پوشاک محلی خراسان جنوبی

سید احمد برآبادی

پوشاک را شناسنامه و هویت ظاهری یک قوم و ملت می دانند که در هرمنطقه و هرطایفه ای متفاوت از اقوام دیگر متجلی است و عوامل مختلفی از قبیل شرایط اقلیمی، وضعیت شغلی و حس زیبایی دوستی، اعتقادات قومی و مذهبی و......  به طور کلی در  شکل گیری پوشاک موثرند و در بررسی پوشاک باید به این عوامل هم اشاره نمود. در تحقیقات فرهنگی به طور عام و  مردم شناسی به طور خاص برای بررسی یک پدیده فرهنگی باید تا مرحله پیدایش آن پدیده پیش رفت و مراحل مختلف تطور و تغییرات آن را بررسی نمود تا بتوان در خصوص وضعیت فعلی و حال آن پدیده فرهنگی اظهار نظر نمود.

برآبادی،سید احمد،(1391) پوشاک محلی خراسان جنوبی، از مجموعۀ دانشنامۀ فرهنگ و تمدن خراسان جنوبی، تهران: فکربکر و حوزه هنری خراسان جنوبی، مصور،128 ص

پوشاک را شناسنامه و هویت ظاهری یک قوم و ملت می دانند که در هرمنطقه و هرطایفه ای متفاوت از اقوام دیگر متجلی است و عوامل مختلفی از قبیل شرایط اقلیمی، وضعیت شغلی و حس زیبایی دوستی، اعتقادات قومی و مذهبی و......  به طور کلی در  شکل گیری پوشاک موثرند و در بررسی پوشاک باید به این عوامل هم اشاره نمود. در تحقیقات فرهنگی به طور عام و  مردم شناسی به طور خاص برای بررسی یک پدیده فرهنگی باید تا مرحله پیدایش آن پدیده پیش رفت و مراحل مختلف تطور و تغییرات آن را بررسی نمود تا بتوان در خصوص وضعیت فعلی و حال آن پدیده فرهنگی اظهار نظر نمود. به همین سبب بررسی پوشاک در این تحقیق به دو بخش تقسیم شده است در بخش اول تاریخچه ای از پوشاک در ایران و همچنین بیرجند ذکر شده و در بخش بعدی پوشاک سنتی بیرجند که تا حدود 50 سال قبل استفاده می شده و هنوز هم بخش کمی از آن باقی مانده نگاشته شده است. در بررسی بخش اول از روش مطالعه اسنادی و کتابخانه ای استفاده شده است همچنین در بررسی سنگ نگاره های «کوچ» و «کال جنگال» از روش مشاهده سنگ نگاره ها و تصاویر و طرح های آنها نیز بهره برده ایم . روش مصاحبه و مشاهده را در بخش دوم که به پوشاک سده اخیر بیرجند اختصاص دارد به کار برده ایم. البته نمونه های بسیار کمی هم از صندوقچه های قدیمی یافت شده و تصویر برداری گردیده است. همچنین در این بخش تصاویر به دست آمده از عکس های شخصی و یا  عکس ها و اسنادی که در مراکز مختلف از جمله پایگاه بافت تاریخی بیرجند نگهداری می شود استفاده شده است.

این اثر یکی کتاب‎های مجموعۀ دانشنامه فرهنگ و تمدن خراسان جنوبی است که حوزه هنری استان خراسان جنوبی با همکاری نشر فکر بکر منتشر کرده‎است. تاکنون بیش از ده کتاب از این مجموعه با عناوین قلعه‌های تاریخی، عالمان دین، محصولات استراتژیک، اسناد وقف و گیاهان دارویی، بیرجند در سفرنامه‌ها، مشاغل سنتی خراسان جنوبی، بانکهای خارجی خراسان جنوبی، کشاورزی، داستانهای امثال، تمثیل و مثل‌ها، شاعران متقدم، دوبیتی‌های عامیانه و گیاهان شهدزای منتشر شده است.

. گروه خراسان انسان‎شناسی و فرهنگ امیدوار است سایر کتاب‎های این مجموعه ارزشمند را نیز با همکاری نویسندگان آن کتاب‏ها معرفی نماید.

در ادامه فهرست این کتاب آمده است:

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                     صفحه

یادداشت ناشر                                                                                                                               7

مقدمه                                                                                                                                        9

فصل اول : معرفی کلی منطقه

جمعیت                                                                                                                                     15

گروه های قومی                                                                                                                    16

گروه های زبانی                                                                                                                           17

گروه های مذهبی                                                                                                                         17

گروه های شغلی                                                                                                                          18

محلات قدیم بیرجند                                                                                                                                  21

موقعیت طبیعی                                                                                                                             22

شرایط اقلیمی                                                                                                                             22

فصل دوم : پوشاک ایرانیان در دوره های مختلف

قدیمی ترین پوشاک در ایران                                                                                                            27

پوشاک ساکنین اولیه ایران                                                                                                                30

پوشاک اقوام آریایی                                                                                                                      31

پوشاک در دوره اشکانیان                                                                                                                33

پوشاک در دوره ساسانیان                                                                                                               34

پوشاک ایرانیان در اوایل اسلام                                                                                                            38

پوشاک در دوره صفویه                                                                                                                  39

پوشاک در دوره قاجاریه                                                                                                                42

پوشاک در عصر پهلوی                                                                                                                  47

فصل سوم : تاریخ پوشاک در بیرجند

تصاویر لاخ مزار کوچ                                                                                                                   52

تصاویر کال جنگال                                                                                                                       56

فصل چهارم : پوشاک محلی شهرستان بیرجند

سرپوش های مردانه                                                                                                                       62

تن پوش مردانه                                                                                                                           65

پاپوش مردانه                                                                                                                             73

سرپوش زنانه                                                                                                                             78

تن پوش زنانه                                                                                                                            82

پاپوش زنانه                                                                                                                              89

لباس نوزاد                                                                                                                                            93            

طرح و جنس                                                                                                                             96

تهیه ودوخت                                                                                                                              97

پوشاک در مناسبت ها و مراسم(جشن و عزا)                                                                                          97

لباس عروس و داماد                                                                                                                      98  

لباس کاروشغل                                                                                                                           99

پوشاک درفصول مختلف سال                                                                                                           99

پوشاک زنانه                                                                                                                            100

پوشاک مردانه                                                                                                                           100

زیورها                                                                                                                                  101

فنون وفضاهای نگهداری پوشاک                                                                                                                  103

فصل پنجم: نمادها و نشانه های فرهنگی پوشاک

پوشاک ارباب ورعیت                                                                                                                 107

منابع و ماخذ                                                                                                                            111

تصاویر                                                                                                                                  113

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی