L. 2004 .Sexual subjects: identity & taxonomy in archaeological research. In: The archaeology of pluring & changing identities, (eds) Casella, E.  & Fowler ,C. USA: Springer, pp: 55-71.
Voss,B.L.2007.Feminisms,queer theories and the archaeological study of past sexualities.In Insoll,T.(ed),The archaeology of identities,London and Newyork: Routledge,pp:124-36.
Wright, R.1996. “Gendered ways of knowing in Archaeology”. In: Right, R.(ed) ,  Gender & Archaeology, Philadelphia: Pensilvania university press, pp:1-19.

شاخه اصلی

نظریه

پژوهشی بر مبنای روش باستان شناسی معاصر: مورد مطالعاتی شهرستان بم

جایگاه تفریحات در شکل گیری هویت جوانان و نوجوانان
چکیده

تاکنون به مقوله اوقات فراغت و نقش و جایگاه تفریحات بعنوان بخشی از زندگی افراد پرداخته نشده است. اوقات فراغت،مفاهیم و اعمال مرتبط با آن بعنوان بخش غیر جدی زندگی انسانها تعریف می شود.پژوهش حاضر در نظر دارد

جایگاه تفریحات در شکل گیری هویت جوانان و نوجوانان
چکیده

تاکنون به مقوله اوقات فراغت و نقش و جایگاه تفریحات بعنوان بخشی از زندگی افراد پرداخته نشده است. اوقات فراغت،مفاهیم و اعمال مرتبط با آن بعنوان بخش غیر جدی زندگی انسانها تعریف می شود.پژوهش حاضر در نظر داردبه بررسی نقش تفریحات، اشیا و لوازم و فرایندهای مرتبط با آن  در شکل دهی به هویت مردان بپردازد. مردانگی مفهومی است که در میان فرهنگها و گروههای اجتماعی مختلف بصور مختلفی تعریف و عمل می شود.مردانگی بعنوان یک مولفه تاثیرگذار رفتارها و اعمال افراد را تعریف و درعین حال درین فرایند تعریف می شود. مفهوم مردانگی بویژه از سنین نوجوانی و جوانی مورد توجه فرد واقع می شود و فعالیتهای روزانه و حتی شکل تفریحات و سرگرمیهای فرد را تحت تاثیر قرار می دهد.
درین پژوهش به فرایند هویت یابی  جنسی در نوجوانان و جوانان  بم پیش از زلزله بر مبنای  مواد فرهنگی برجای مانده ، پرداخته می شود.  درین راستا از مصاحبه با افراد محلی ، مشاهده ،جمع اوری و طبقه بندی اشیا و لوازم بدست آمده از خانه های تخریب شده در اثر زلزله استفاده شده است.
واژگان کلیدی: هویت ، مردانگی، جنسیت، اوقات فراغت، شهرستان بم.

درآمد
شهرستان بم درجنوب شرقی ایران در استان کرمان واقع شده است. این شهر در زلزله دی ماه 1382 بشدت تخریب شد. شدت تخریب بحدی بود که بیش از 80% شهر به تلی از آوار تبدیل شد(Garazhian&Papoli:2008 ;Mann:2005). در حال حاضر بخش عمده شهر خاکبرداری و بازسازی شده است. تنها استثنا درین زمینه تعدادی از خانه هایی است که تمام ساکنین آن در زلزله جان باخته اند.
پژوهش حاضر بر اساس بررسی بم پیش و پس از زلزله استوار شده است. گرداوری داده های پیش از زلزله به روش باستان شناختی انجام شده است. بدین معنی که خانه های ویران شده در اثر زلزله کاوش و داداه های بدست آمده  برای بررسی و بازسازی شرایط پیش از زلزله جمع آوری و طبقه بندی شده اند.   داده های حاصل از کاوش در نهشته های معاصر نشانگر زندگی ساکنان بم پیش از زلزله و در دراز مدت است. در کنارجمع آوری لوازم  از مشاهده و مصاحبه با افراد محلی نیز به منظور سنجش، مقایسه و همچنین ارزیابی شرایط کنونی بم بهره گرفته شده است.
 با توجه به انکه افراد هویت خویش را از طریق مواد فرهنگی که استفاده می کنند شکل می دهند و بیان می کنند (Meskell and Perucel:2004:3) وسائل و لوازم  بدست امده از خانه های ویرانه درین بررسی جایگاه ویژه ای دارند. درین راستا به نقش طبقه اجتماعی و اقتصادی  افراد در تعریف ارزشهای ایده آل برای هر طبقه ، راهها ، روشهاو لوازمی  که برای گذران اوقات ترجیح داده می شوند  جایگاه  ویژه ای داده شده است.

زندگی در جهانی جنسیت مدار
به طور کلی مردانگی و زنانگی دو بعد اصلی هویت جنسی هستند که به ایجاد تفاوت در میان افراد می پردازند و  که  تحت تاثیر دو بعد زمان و مکان شکل می گیرند.(Westkott:1979:427) بنابراین می توان انتظار داشت در جوامع و فرهنگهای مختلف شکلهای متفاوتی از ارزشها و هنجارها برای مردان و زنان یا دیگر گروههای جنسی تعریف شود.
در شهر بم (مانند بیشتر نقاط ایران) دو جنسیت زن و مرد تعریف شده است. تعیین جنسیت( از نظر فرهنگی) بر اساس جنسیت فیزیولوژیک صورت می گیرد(Costin;1996). نوزادان از بدو تولد بعنوان دختر و پسر از هم متمایز می شوند. هویت جنسی مذکور تا پایان عمر افراد ثابت و غیرقابل تغییر است. داده های حاصل از کاوش در نهشته های معاصر نشان می دهد که جنسیت سوم یعنی افراد با هویت جنسی نامتعارف (آنچه در مطالعات جنیست کوئیر نامیده می شود) مانند تراجنسیتها،دو جنسی ها و ... از پذیرش اجتماعی برخوردار نیستند.
در رابطه با تربیت و جامعه پذیری این دو جنس از بدو کودکی روشهای متفاوتی در پیش گرفته می شود و الگوهای رفتاری متفاوتی تجویز می شود(ریتزر:1380). دوران بلوغ مرحله ویژه ای در هویت جنسی افراد بشمار می رود. درین دوره با ظاهر شدن ویژگیهای جنسی ثانویه چارچوبهای جدی تری بر افراد بعنوان زن و مرد(در مقابل دختربچه و پسربچه) اعمال می شود. این فرایند عموما در مورد زنان زودتر اتفاق می افتد(Meskell;1998). ازین دوره دو جنس بمرور از هم فاصله می گیرند، ازدواج تنها راه قانونی است که دو جنس را بهم پیوند می دهد و رابطه ای نزدیک و خصوصی بین آنها برقرار می سازد(Voss:2007:126)  هرچند تخطی از نرم یادشده نیز اندک نمی باشد.
بطور کلی شکل و نحوه جامعه پذیری جنسی و تعریف هویت جنسی مناسب برای افراد در سنین مختلف در میان گروههای مختلف اجتماعی – اقتصادی ، متفاوت می باشد. تعاریف متفاوتی از مردانگی، زنانگی و رفتارها و اعمال متناسب برای زن و مرد وجود دارد هرچند که نقاط اشتراک متعددی نیز وجود دارد که ساختار کلی جنسی کانتکست بم را تشکیل میدهد.  
در طبقات اجتماعی – اقتصادی پایین دختران پس از بلوغ جنسی که معمولا در سنین 13تا 15 سالگی اتفاق می افتد، یک زن کامل محسوب می شوند و آمادگی ازدواج را دارند. درین سنین دختران گذشته از تحصیل اوقات خود را به یادگیری خانه داری و مراقبت از کودکان می گذرانند. رابطه با جنس مخالف بسیار محدود است . پسران درین سنین بعضا ترک تحصیل می کنند یا در کنار تحصیل به کار مشغول می شوند. پذیرش زودهنگام بخشی از مسئولیت اداره خانواده در بلوغ زودهنگام ، گذر از کودکی و قرارگیری در قالب یک فرد بالغ بسیار موثر است. درین سن اغلب پسران بشدت در گروههای همسالان جذب می شوند و بیشتر اوقات خود را خارج از منزل در محیط کار یا با دوستان می گذرانند. درین سن اولین تجربه های جنسی افراد شکل می گیرد و آنها به درکی از خود بعنوان "مرد" می رسند.(Dowson;2000)
در طبقات بالا پسران (و دختران) عموما به تحصیل مشغول هستند و درصد اشتغال بکار در آنان اندک است. عضویت در گروههای همسالان درین طبقات نیز شکل متفاوتی مطرح است و میزان اوقاتی که صرف شرکت درین جمعها می شود به مراتب کمتر است.
در طبقات متوسط ادامه تحصیل بصورت جدی مطرح است. کمک بوالدین در اموری مانند اداره نخلستان و مشارکت نسبی در اداره امور منزل نیز بشکلی جنبه همراهی با خانواده را دارد.
در گروههای یاد شده از سن بلوغ به بعد تمایل به بروز رفتارهای مردانه و اعمالی که آنها را از پسربچه ها متمایز و به جرگه مردان بالغ وارد نماید، بسیار زیاد است. بلوغ جنسی و تغییر کدهای هویتی بشدت از پیش زمینه های فرهنگی فرد تاثیر می گیرد و شکل و زمان این فرایند در گروههای مختلف تا حدی متفاوت است.

مواد فرهنگی بدست امده از خانه های بم
کاوش در لایه های زلزله زده بم در 6 خانه مسکونی انجام شده است. در یکی از خانه ها که متعلق به طبقه اقتصادی- اجتماعی بالا بود تمام مواد فرهنگی منقول توسط ساکنان جمع شده بود و تشخیص طبقه ساکنان بر اساس سبک معماری و متراژ خانه صورت گرفت. 5 خانه دیگر بیشتربمنظور جستجوی اجساد دچار اضطراب نسبی شده بودند و مواد فرهنگی قابل توجهی در انها برجای مانده بود. 3 تا از خانه ها متعلق به طبقه متوسط(خ.دهقان،حیدرنژادو حافظ آبادی) ، یک خانه متعلق به طبقه پایین(خ.مسکانی) و یک خانه مربوط به طبقه بالا(خ. مهدی زاده) بود. درین خانه ها براساس موادفرهنگی طیفهای مختلف سنی تشخیص داده شد. شواهد مادی مربط به اوقات فراغت بیشتر مربوط به کودکان و جوانان و نوجوانان ذکور بود. این شواهد شامل چند دسته کلی می شوند:
-    عکسها و لوازم مربوط به فعالیتهای ورزشی
-    انواع کتاب
-    مجموعه نوارهای موسیقی
-    نوارهای فیلم ویدئو و سی دی
-    لوازم مربوط به مهارتهای هنری(لوازم خوشنویسی)
-    لوازم و بقایای مصرف موادمخدر،سیگار و قلیان
-    کلکسیون پاکتهای سیگار.
بقایای مصرف سیگار،چندین مجلد کتاب ،نوارهای موسیقی و سی دی و فیلم ویدئو از تمامی خانه ها بدست امد اما لواژم ورزشی از خانه طبقه متوسط، بقایای مواد مخدر از خانه با طبقه پایین و کلکسیون پاکت سیگار و لوازم خوشنویسی از خانه طبقه بالا بدست آمدند.  برخی شواهد بدست آمده مانند انواع کتاب ، نوارهای فیلم و موسیقی می توانند مربوط به بانوان نیز باشند اما مواردی ماند سیگار ، مواد مخدر یا لوازم ورزشی مشخصا مربوط به مردان است. دو گروه دیگری که بر اساس بررسی کانتکست بم می توان به این دسته بندی اضافه نمود ، انجام فعالیتهای هیجانی (مانند موتورسواری) و اعمال تغییرات در بدن است.
جایگاه جنسیت در گذران اوقات فراغت
گروههای مختلف اجتماعی- اقتصادی بم زندگی را به شکلهای متفاوتی تجربه می کنند، در شبکه های اجتماعی متفاوتی وارد می شوند و تصویر متفاوتی از زیست جهان و در جهان بودن دارن(Meskell,2000:425). درین گروهها شکلهای کم و بیش متفاوتی از تفریحات و گذران اوقات فراغت در میان جوانان و نوجوانان وجود دارد.
از دوران بلوغ به بعد افراد نسبت به جنسیت خویش حساسیت نشان می دهند و شکلی از خودآگاهی  نسبت به هویت جنسی در فرد شکل می گیرد. درین دوره اولین رفتارها و تجربه های جنسی آگاهانه بروز می یابند. پسران خواهان استقلال و صرف مدت زمان بیشتری در خارج از منزل هستند.گذران  اوقات خارج از منزل بدو شکل اصلی اشتغال بکار یا گذران اوقات فراغت است. اشتغال بیش از آنکه از نظر اقتصادی مطرح باشد، در شکل دهی به هویت جوانان بعنوان مرد موثر است. (Dezhamkhooy;2008)
فعالیتهایی که در ساعات فراغت تحت عنوان تفریحات به آنها پرداخته می شود تنها جنبه تفریح و سرگرمی ندارد بلکه حاوی کدهای رفتاری و هویتی متناسب با جنسیت تعریف شده فرد است.آنچه که انجام آن در چنین ساعاتی برای مردان عادی و طبیعی بشمار می رود (مانند پرسه زدن در خیابان بشکل گروهی) برای زنان غیرمتعارف می باشد. گرایشات، طیف فعالیتها و محل پرداختن بدانها در مردان و پسران با زنان و دختران بشدت متفاوت است.این فعالیتها دنیای مردانه مردان راخلق می کند که با عدم ورود زنان به آن تعریف و متمایز میشود.

گذار از کودکی
آنچنانکه گذشت جنسیت افراد از بدو تولد برمبنای جنسیت بیولوژیک آنها تعیین می شود. قرار گرفتن در یک جنسی الزاما به معنای آن نیست که تمام ویژگیهای گروه بصورت ذاتی و بالفعل در فرد وجود دارد. مردانگی به معنای توانایی ابراز ویژگیها و رفتارهای مردانه تنها بر اساس جنسیت ذکور فرد محرز نمی شود بلکه مفهومی وابسته به کانتکست است(Treherne:1995) و تعریف آن وابسته یا یکسان با تعریف مرد نیست.(Conkey and Gero;1991)
در بم، مردانگی برای تمامی افرادی که بعنوان مرد مشخص می شوند بالقوه در نظر گرفته میشود که  با انجام یکسری اعمال و رفتارها و فقدان یا حذف یکسری ویژگی ها بالفعل می شود. کسب هویت مردانه از دوران بلوغ به بعد موضوع توجه پسران می شود. بلوغ جنسی الزاما و بخودی خود بمنزله مردشدن افراد نیست .ساختار جنسی جامعه نسبت به برو زنشانه های ثانویه جنسی حساس است ، بروز این نشانه ها زمینه را برای تغییرات هویتی افراد مناسب می سازد. درین دوران با دگرگون شدن انتظارات از فرد بعنوان یک انسان بالغ ، تصویر فرد از خود نیز دگرگون می شود. (Sofaer Derevenski;1997)این دگرگونی شامل تغییرات فیزیولوژیک تا تغییرات رفتاری می شود.(Beaumont;2000)
تفریحات و سرگرمی ها درین دوران نقش مهمی در شکل گیری شخصیت مردان و تعریف آنان از مرد و مردانگی دارد و در فرایند هویت یابی با افزودن ابعاد جدید آنها را از پسربچه ها متمایز و بمردانی بالغ تبدیل می کند. بخش عمده اوقات فراغت خارج از منزل سپری می شود.بیشتر فعالیتهایی که درین ساعات انجام می شود ماهیتی گروهی دارد. (Casella,2004:176)
1)    مصرف سیگار و مواد مخدر: استعمال انوع مواد مخدر و نشئه کننده در میان مردان بالغ امری طبیعی است در حالی که برای زنان نامناسب و انحراف و کجروی بشمار می رود.اولین تجربه های استعمال مواد در سنین 18 تا 20 سالگی اتفاق می افتد. این تجربه ممکن است در برخی گروهها بویژه طبقه پایین زودتر اتفاق بیفتد. مصرف مواد مخدر بصورت" تفریحی" انجام می شود و حتی در منازل ممکن است بدین شیوه از مهمان پذیرایی شود.مصرف مواد درین شکل معمولا بصورت گروهی است .جوانان بعضا برای استعمال مواد به مناطق خوش آب و هوا مانند باغات و نخلستانها می روند.
شواهد مصرف مواد از خانه خ. تختی بدست آمده، علاوه بر آن بانوی خانه در یادداشتهایش برای توصیف مصرف گروهی مواد توسط همسرش و دوستانش از واژه " خوشگذرانی" استفاده می کند که نشاندهنده برداشت مردان ازین فرایند است.
مصرف دخانیاتی مانند سیگار نیز مختص مردان است اما استعمال آن در منزل بویژه در میان مردان میانسال و مسن طبیعی است، هرچند بنظر می رسد اولین تجربه های مصرف سیگار خارج از منزل اتفاق بیفتد.
بطور کلی باید اذعان نمود که هنجارها و ارزشهای اجتماعی طبقه پایین با دیگر گروهها در بم و حتی ایران متفاوت و بعضا در تعارض است بعنوان نمونه می توان از مصرف مواد مخدر در میان جوانان و نوجوانان این گروه یاد نمود که ابدا عملی ضد هنجار و غیر متعارف تلقی نمی شود.

2)    ورزش و فعالیتهای بدنی یا مهیج از دیگر فعالیتهای مورد توجه مردان است. در بیشتر این فعالیتها بدن در کانون توجه قرار دارد(Butler:1993).  و در گروهای سنی نوجوانان و جوانان  با هدف ایجاد تغییرات در ویژگیهای ظاهری و چهره افراد انجام می شود(Sorensen:1991);   ورزش و انجام فعالیتهای پرتحرک که بدن راعضلانی و نیرومند جلوه میدهد از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ورزش به منزله ابزاری در راستای انجام تغییرات در بدن عمل می کند. مادیت بدن که بشدت انعطاف پذیر و شکل پذیر است باعث می شود که با اعمال تغییرات آنرا بشکل مطلوب و دلخواه درآورد(Gill et.all,2005:41).   . بدن به کانون نمایش مدل ایده آل و مطلوب تبدیل می شود(Joyce:2005). هدف تغییرات ایجاد بدنی ورزیده و قوی است که با تمرکز بر بافت ماهیچه ای بویژه در بازوها و سینه اعمال می شود. این تغییرات معمولا با یکسری ژستها و حالتهای خاص بویژه در راه رفتن یا حرف زدن همراه است. موتورسواری و پرسه زدن در خیابانها نیز از دیگر ژستها و حالتهایی است که با ارائه و نمایش تمهارتهای بدن در عموم همراه است.(Joyce;2000)
3)    تغییرات بدن: محلهای انجام خالکوبی در مردان معمولا پشت دست،ساق دست و بازوها است. خالکوبی در قسمتهایی انجام می شود که قابل دیدن است. خالکوبی فرایندی دردناک است که بصورت سنتی با سوزن و مواد مخصوص انجام میشود(Parker  Pearson, 1999;  Girshman, 1967)  . در خالکوبی عموما اشعاری در رابطه با رفاقت،عشق یا حروف اول نام فرد مورد علاقه روی بدن نقر می شود. این مفاهیم بویژه در بستر فرهنگی ایران با مفهوم فردانگی همراه است. انجام خالکوبی بویژه در طبقه پایین بسیار رایج است.
با انجام خالکوبی تغییری دائمی در بدن اتفاق می افتد و نقش بطور دائمی روی بدن فرد باقی می ماند و به بخشی از وجود فرد تبدیل می شود. با توجه به ماندگاری و حضور همیشگی نقش بر بدن افرادآگاهانه و هدفمند به انجام آن می پردازندو ازین طریق ارزشها و ایده آلها را درونی و بر خود نقر می کنند.(Peniston-Bird;2003)
4موسیقی: علاقه به موسیقی بویژه موسیقی پاپ و عامیانه بین جوانان بسیار رایج است. گوش دادن به موسیقی معمولا بخشی از فرایندهای یادشده است. پرسه ها و خیابان گردیها یا دور هم جمع شدن جوانان معمولا با موسیقی همراه است.

نتیجه گیری
 مردانگی مفهومی سیال و منعطف است که می تواند به شکلهای مختلفی تعریف شود. مردانگی مفهومی ازپیش تعریف شده،انتزاعی و مطلق نیست بلکه در فرایند اعمال هرروزه افراد شکل می گیرد. تفریحات بعنوان بخشی از زندگی روزانه افراد درین فرایند نقشی فعال دارد. تفریحات معمولا بعنوان بخش غیرجدی و بی قائده زندگی قلمداد می شوند. بازیها و تفریحات نیز قواعدی دارند. قواعد زیست جهان ما بر تمام ابعاد زندگی ما حکومت می کنند. این قواعد تفریحات را به فرایندهایی جدی و هدفمند تبدیل می کنند. اوقات فراغت زمینه را برای تجربه،آزمایش و دخالت آگاهانه فرد در گزینش ابعاد هویتی مطلوب فراهم می کند. بدن سوبژه و ابژه بسیاری از تفریحات است.بخش عمده تصور افراد از خود از طریق مادیت بدن تعریف می شود. بدن کانون تجربه،تولید،بازتولید و نمایش ایده آلها و ارزشهای مطلوب فرد و جامعه است. سیالیت هویت به سیالیت بدن بازمیگردد. بدن چیزی ثابت و غیرقابل تغییر نیست بلکه منعطف و شکل پذیراست. گزینش ابعاد متناسب ساختارو اعمال تغییرات در بدن وجوه انتزاعی ساختار را مادی و ملموس می کند.درین فرایند بدن به محیط اطراف گسترش می یابد و مواد فرهنگی بخشی از مادیت بدن و هویت فرد را تشکیل می دهند(بهترین نمونه انجام خالکوبی است).
در بیشتر گروهها و افراد در سنین نوجوانی و جوانی، بدن در تجربه فرد از هویت مردانه که وجه عملی و آگاهانه می یابد ، نقشی کلیدی دارد. نحوه درگیر شدن بدن درین فرایند متفاوت است و به موقعیت اجتماعی افراد بستگی دارد.
در طبقات پایین بدن موضوع اعمال مهیج،دردناک یا پرخطرمانند خالکوبی و مصرف مواد می شود. رفتارهای مردانه درین گروه به شکلی نسبتا اغراق شده بروز می یابد که از جنبه نمایشی بالایی برخوردار است. خودآگاهی نسبت به هویت جنسی درین گروه عموما زودتر اتفاق می افتد که ممکن است با اشتغال زودهنگام و پذیرش بخشی از مسئولیت اداره خانواده بعنوان یک مرد در ارتباط باشد.
بطور کلی باید اذعان نمود که هنجارها و ارزشهای اجتماعی طبقه پایین با دیگر گروهها در بم و حتی ایران متفاوت و بعضا در تعارض است بعنوان نمونه می توان از مصرف مواد مخدر یاد نمود .
در طبقه بالا و متوسط بدن عموما موضوع تغییراتی قرار می گیرد که با تغییر شکل ظاهری بدن در ارتباط است. دست یافتن به هیکلی عضلانی و نیرومند بعنوان یک فرم ایده آل بدن را موضوع دستکاری می سازد.
با درگیر شدن افراد در اعمال مخاطره آمیزومهیج که نیازمند بروز شجاعت و تحمل درد است افراد ابعاد هویتی جدیدی کسب و در خود درونی می سازند که با حذف یا انکار یکسری ابعاد(مانند ویژگیهای کودکانه و وابستگی به خانواده) همراه است. دوران پس از بلوغ و جوانی بویژه تا پیش از ازدواج ، زمان تجربه و افزوده شدن ابعاد جدید به هویت ،شکل گیری شخصیت و اعلام هویت  ازطریق نمایش تفاوت است. استراتژیهایی که افراد درین دوران انتخاب می کنند جنبه نمایشی و ارائه در مجامع عمومی را دارد و ورود افراد به دنیای مردان را آشکارا اعلام می دارد. محور این جهان ورزیده ساختن بدن،کسب و نمایش یکسری مهارتها ست که فرد را شایسته برچسب مرد بودن و مردانگی می سازد. این فرایند خروج آفراد را از کودکی و تبدیل به یک مرد بالغ تضمین و نمودار می سازد.
توجه بیش از اندازه به ظاهر بدن و الگوهای رفتاری نمایشی و مخاطره آمیز شکلی از بحران را در دوران بلوغ در نوجوانان به نمایش می گذارد. فرایند بلوغ برخلاف برخی جوامع به آرامی و به تدریج اتفاق نمی افتد بلکه برای فرد بصورت دوره ای پرتنش همراه با دگردیسی شخصیتی ظاهر می شود. افراد برای فاصله گرفتن از کودکی و ابراز و اعلام کدهای هویتی جدید خویش درگیر فرایندهایی( مانند اعتیاد) می شوند که در بستر فرهنگی کلی جامعه پذیرفته نمی باشد.

سپاسگذاری
از دکتر لیلا پاپلی یزدی مدیر پروژه باستان شناسی معاصر بم و همکارانم خانم مریم نعیمی و آقای مسعود رحمتی صمیمانه سپاسگذاری می کنم.

منابع فارسی.
ریتزر، جی،(1380)، نظریه های معاصر جامعه شناسی، محسن ثلاثی،تهران: نشر علمی.



   Bibliography

Beaumont, L., 2000.  The  social  status  and  artistic  presentation  of  adolescence  in fifth  century  Athens, in  : ,  J.,   Sofaer  Derevenski (Ed.) ,  Children  and  material culture : pp.39-52. London  and  Newyork: Routledge.   
Butler,  J.,  1993.  Bodies  that  matter : on  discursive  limits  of  sex. Newyork: Routledge.
Casella,  E.  C.,  2004.  Games,  sports  and  what  not:  Regulation  of  leisure  and  the production  of  social  identities  in  nineteenth  century  America , in: E. C.,  Casella &  C.,  Fowler (Eds.), The archaeology of changing and plural identities:163-183. USA: Springer.
Conkey,  M. & J.  Gero.  1991.  Tensions,  pluralities  and  engendering  archaeology:  An  introduction  to  women  and  prehistory, in J. M.  Gero & M. W. Conkey (Eds.) Engendering  archaeology:  Women  and  prehistory : pp. 3-30. Cambridge : Blackwell  .
 Costin, C. L.,  1996.  Exploring  The  Relationship  Between  Gender  and  Craft  in  Complex  Societies, in: R.  Wright  (Ed)   Gender  and  Archaeology: pp. 111-45. Philadelphia: University  of Pennsylvania  Press.
Dezhamkhooy, Maryam. 2008. The role of body in constructing feminine identity, paper presented at 30th  TAG, University of Southamptonm England.

Dowson,  T.,  2000. Why  queer  archaeology?  An  introduction.  World  archaeology 32 (2): 161-165.
 Garazhian, O. & L. Papoli  Yazdi. 2008. Mortuary  practices  in  Bam  after  the earthquake: An  ethnoarchaeological  study.  Journal  of  Social  Archaeology 8(1), 94-112.
Gill,  R. & K. Henwood & ,  C. McLean. 2005.  Body  projects  and  the  regulation  of normative  masculinity.  Body  and  Society 11(1), 37-62.
Girshman, 1946. Iranian art. Tehran: Bongahe nashr.
Joyce,  R. A.,  2000.   A   precolumbian   gaze:   male  sexuality  among  the  ancient Maya, in: R. A.  Schmidth & B. L.Voss  (Eds.) Archaeologies  of  sexuality. pp. 263-283. London :Routledge.
Joyce, R. A.,  2005.  Archaeology  of  the  body. Annual  Review of Anthropology 34, 139-158.
Mann,  P.,  (2005).  .Active  Tectonics  and  Seismic  Hazards  of  Puerto  Rico,  the Virgin  Islands,  and  Offshore  Areas.  Geological  Society  of  America  Special  Paper 385, 115–38.
Meskell,  L.,  1998.  An  archaeology  of  social  relations  in  an  Egyptian  village. Journal  of  Archaeological  Method  and  Theory  5(3),  209-243.
  (Eds. )  Archaeologies  of sexuality . pp. 253-262. London: Routledge.  
Meskell,  L.,  2000.  Cycles  of  life  and  death:  narrative  homology  and archaeological  realities.  World  Archaeology  31(3),  423-441.
Parker Pearson,  M., 1999.  The  archaeology  of  death  and  burial . Gloucestshire: Sutton  publishing,.
Peniston-Bird,  C.,  2003.  Classifying  the  body  in  the  second  world  war:  Biritish men  in  and  out  of  uniform.  Body  and  Society  9(4),  31-48.
Sofaer Derevenski,  J.,  1997. Linking  age  and  gender  as  social  variables. EAZ (Ethnogr - Archaol.Z.)  38,  485-493.
Sorensen, M. L,  1991. The  construction  of  gender  through  appearance, in: D.  Walde& N. D. Willows (Eds) The archaeology  of  gender : proceedings  of  the  22nd  Annual  Chacmool  Conference. pp. 121-9. Calgary: University of Calgary .
Treherne,  P.,  1995.  The  warrior,s  beauty:  The  masculine  body  and  self-identity  in Bronze-age  Europe.  Journal  of  Europian  Archaeology  3.1, 105-144.
 Voss, B. L.,  2007. Feminisms, queer  theories  and  the  archaeological  study  of  past  sexualities, in: T. Insoll, (Ed) The  archaeology  of  identities. pp. 124-36.  London  and  Newyork: Routledge.  
Westkott,  M.,  1979.  Feminist  criticism  of  social  sciences.  Harvard  Educational Review  49,  422-430.



مریم دژم خوی دانشجوی دوره دکتری باستان شناسی تاریخی دانشگاه تهران است.


نشانی الکترونیکی: mdezhamkhooy@gmail.com

گفتگو: چرا خود سوزی؟

توضیح: طی چند هفته گذشته یکی از اهالی بم در اعتراض به عدم رسیدگی به وضعیت زلزله زدگان و شهر بم، مقابل ساختمان نهاد ریاست جمهوری، یک نفر در اعتراض به عدم پاسخگویی به خواستش مبنی بر ملاقات با نماینده شهرشان برای دادن نامه ای به او برای رسیدگی به بیکاری اش مقابل ساختمان مجلس شورای اسلامی، جانبازی از خرم آباد مقابل ساختمان بنیاد شهید تهران در اعتراض به عدم رسیدگی به پرونده جانبازی اش در این بنیاد و یک دانشجوی دکترای هنر دانشگاه تهران در محوطه این دانشگاه خودشان را به آتش کشیدند. تکرار این واقعه در انظار عمومی و عموما مقابل برخی نهادهای حکومتی بهانه کافی بود تا سراغ دکتر ناصر فکوهی ، استاد مردم شناسی و نویسنده کتاب های متعدد در زمینه انسان شناسی با تاکید بر انسان شناسی سیاسی و شهری برویم و به تحلیل چرایی و چگونگی این خودسوزی ها بنشینیم. تصور می کنید دلیل این خودسوزی ها چیست؟

برای آنکه درباره یک واقعه خاص اظهارنظری کنیم. نیاز به داده های کامل آن داریم و بدون چنین اطلاعاتی، اظهارنظر می تواند به سرعت شکل یک موضع گیری سیاسی را به سود این یاآن جناح به خود بگیرد که طبعا برای من ناصحیح خواهد بود.
در عین حال این واقعه چندان جدید یا منحصر به فرد نبوده است و تا کنون بارها وقایع مشابهی در کشور ما و در سایر کشورها رخ داده که نمی توان در برابر آن بی تفاوت بود. بنابراین سعی می کنم که پاسخ شما را با این فرض ارائه دهم که قربانیان این حوادث، افرادی بوده اند که به دلیل متاثر شدن از فشارهای اجتماعی و نه انگیزه ها و مشکلات و اختلالات روانی شخصی دست به خودسوزی زده اند. این نکته را نیز یادآوری کنم که خودسوزی یا خودکشی افراد که اوج ناامیدی و یاس آنها رااز سیستم اجتماعی نشان می دهد، به هر دلیل اجتماعی باشد، قابل تامل است و جامعه باید در برابر آن واکنش نشان دهد. این نکته را از آن جهت می گویم که عنوان شده است برخی از این افراد «معتاد» بوده یا مشکلات دیگری داشته اند. حتی بسیاری از جامعه شناسان بر آن هستند که بیماران روانی و کسانی که به دلیل فشارهای ناشی از آنها، دست به خودکشی می زنند، را باید به نوعی به حساب جامعه گذاشت و نمی توان با گفتن اینکه مسئله «شخصی» بوده از زیر بار مسئولیت شانه خالی کرد، منتهااگر من در ابتدا گفتم مسائل شخصی را در بحثم دخالت نمی دهم به دلیل آن بود که موضوع بسیار طولانی و پیچیده می شود.
بنابراین به نظر من در هر حال جامعه مسئول است که به این نشانه ها که نشانه های ناتوانی اش در مدیریت مشکلات و آسیب های اجتماعی است توجه کند، هر چند که بنا بر مورد، این مشکلات می تواند کمتر یا بیشتر جامعه و مسئولان را درگیر کند. در برخی از موارد همچون قربانیان و رزمندگان جنگی و همچنین قربانیان حوادث طبیعی به نظر من، مسئولیت جامعه فوق العاده بالاست و هر گونه مشکلی برای این گونه قربانیان پیش بیاید باید در اولویت مطلق بررسی و یافتن راه حل قرار گیرد. در برخی موارد دیگر برای مثال فقر،اعتیاد و بیکاری و غیره هر چند مسئولیت جامعه شاید کمتر باشد اما باید به این حوادث باز هم به عنوان زنگ های خطری اساسی نگاه کند.

زنگ خطر اساسی برای چه؟
با کنار گذاشتن دلایل روانی، ریشه این مشکلات همانگونه که گفتم در عدم توانایی یا ناتوانی نسبی یک جامعه برای مدیریت مشکلات آن جامعه است. گروهی از این مشکلات شناخته شده هستند و در تمام جوامع وجود دارند بنابراین باید برای آنها برنامه ریزی اجتماعی داشت: فقر، بیکاری، اعتیاد، فروپاشی خانواده و غیره. ما می دانیم که عواملی این مشکلات را ایجاد می کند و باید پیش از آنکه کار به یک تراژدی بکشد به سراغ یافتن راه حلهای مناسب برویم و از رها کردن مردم به حال خودشان به شدت پرهیز کنیم.گروهی دیگر از مشکلات، خاص یک جامعه هستند و به تاریخ و موقعیت خاص آن جامعه بر می گردند. در ایران، ما مسئله جنگ و مشکلات ناشی از آن و حوادث طبیعی را داشتیم. در این موارد نیز باید افراد و کسانی که مستقیم یا غیرمستقیم از این مشکلات رنج می برند شناسایی شده و تک تک زیر مراقبت باشند. وظیفه جامعه آن است که خود به سراغ این افراد برود و نه آنکه منتظر باشد آنها دست کمک به سویش دراز کنند.
بسیاری از افراد به دلایل مختلف و از جمله شأن انسانی خود حاضر نیستند کمک بخواهند و این وظیفه ما است که به یاری آنها برویم. من تاکید خاصی بر تمام قربانیان جنگ دارم که همه ما زندگی و آسایش ولو نسبی خود را مدیون آنها هستیم و بنابراین هر اندازه به آنها یاری کنیم باز هم کم است و در واقع کاری نکرده ایم جز ادای دینی که نسبت به آنها داریم. سیستم های اجتماعی جدید باید هر چه بیشتر به سوی انسان محور شدن پیش بروند و مسئله یاری ها و نظام همبستگی اجتماعی را نهادینه کرده و آن را از شکل فردی و دلبخواهی خارج کنند. این اختلاف اصلی ما با نولیبرال ها است که با گفتن اینکه هر کس وظیفه دارد مسئول خود باشد، وظایف جامعه را از یاد برده و در نهایت وضعیت را به جایی می رسانند که بخش بزرگ یک جامعه زیر خط فقر قرار می گیرد و موقعیت همه و از جمله افراد دارای امتیازات بالای اجتماعی دچار تزلزل و شکنندگی می شود. صدقه و اعانه دادن چیزی نیست که در شأن یک جامعه عادلانه و مدرن باشد بنابراین باید از طریق بسط سیستم های همبستگی اجتماعی و بیمه ها کاری کرد که همه افراد احساس ایمنی و آسایش کنند بدون آنکه شأن انسانی خود را از دست دهند و تا مرز اعمال هولناک چون خودسوزی پیش بروند.

سابقه چنین حوادثی در جهان و ایران چیست و آیا ریشه ها و علل یکسانی موجب این حوادث شده است؟

در جهان این امر بیشتر جنبه اعتراض عمومی داشته است. بنابراین ریشه های آن ریشه های ایدئولوژیک و اعتقادی بوده است. خودسوزی ها در اعتراض به جنگ و به شرایط غیرعادلانه ای که در یک منطقه، یا کشور و یا برای یک قوم و ملت خاص ایجاد شده تا کنون بارها اتفاق افتاده است. عملیات انتحاری در دوران مدرن،ابتدا در جنگ جهانی دوم به وسیله نظامیان ژاپنی آغاز شد و سپس از اواخر قرن بیستم به شدت رواج یافت و در مقابل اشغال نظامی کشورهایی چون فلسطین، عراق و افعانستان شاهدشان بودیم؛ نمونه های دیگری از این کار بوده اند که البته گاه از سر اعتقاد و گاه کاملا سازمان یافته و برنامه ریزی شده و سیاسی بوده اند. اما اشکال مختلف خودکشی، از قرن نوزده موضوع تحقیق جامعه شناسان بوده است.

کتاب معروف دورکیم با همین عنوان «خودکشی» یکی از معروف ترین کتاب های کلاسیک جامعه شناسی در این زمینه است و دورکیم در آن نشان می دهد که چرا این عمل که به نظر یک عمل شخصی می آید، در واقع حاصل جمع مجموعه ای از موقعیت های اجتماعی و بنابراین قابل اجتناب است. جوامعی که دچار ناهنجاری های مختلف می شود به شدت با خطر افزایش آسیب های اجتماعی از جمله پدیده هایی چون خودکشی، اعتیاد، فقر، بیکاری و غیره روبرو هستند که ابتدا در اقشار و گروه های محدودی دیده می شود ولی می تواند پی آمدهایی بسیار سخت و درازمدت برای جامعه در بر داشته باشد.


این گونه اعتراض و تخریب خود نشانه چیست و چگونه باید با آن مواجه شد؟ منظور جامعه و دولتمردان است؟

ما دقیقا نمی دانیم در ذهن کسی که دست به این کار می زند چه گذشته است. اما، کاملا می توان تصور کرد که اغلب در این موارد با نوعی اعتراض در درجه نخست نسبت به نهادها روبرو هستیم. البته این امر لزوما بدان معنی نیست که آن نهاد در آن زمینه خاص مسئول بوده باشد. ممکن است اصولا فرد به درستی نداند که چه نهادی مسئول مصیبت های اوست. اما همین که این کار را در برابر یک نهاد انجام می دهد می تواند نشان دهنده ذهنیت او باشد و یا اینکه گرایش او به اینکه افکار عمومی را با شدت بیشتری نسبت به موقعیت خود و موقعیت افرادی نظیر خود حساس کند. به هر تقدیر به گمان من، این مسئولیت تک تک نهادهای اجتماعی و نه فقط نهادی که اعتراض ظاهرا نسبت به آن انجام شده و همچنین مسئولیت تک تک افراد یک جامعه است که نسبت به چنین مصیبت هایی با تامل زیاد بنگرند و تلاش نکنند چنین حوادثی را به حساب مشکلات شخصی افراد گذاشته و از خود رفع مسئولیت کنند. هر موردی که به این صورت اتفاق می افتد تک تک ما را زیر سئوال می برد و ما را در برابر وظایف اخلاقی و انسانی مان قرار می دهد. هیچ کسس نمی تواند بگوید در این ماجرا بی گناه است زیرا سیستم اجتماعی یک کلیت است که همه اجزایش با یکدیگر ارتباط دارند و همه با هم آن را اداره یا تحمل می کنند
این گفتگودر سایت جمهوریت در تاریخ 10 اسفند 1387 منتشر شده است.
http://www.jomhoriyat.com/tag/page/news-688.html

سفر به شهر کانکس ها

بیش از 30 ماه از زلزله دلخراش بم می گذرد، زلزله ویرانگر بم علاوه بر کشتار بیرحمانه انسانهای بی گناه و سرمایه های انسانی جامعه خسارت مادی فراوانی را برجا گذاشت وبه بیش از61000واحد مسکونی و تجاری در بم خسارت وارد آمد.
در تیرماه سالجاری،  فرصتی شد تا باز سری به بم زده و از نزدیک مروری بر آنچه اتفاق افتاده کنم برای من که در هفته های اول زلزله همچون سایر مردم سوار بر موج احساسات شتابان و بی برنامه به همدری مردم شتافته و همراهشان شده بودم و پس از آن در چنبره مشکلات ، بم را به فراموشی سپردم دیدن دوباره بم هیجان انگیز می نمود اما چه سود؟ دیدن بم بهت آور و حزن انگیز بود. بم را قبلا دیده بودم آباد و شاداب ، بعد زلزله که آن را فرو ریخت ، انتظار بالایی نبود که بعد ازاین مدت طولانی بم را بهتر از زمان زلزله ببینم . اما باید اعتراف کنم گویی شهر دست نخورده بود و شهرسازی در آن اتفاق نیافتاده بود – کاری به روستاهای بم ندارم _ شهر بم در کلیت خود دست نخورده باقی مانده بود و اثری از یک اجتماع شهری پویاوزنده دیده نمی شد.واحدهای تجاری و بازار که قلب تپنده شهر هستند ساخته نشده اند و بازسازی در شهر کند و لاک پشتی است . چرا ؟ آنچه اقعیت شهر بم است انگشت شمار ساختمانهایی است که توسط NGO ها و برخی نهادهای دولتی چون سازمان نوسازی مدارس ساخته شده و دیگر اثری از شهرسازی نیست در جای جای بافت قدیمی شهر با منازل و واحدهای تجاری روبرویید که هنوز آوار برداری نشده اند واین کندی مردم را به ستوه آورده وناامیدی در بین شان موج می زند و این سئوال را برای بیننده خارجی و ساکنین بم پیش می آورد که چرا تحرکی در شهرسازی بم دیده نمی شود؟ افشین اخلاص پور معمار با پیشنه محلی در بم در این باره می گوید : به نظر من خوبست منصفانه قضاوت کنیم ، در مقابل نظر شما مبنی بر هیچ گونه تحرک در شهرسازی بم ، آقایان مدیران بازسازی و سازمان های مسئول ، آمار مستندی دارند که شهر بم بطور بی نظیری از انواع طرح های شهری و عمرانی برخوردار و در حال اجراست و مسئولین شهر بم نیز حتما مدعی هستند که برای بم هیچ کم نگذاشته اند.
به اعتقاد اخلاص پور تاخیر به دلایلی از جمله اعتماد به نفس گمراه کننده تصمیم گیران، مجموعه های مهندسی فاقد دانش ، تجربه و علاقه ، و پیگیری منافع صرفا فردی از طرف مردم بم که در مقابل مصلحت ومنفعت عمومی و پایدار منجر به صدور پاسخ های سریع وناقص برای همه مسائل بازسازی از بدو امر تا به حال بوده است . اتفاق افتاده است . از سوی دیگر دکتر اسماعیلی رییس شورای شهر بم می گوید : پس از زلزله کارها به گروههای خاص محول شد از جمله ساخت و ساز منازل مسکونی و تجاری به بنیاد مسکن و مدارس به نوسازی . تا اواخر سال 84 کارهای مرتبط با شهر نیز به وزارت کشور محول شده بود که از بعد از عید قسمتی اعتبارات 84 به شهرداری بم محول شده است.
وی با اشاره به عدم اجازه دخالت به شورای شهر در فرایندی که اتفاق افتاده ، می افزاید : ستاد بحران در ابتدا زیر نظر فرمانداری ، استانداری و وزارت کشور بوده است ، کمک ها هم تحویل وزارت کشور ، هلال احمر و سازمانهای دولتی مربوطه شده است .
الهام هومین فر مسوول بخش احیای حیات اجتماعی بم در سخنرانی خود درنشست  انجمن جامعه شناسی ایران که به مناسبت دومین سالگرد زلزله بم برپاشده بود، کیفیت زندگی رایک مولفه مهم و اصلی در بازسازی دانسته و تصور مردم این شهر از آینده خود را نگران کننده توصیف کرد.به گفته او بسیاری از مردم بم معتقدند زندگی بی معنی ، پر از رنج و تکرار مکررات سیاه است آنها احساس می کنند موقعیتشات تنزل پیدا کرده و بدتر از همه به آنها توهین شده است . همچنین شبکه روابط اجتماعی گذشته شان تخریب شده است که از جمله دلایل آن را می توان به وجود غریبه ها ، بالارفتن توقع افراداز یکدیگر و عدم آموزش قبلی برای درک روابط دوطرفه در روابط بین فردی مربوط دانست .
کمال اطهاری از پژوهشگران طرح بازسازی بم نیز در این نشست به ازبین رفتن سرمایه اجتماعی و عدم احیای دوباره آن در بم اشاره وآن را مانع اصلی توسعه در این شهر برمی شمرد.به اعتقاد اطهاری دستگاه برنامه ریزان به صورت عام دیدگاه فیزیکی و نه توسعه ای داشته وبرنامه های آنها عموما" از هم گسیخته اند.
دکتر اسماعیلی درباره اقداماتی که تاکنون شروع شده است می گوید: کشیدن کابلهای زیرزمینی برق در حال اجراست، تعریض خیابانها به وسیله مشاور نقشه جامع شهر انجام شده و خیابانها آماده ساخت وسازند اما بحث آب با روند نسبتا کندی پیش می رودو4/3آب بم آلوده و آب آشامیدنی درشهر با کمبود روبروست ،از لوله کشی گاز وفاضلاب هم خبری نیست .
وی  در ادامه می افزاید : با ایجاد فاضلاب شهری ، دشت زیر بروات بم می تواند به منطقه بزرگ کشاورزی تبدیل شود و این پروژه که 40میلیون دلار وام از سوی بانک توسعه اسلامی به آن تخصیص داده شده وقریب 1میلیلرد تومان در آن هزینه شده است به علت عدم توجیه اقتصادی متوقف مانده و باعث ناامیدی مردم گردیده است.
حضور پیمانکاران فاقد صلاحیت وغیر بومی نیز مشکل دیگری است که از سوی برخی از مردم عنوان می شود و یکی از شهروندان بمی می گوید: بناها وکارگران از نقاط دورافتاده ایران آمده وستاد به آنها مجوز داده است اما برخی از آنها پول مردم را به جیب زده و رفته اند و مردم هم دستشان به جایی بند نیست.
رییس شورای شهر بم در این باره می گوید : متاسفانه در اوایل زلزله تعداد کمی از پیمانکاران از صداقت مردم سو استفاده کرده و اقدام به کلاهبرداری کردند درحالیکه مردم باید متوجه بوده .البته ستادها و دادگستری هم کمک کنند.
اخلاص پور هم می گوید : یک کار خوب نیاز به کارفرمای خوب دارد و این نقص را بایستی در ضعف مدیریت ساخت وخود مردم جستجو کرد ، سیستم پیش بینی شده نظارت در بم هم ، حداکثر به صورت یک بعدی به موضوع استحکام توجه دارد.
30ماه از زلزله گذشته است و مشکلات بم بیش از انتظار است سیاه نمایی نیست اما بم در حال فراموش شدن است ومردم درحال رها شدن به حال خود پس برای بازسازی  شهر بم به عنوان کالبد و روح حرکت این منطقه چه باید کرد؟ در آینده چه سیاستی باید حاکم شود تا بم آبادتر از گذشته ساخته شود ؟- امری که تاکنون نه محقق شده است نه امیدی به آن می رود-
کمال اطهاری می گوید باید اختیاراتی به ستاد بازسازی داده شود که همراه با بازسازی فیزیکی ، توسعه اقتصادی نیز با مشارکت مردم در نظر گرفته شود.و پیشنهادمیدهدکه پروژه های اقتصادی کوتاه مدت در دستور کار قرار گرفته و به مقوله آموزش و مهارت بیشتر توجه شود.
این پژوهشگر معتقد است : در بم انتظار معجزه ای نمی توان داشت مگر آنکه به مشکلات و موانع پیشین که طی زلزله تشدید شده نیز پرداخته شود، درعین حال همراه با پروژه های کوتاه مدت ، مساله ظرفیت سازی ، شیوه ارتباط کشاورزان و شکل گیری تعاونی ها، جلوگیری از خروج سرمایه که از قبل هم در بم وجود داشته مورد بررسی قرار گیرند و در کل به مساله توسعه بم در چارچوب برنامه توسعه منطقه ای پرداخته شود.
اخلاص پور نیز تاکید می کند اساس بازسازی ، مهندسی نیست بلکه فقط بر مبنای یک برنامه جامع و همه نگر بازسازی (مهندسی کالبد) می تواند سهم و نتایج در خور پیدا کند.در غیر این صورت نتیجه مهندسی ، به عنوان ساختمان ، اغلب موجب اسراف ثروت ملی و هتک ارزش های بومی خواهد شد.وی در ادامه می افزاید : برای دستیابی به پیشنهادی جامع ، ارجاع می دهم به مجموعه مباحتات کارگاه تخصصی بررسی طرح جامع بم پس از زلزله در تاریخ 21و22خرداد 83که به دعون شورای اسلامی و شهرداری بم و به دبیری بنده باحضور کارشناسان خبره و مردم برگزار شد که به طور خلاصه به صدور یک منشور ده ماده ای اعتقاد به برنامه ریزی جامع برای بازسازی و حضور موثر شورای مشورتی متخصص در کنار مردم داردکه تا این تاریخ همچنان نوسط مسئولین بازسازی ، میزبان ، مسئولین بمی و مردم مورد بی توجهی قرار گرفته است .وآنچه حاصل می شود ، آرزوست که بازسازی شهری ثبت شده ودر فهرست میراث فرهنگی وطبیعی در خطر جهان ، در حد فهرست سرهم کردن یک اسکلت محکم و سرپناهی نازل تنزل می کند ونشانه آن بازسازی روستاهاست که زبده ترین واحه تاریخی وطبیعی سرزمین بم را پر ساخته است از اسکلتهای پیچ مهره ای کرج ، تیغه های سفالی یزد و سیمانکاری داراب.
 دکتر اسماعیلی هم می گوید : تا زمانی که حتی بعد ازساخت شهر، کارهای زیربنایی انجام نشود ونیروهای متخصص وسرمایه جمع نشود بم جای خود را قبل از زلزله نخواهد گرفت و من متاسفم بعد از 30ماه هنوز اکثریت قریب به اتفاق کسبه، پزشکان و....داخل کانکس زندگی و کار می کنند.رییش شورای شهر بم ادامه می دهد : در اوایل زلزله پیشنهاد دادیم تا فرمانداری ویژه و مدیریت واحد شهری بوجود آید تا کارها تسهیل شود ولی آیین نامه تنظیم و تصویب  نشده است. درحالیکه بدون مشارکت مردم هیج جا کار به سامان نمی رسد.وی می گوید : ما اعتقاد داریم که وضعیت اعتبارات سال 85هرچه سریعتر روشن شده چون هرنوع تاخیری ناامیدی مردم را درپی دارد.
دکتر اسماعیلی در پایان با اشاره به نیاز بمی ها به آموزشکده خرما و مرکبات،توسعه دانشگاهها و بالا بردن ظرفیت اشتغال اظهار امیدواری کرد که زودتر بم و ارگ تاریخی آن بازسازی شود تا بتولنیم مثل سابق میهمان نواز باشیم و روزی فرارسد که از مهمانان خودمان ، همه کسانی که به نحوی در بازسازی بم مشارکت داشتند پذیرایی کنیم .
بم شهری که روبه فراموشی است را تنها گذاشته وبه امید نشسته ایم تا در سفرهای بعدی تحرکی بیشتر در شهرسازی بم ببینیم  اگر قرار باشد بازسازی با سرعت امروزی ادامه یابد سالیان درازی طول خواهد کشید تا باغ شهر بم هویتش را بیابد.
پیشرفت فیزیکی واحدهای مسکونی احداثی و تعمیری ستادهای شهری تا تاریخ 24/4/85
پرونده تشکیل شده 25404
نقشه تهیه شده 24243
پروانه صادر شده 22952
تعداد واحدهای شروع بکار شده 22104
اجرای سقف 14777
نماسازی و پایان کار 9431
     
     
پیشرفت فیزیکی واحدهای تجاری احداثی و تعمیری ستادهای شهری تا تاریخ 24/4/85
پرونده تشکیل شده 4283
نقشه تهیه شده 2098
پروانه صادر شده 1423
تعداد واحدهای شروع بکار شده 1248
اجرای سقف 434
نماسازی و پایان کار 184
منبع ارقام : گزارش ستاد بازسازی بم  

شاخه اصلی

نظریه
اشتراک در RSS - بم