پراگماتیسم: چرندی سیاسی

نویسنده ورسنیپ ـ برگردان: عاطفه اولیایی
     پراگماتیسم: چرندی  سیاسی  /  نویسنده   ورسنیپ  ـ   برگردان: عاطفه اولیایی  /  واژه ی «پراگماتیک» را همه، از سیاستمدار و منقد گرفته  تا دانشگاهی دوست دارد.  طی انتخابات ۱۹۹۷ِ تونی بلر تبلیغ می کرد که مهم، نه  « ایدئولوژی های منسوخ»، بلکه « هرآن چه مثمر باشد» است.  دیوید کمرون می گوید: « به  ایسم اعتقادی ندارم زیرا که واژه هایی از قبیل  کمونیسم، سوسیالیسم، کاپیتالیسم و رپوبلیکنسیم برایم فقط و فقط  یک واژه را تداعی می کنند: افراطی گرایی.»  نیک کلگ  نیر در حضور گروهی تاجر تأکید کرد که لیبرال دمکرات ها « هم

 واژه ی «پراگماتیک» را همه، از سیاستمدار و منقد گرفته  تا دانشگاهی دوست دارد.  طی انتخابات ۱۹۹۷ِ تونی بلر تبلیغ می کرد که مهم، نه  « ایدئولوژی های منسوخ»، بلکه « هرآن چه مثمر باشد» است.  دیوید کمرون می گوید: « به  ایسم اعتقادی ندارم زیرا که واژه هایی از قبیل  کمونیسم، سوسیالیسم، کاپیتالیسم و رپوبلیکنسیم برایم فقط و فقط  یک واژه را تداعی می کنند: افراطی گرایی.»  نیک کلگ  نیر در حضور گروهی تاجر تأکید کرد که لیبرال دمکرات ها « همواره  معقول و سنتریست، و نه جزم گرا بلکه پراگماتیک هستند.» در آمریکا یکی از استراتژی های مورد علاقه ی دمکرات ها در انتخابات،  سعی در  به تصویر کشاندن جمهوری خواهان همچون  از واقعیات بریده هایی  محبوس اخلاق گرایی غیر پراگماتیک،  دارند[1]. سیاستمداران مدرن به پیروی از سرویس های تبلیغاتی و تاجران،‌  از واژه های «مثبت» و باب روز  بدون آن که واقعا معنی آن را  بدانند، استفاده می کنند و واژه ی پراگماتیسم ابر نمونه ای است بر این ادعا.  اما در این مورد، ضرر  فراتر از بی حوصلگی ناشی از « لاطائلات سیاسی» بوده  و در واقع ابزار سرکوب پنهانی و تدریجی کنشگران و به دست فراموشی سپردن  مهمترین پرسش ها در باره ی جامعه ای مطلوب است.

صحبت از پراگماتیسم بخصوص در انگستان بخشی از گفتمانی است مدعی بر رسیدن به دوره ی سیاست  پسا ـ ایدئولوژی.  پراگماتیسم اصطلاحی  بسیار فرار است و اولین مشگل این کیش پراگماتیسم در آن است که هیچ کس دقیقا  منظورش را  از «پراگماتیک» بیان نمی کند.

یک تفسیر از پراگماتیسم سیاسی  یافتن کارآمد ترین راه ها برای رسیدن به هدف است.  اما این تفسیری بسیار سطحی است و به معنی برآورد  پراگماتیسم  به عنوان  امری پیش پا افتاده و بی اهمیت است.  به علاوه این تفسیر در مورد غیر پراگماتیست ها هم صادق است زیرا  پیروان ایدئولوژی نیز در پی رسیدن به اهداف ایدئولوژیک خودهستند.   

 دیگر تفسیر مکمن، پراگماتیسم را فدا کردن آرمان های اخلاقی برای چیزی دیگر می داند ولی روشن نیست این «چیز دیگر»‌ دقیقا چیست؟ به طور قطع،   پراگماتیست ها اذعان نخواهند کرد که « آن چیز دیگر»‌ منافع سیاسی شخصی است.  وقتی کلگ و کمرون ادعای پراگماتیست بودن می کنند، هرگز اظهار نمی کنند  که برای حفظ خود هر کاری خواهند کرد ( حتی اگر این واقعیت امرباشد).

شاید بهترین تفسیر آن است که پراگماتیست ها  دغدغه ی رفاه مردم و نظام اجتماعی ـ اقتصادی ( « هرآن چه مثمر باشد» ) را بر ایده های اخلاقی پر طمطراق ترجیح می دهند.  با این حال،‌ این هم بس مشگل زاست.  مفهوم  « هرآن چه مثمر باشد»  بسیار مبهم و گنگ است.  ارزیابی آن که آیا چیزی مثمر ثمر است  باید بر پایه ی معیاری صورت گیرد: این معیار جامعه ای مطلوب است. چه ثمری مورد توقع است و  چگونه کسب می شود؟ و یا به قول اقتصاد دانان  باید «مطلوبیت اقتصادی»[2]ای  وجود داشته باشد تا بتوان آن ر ابه بیشینه رساند.  آیا می توان گفت  برنامه های اقتصادی در جامعه ای که در آن تولید ناخالص ملی رشد کرده ولی شهروندان به طور غریبی در شرایط عدم تساوی زندگی می کند « مثمر ثمر» بوده است؟  اگر  گروه ها ی مذهبی و نژادی مختلف به طور یکسان به امکانات و کالا ها  دسترسی نداشته باشند چه؟   مفهوم «مثمر ثمر بودن»  در گرو پاسخ  دقیق  به این پرسش هاست که  نکاتی بی نهایت اخلاقی را نشانه می روند.  تلاش برای توضیح «مثمر ثمر بودن» از دیدگاهی خنثی ( منظور همان فرار از ایديولوژی است!) امکان ندارد.  بررسی ارزش های مثبت و منقی برنامه های رفاه اجتماعی آسان نیست و مستقیما به نوع جامعه ی مطلوب مورد نظر  ربط دارد.   خلاصه کردن طیف گستره ی وجوه مستقل (و غالبا در کشاکش با یکدیگر) این برنامه ها  به قضاوتی سریع بر اساس معیار ساده ی «مثمر ثمر بودن» نه تنها راه حل نیست بلکه  مشگل ساز نیز می شود و نشانه ی اشتباهی است که  تنها  فلسفی نیست.   سیاستمداران با پیش فرضی تلویحی در باره ی وجه اخلاقیِ  اهداف قابل قبول در سیاست  گذاری عمومی،  سخن از «مثمر ثمر بودن» می کنند؛ لیکن با نمایاندن خود همچون « پراگماتیست های غیر ایديولوژیک»  از توضیح  و دفاع از پیش فرض های تلویحی خود طفره می روند. واقعیت آن است که در بد ترین شکل به آنچه مکس وبر  «روزانگی» کردن ارزشها  می نامید، می رسیم.   مخالفان پراگماتیسم  به «در جازدن در گذشته»  و یا عدم توانایی درک دنیای مدرن متهم می شوند. به این منوال «پراگماتیست ها»،  بدون ارایه ی  توضیح و علت، به  تبلیغ «عدم امکان اجرای »  بسیاری از بدیل های سیاسی،  متوسل می شوند.

تونی بلر استاد این گفتمان بود. برای وی سیاست نه در باره ی « راست یا چپ  بلکه در باره ی آینده و گذشته،  قدرت و ضعف است.»   وی  در ۲۰۰۵  چنین  از قوه ی قضاییه ای که به پلیس اجازه ی دور زدن قانون را می داد  تمجید کرد:  « در قرن بیست و یکم،  با ابزار قرن نوزدهمی به مقابله با جرایمی از قبیل رفتار های ضد اجتماعی،  معاملات مواد مخدر، جرایم سازنان یافته و .... می رویم، گویی هنور در دوران دیکنز به سر می بریم.  اساس نظام ما دفاع ازبی گناهان است تا ناروا محکوم نشوند. سوء تفاهم نشود! این  البته  باید وظیفه ی هرسیستم قضایی باشد،  ولی وظیفه  اولی ما ایجاد شرایطی است که پیروان قانون در امنیت به سر برند.»

وی توجیه تنبیه فردی احتمالا بی گناه  را میزان خطر متوجه جامعه می دانست و مخالفت با آن را نه به دلایل ارزش های اخلاقی متفاوت،  بلکه ناشی از زندگی در گذشته می دانست.  در این برخورد، گویی نظر وی به سادگی  ناشی از زندگی در قرن ۲۱ است و مخالفان وی  پذیرای  اصل بی گناه شمردن شهروندان  تا اثبات جرم نیستند؛ حال آن که مخالفانش  تنبیه قبل از اثبات جرم را نمی پذیرفتند. 

به قول ژیژاک، در این مورد ادعای ایدئولوژیکی نبودن، معمولا در خدمت برنامه ای ایدئولوژیکی است. بلر سیاستمداری فارغ  از هر دغدعه ی اخلاقی نبود.   به عنوان مثال وقتی  از نظراخلاقی  با امری موافق بود ( مثل جنگ با عراق)  با  شور و شوق یک معتقد واقعی  از آن سخن می گفت.  چنان با مهارت از زبان  استفاده می کرد که مخاطبین  در مخالفت با وی خلع سلاح می شدند. 

راه بلر ادامه دارد: محافظه کاران و اصلاح طلبان افراطی هر دو، به خصوص در دوران  بحران های  اقتصادی، می توانند از این روش استفاده  کنند.   کمرون، آزبرن، و تا حدی کلگ  مشگلات ناشی از سیاست های  ریاضت اقتصادی  و تاثیر آن بر طبقات مختلف اجتماعی  را نادیده گرفته و مخالفین  را به طور ضمنی  ایده آلیست های غیر واقع گرایی معرفی می کنند که نمی فهمند  باید بالاخره  در مورد کسر بودجه  « کاری»  کرد.  حال آن که انتقاد  نه  به بر برنامه های ریاضت اقتصادی بلکه بر شیوه ی اعمال آن و در نتیجه  تأثیر آن بر طبقات مختلف است.  وی اخیرا ابراز کرد: « با اقتصادی این چنین شکننده، محلی برای «دگم» نیست.  و بدین طریق، زبان مبهم «پراگماتیسم»، بدون ارايه ی استدلالی محکم،  در پی توجیه وضع موجود به کار می رود.

در حالی که « ایدئولوگ های» قدیمی  برنامه های خود را لااقل با صداقت توضیح می دادند،‌ «پراگماتیست های » جدید،‌حتی سخنی از برنامه شان به میان نمی آورند.   زبان پراگماتیسم از صراحت فاصله ی بسیار دارد و شهروندان را از زبان مقاومت محروم می کند.

اگر همه پراگماتیسم شده باشیم،  باید گفت دیگر تصویری از نظام سیاسی مطلوب و« چگونگی»  «مثمر ثمر بودنش»  نداریم.

 

*********

 این مطلب بخشی از کتابی است که  به زودی از طرف انتشارات انسان شناسی و فرهنگ منتشر خواهد شد. نقل قول و هر گونه  انتشار این مطلب بدون اجازه  کتبی و رسمی موسسه انسان شسی و فرهنگ ممنوع و قابل پیگرد قانونی است. متن منتشر شده برای جلوگیری از تقلب هاین احتمالی فاقد  منابع 
درونی بوده و بخش هایی از متن اصلی در آن خذف شده است یا بدون آنکه به اثر خدشه ای وارد شود تغییر کرده اند. متن نهایی و کامل در  شکل  کتاب منتشر  خواهد شد.


****************************************
صفحه ی عاطفه اولیایی در انسان شناسی و فرهنگ: 
http://anthropology.ir/oliaiatefe

پرونده ی امبرتو اکو  در انسان شناسی و فرهنگ:

http://old.anthropology.ir/node/28529

پرونده ی برونو لاتور در انسان شناسی و فرهنگ: 

http://anthropology.ir/dossier/858


 *********************
 

 

[1] مترجم: امروزه سندرز را نیر با همین استدلال رد می کنند 

[2] utility function

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

اولیایی، عاطفه

مطالب نویسنده