خاور میانه(2):آب و هوا و منابع آب

ترجمه سامال عرفانی

زمین و منابع
مساحت کل بخش خشکی خاورمیانه، 7،3میلیون کیلومتر مربع(8،2 میلیون مایل مربع) است. بخش عمده ی مساحت این سرزمین را دشت های هموار یا فلات های مرتفع به خوداختصاص داده اند . نواحی بیابانی پهناور در سرتاسر دامنه جنوبی منطقه‏‏، شامل بیابان لیبی و بیابان عربی در مصر ، ربع الخالی در مناطق جنوبی  عربستان سعودی ، و بیابان سوریه در محل تقاطع عربستان سعودی، اُردن، سوریه و عراق، گسترش یافته اند. نواحی کوهستانی شمالی، شامل کوه های توروس(Taurus Mountains) در ترکیه، رشته کوه های البرز و زاگرس در ایران و کوهستان های  شمال عراق می باشند. بخش اعظم دنباله شمالی دره بزرگ ریفت(Great Lift Valley) در سوریه، لبنان، اُردن و اسرائیل واقع شده است، گود ی ای که از خاورمیانه تا آفریقای جنوب شرقی امتداد یافته است. دریای خزر، بزرگترین دریای داخلی محصور در منطقه و تنها دریایی که از اهمیت اقتصادی برخوردار است، مرز شمالی ایران را دربر می گیرد.  منطقه خاورمیانه به طور مشخص در معرض زمین لرزه قراردارد، پدیده ای که در طول نیمه ی دوم قرن 20 ویرانی های فراوانی خصوصا در ایران و ترکیه پدید آورده است.

الف-

آب و هوا
میزان بارندگی و دمای هوا در سراسر خاورمیانه و حتی در داخل کشورهای اینمنطقه بطور قابل ملاحظه ای متغیر است. برای مثال نواحی ساحلی دریای خزر در شمال ایران، سالانه حدودا تا 2000میلی متر(80 اینچ) بارندگی دارد، درحالیکه مناطق بیابانی ایران ممکن است به مدت چندین سال شاهد هیچ نوع بارندگی نباشند. دمای هوا نیز بر منطقه به منطقه تغییر می کند. دمای هوای آنکارا، در مرکز منطقه ی فلات ترکیه از میانگین صفر درجه سانتیگراد (32درجه فارنهایت) در ماه ژانویه به میانگین 23درجه سانتیگراد(73 درجه فارنهایت) در ماه ژوئیه تغییر می یابد. به عکس، نواحی ساحلی کم ارتفاع شبه جزیره ی عربستان ( شبه جزیره ی بزرگ واقع  در شمال اُردن و عراق) و نیز نواحی هم مرز با دریای مدیترانه دمای معتدل تری را در زمستان تجربه می کنند: میانگین دمای هوای جده، واقع  در بخش غربی عربستان صعودی‏، درماه ژانویه 24 درجه ی سانتیگراد(75 درجه فارنهایت) و در ماه ژوئیه 31 درجه ی سانتیگراد (89درجه ی فارنهایت). نواحی بیابانی کم ارتفاع واقع در نواحی داخلی شبه جزیره ی عربستان، ایران، عراق و مصر دوره هایی بسیار گرم را در تابستان، با دمایی که اغلب به 45 درجه ی سانتیگراد (113 درجه ی فارنهایت) و یا بیشتر هم می رسد، تجربه می کنند.

منابع آب
به غیر از رود نیل، که بیشتر ذخیره ی آب و نظام های آبیاری مصر را تغذیه می کند، ونیز رودخانه های دجله و فرات که آب مورد نیاز عراق، سوریه و ترکیه را تامین می کنند، هیچ رودخانه بزرگ یا آبراه قابل کشتیرانی دیگری در منطقه وجود ندارد. دریای جلیله ( دریاچه ی تیبریاس) در شمال اسرائیل، که از شمال به وسیله ی رودخانه ی کم عمق و غیرقابل کشتیرانی اُردن تغذیه می شود، منبع اصلی آب شیرین اسرائیل را فراهم می-سازد. با چنین محدودیتی در ذخایر آبی، دسترسی به آب برای آشامیدن، آبیاری، و برق آبی، در بسیاری از قسمت های خاورمیانه از اهمیت حیاتی روزافزونی برخوردارشده است.
کنترل منابع آبی، به منبع عمده ی تنش های سیاسی تبدیل شده است. زمانیکه اسرائیل کرانه ی باختری را در      1967 و بخش هایی از جنوب لبنان را در 1982 تصرف کرد، کنترل شعبه های شمالی رودخانه اُردن، دریای جلیل و رودخانه های لیتانی و بَینییاس را بدست آورد. دولت اسرائیل همچنین، به شهرک نشینان یهودی اجازه می دهد که در کرانه ی باختری به حفر حفرچاه های جدید اقدام کنند، اما چنین حقی برای فلسطینیان قائل نیست. هرگونه صلحی میان اعراب و اسرائیل، که منجر به صرف نظراسرائیل از بخشی یا تمام اقتدارخویش بر این منطقه باشد، باید به موضوع کنترل منابع آبی نیزبپردازد.
درگیری مشابهی بر سر دسترسی به آب رودخانه فرات وجود دارد، رودی که از ترکیه سرچشمه می گیرد و پیش از آنکه وارد عراق شود‏، در شمال شرق جریان می یابد. هر سه کشور، برای آبیاری و تولید برق آبی به آب این رود وابسته اند. ترکیه در چارچوب یک پروژه ی عظیم توسعه ی  آب‏، در 1984 دو سد عظیم بر روی فرات بست، که در واقع مقدار آب  قابل استفاده برای تولید برق در سوریه را کاهش می دهد.  نیز سدی دیگر در سوریه، منبع آب عراق را بیشتر هم کاهش می دهد، که تاثیری منفی بر کشاورزی کشور عراق می گذارد. این وضعیت در سال 1975 تقریبا منجر به بروز جنگی میان عراق و سوریه  شد.
عوامل محیطی نیز می توانند بر منابع آبی تاثیر بگذارند. از دهه ی 1980 تا 1990، خشکسالی در اتیوپی جریان آب نیل،تنها منبع آب مصر را کاهش داد. رشد سریع جمعیت مصر، در همان دوره کمبود آب را تشدید کرد. سد بلند آسوَین درجنوب مصر ، که در سال 1971 افتتاح شد، طغیان منطقه ی دلتا در مخرج نیل به دریای مدیترانه را کاهش داده که منجر به فرسایش ساحلی گشته و مقدار نمک خاک را افزایش داده است.

منبع: دایره المعارف انکارتا

Erfani.samal@gmail.com

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

عرفانی، سامال

مطالب نویسنده