تأثیر وقف بر مدیریت سنتی آب بلده فردوس

کاظم مختارنیا، رضا رحیم‌نیا

راهی برای پویایی ارزش های معنوی و رفاه اجتماعی
وقف به عنوان سنتی کهن، در جهت تعالی ارزش­های معنوی، در طول تاریخ آدمی را همواره به خود جذب می­کرده است. جذبه­ی این سنت پسندیده را از جهات مختلف می­توان دید؛ انجام یک فریضه حسنه با نیت باقیاتِ­الصالحات، گسترش و یا حمایت از یک نوع فعالیت خاص(اعم از مذهبی، علمی، اجتماعی و ...)، مدیریت و برنامه ریزی برای ثروت توسط شخص بعد از فوتش و ... که در تمامی موارد ذکر شده نیت خیر و گام نهادن در جهت تعالی و ارزش­های معنوی به طور مشترک، بسیار با اهمیت است.

نقش مدیریت در مبحث وقف موضوعی بسیار وسیع، پیچیده و جالب توجه است که واقف با دیدی وسیع و همه جانبه برای بقاء و گسترش نیت خود، منابعی را تعیین و برنامه­ای مناسب را در جهت پویایی آن در وقف­نامه تدوین می­کند، که می­توان به عنوان مدیریت ثروت از آن سخن به میان آورد. در جوامعی که اقتصاد آنها برپایه کشاورزی استوار است به نظر می­رسد بحث وقف و مدیریت ثروت بیشتر پیرامون موضوعات خاص مانند: آب و زمین متمرکز می­شود، که حاصل و ثمره­ی مدیریت این منابع ثروت را در جهت حفظ و گسترش ارزش­های معنوی و نیز نمود آن را در کالبد و ساختار شهری(به صورت بناهای عام­المنفعه) به وضوح می­توان مشاهده کرد. این موضوع ضروت و اهمیت پژوهش در این حوزه را بیش از پیش ایجاب می­کند تا درس­هایی مفید و راه­گشا برای زندگی امروز و نیز حفاظت از داشته­های فرهنگی­یمان برگیریم.

در پژوهش پیش­روی، با اشاره به وقف در آب بلده­ی شهرتاریخی فردوس(تون)، که به عنوان یک آموزه دینی و نیز منبع ثروتی برای پویایی برنامه­ی مدیریتی آن در نظر گرفته شده است، تاثیر آن بر کالبد شهر و احداث و پایش بناهای عام المنفعه(که غالباً مذهبی بوده اند) ، تا حد امکان مورد بررسی قرار خواهد گرفت. چگونگی تاثیر وقف بر مدیریت سنتی آب بلده و آموزه­های بر گرفته از آن برای احیاء بناهای ارزشمند تاریخی- که اکثر آنها موقوفاتی بوده­اندکه، با ثروت حاصله از مدیریت آب بلده پایش می­شده اند- مسأله مورد نظر در این پژوهش است. در این خصوص سعی شد با مراجعه به اسناد تاریخی(وقف­نامه­ها)، منابع کتاب­خانه­ای و مطالعات میدانی به اطلاعات جامع­تری برای رسیدن به نتیجه­ی مطلوب­ گام برداریم.

در ادامه با اشاره به موضوع زلزله­ی سال 1347هـ.ش که در این شهر اتفاق افتاده و منجر به تغییراتی در نوع مدیریت منابع مالی حاصله از آب بلده برای پایش بناهای عام­المنفعه و مذهبی شهر تاریخی شده است پرداخته و با آسیب شناسی آن سعی خواهد شد به ارائه پیشنهاداتی برگرفته از آموزه­های تاریخی، درخصوص مرمت و احیاء این ابنیه و نیز شهر تاریخی بپردازیم.

در این مقاله، سعی خواهیم کرد پس از نگاهی گذرا به مبحث وقف و شاخصه­های آن در رابطه با مدیریت ثروت، به معرفی آب بلده و وقفیات آن و تأثیر مدیریت منابع حاصله از آن در گسترش ارزش­های معنوی و پیدایش بناهای عام­المنفعه بپردازیم و با اشاره به زلزله سال 1347هـ.ش شهر فردوس، به آسیب شناسی مدیریت منابع، برای مرمت و تعمیر بناهای مذکور در پی زلزله پرداخته و به دنبال پیشنهاداتی برای احیاء این بناها باشیم. 

ادامه این مقاله را در فایل پیوست مطالعه فرمایید. این مقاله ابتدا به همایش بین المللی دانش سنتی مدیریت منابع آب ارائه شده است  سپس نویسنده  آن را جهت انتشار در سایت انسانشناسی و فرهنگ در اختیار گروه خراسان سایت قرار داده است.

پیوستاندازه
PDF icon 31729-565.pdf622.09 KB

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی