انسان شناسی مارکسیستی

سارا مارو و رابرت لاستک، برگردان لیلا حسین زاده (بخش سوم)

روش شناسی ها: مارکس چارچوب روش شناختی روشنی برای فلسفه اش به جا نگذاشت. یکی از روش های اساسی انسان شناسی مارکسیستی تلاش برای یافتن طبقات در جوامع در سراسر جهان، و بررسی شیوه های تعامل این طبقات است. مارکس خودش با توسعه ی مطالعات موردی فردی بر این نوع تحقیق قوم نگارانه تمرکز کرد. زمانی که یک نظام سیاسی مبتنی بر طبقه یافت می شود که به نظر می رسد فاقد تضاد طبقاتی است، توجه ویژه ای بدان معطوف می گردد. همچنین شیوه های مقاومت فرهنگ ها در برابر گسترش سرمایه داری بسیار مورد توجه قرار می گیرند. اغلب اینگونه متصور است که مارکسیسم به ویژه به منظور جستجوی مقاومت مخفی موجود در مذهب و ایدئولوژی مطالعه می شود. مارکسیسم البته به بررسی شیوه های تولید موجود در هر جامعه که ممکن است بیشتر از یک شیوه باشد، اختصاص یافته است. روش دیالکتیکی نیز مفهومی مهم در مارکسیسم می باشد،که مبتنی بر بررسی تضادهای بین طبقات، ایده ها و غیره برساخته شده است. زمانی که این روش به خوبی به کار گرفته شود، چارچوب مارکسیستی می تواند برای بررسی توسعه های برخی جوامع در مقیاس های مختلف مفید باشد. با این حال، هیچ دیدگاه یا روش یکدست کننده ای در مارکسیسم وجود ندارد. این تکثر، با مباحث «مارکسیست» ، «مارکسی» و «مارکسیسم» به عنوان مفاهیمی متفاوت بغرنج تر نیز می شود (ماکوئت، 1984).

دستاوردها:

مارکسیسم مبنایی را برای انسان شناسی (و در واقع دولت های) چین و اتحاد جماهیر شوروی/روسیه فراهم کرد. ایده ای که موفق ترین گروه ها در جستجوی زندگی کمونیستی را جوامعی با طبقاتی دهقانی می داند که می توانند فواید اشتراکی کردن منابع را بفهمند، به خوبی در اینجا صادق است. مارکس خودش طبقه ی دهقانی روسیه را زمینه ی ایده آلی برای پرورش کمونیسم می دانست. با این حال اتحاد جماهیر شوروی متعاقب، شاید با ذهنیت مارکس متباین بود. در اروپا و شمال امریکا، همبستگی با مارکسیسم تا بعد از جنگ جهانی متداول نبود. آثار انسان شناسان دیگری مانند بواس و مالینوفسکی، همبستگی با چنین ایده هایی را بیشتر « نامرسوم» کرد. بواسی ها نتوانستند ملاحظات ماتریالیستی را عمومی کنند؛ همچنین مارکسیسم به دلیل وابستگی این مفهوم با کمونیسم (در معنای اتحاد جماهیر شوروی) گرایش قابل قبولی نمی نمود. تاثیر برچسب «سرخ» بر  بسیاری از انسان شناسان مارکسیست غربی، آنها را تا پایان مک کارتیسم در انزوا نگه داشت.

مارکسیسم در استدلال انسان شناختی برای برانگیختن بسیاری از سوالات به کار رفته است. در چندین رویکرد دیگرانسان شناسی، شامل ماتریالیسم فرهنگی و اکولوژی فرهنگی ما شاهد نتیجه دادن دیدگاه مارکسیستی هستیم. لسلی وایت (1900-1975) با تمرکز بر ماتریالیسم فرهنگی آمریکایی در حوزه ی فناورانه ی فرهنگ ها و تاثیر آن بر ایجاد حوزه ی ساختاری و ایدئولوژیک در فرهنگ، بیرق مارکسیسم را برافراشته نگه داشت. به بیان دیگر، وایت بدین ترتیب شیوه ی تولید ، رابطه ی تولید آن، و شیوه های قدرت های مسلط در استفاده از رازآمیزی به منظورکنترل تولید و کار را مشخص کرد (صلح، 2004). جولین استیوارد[2] (1902-1972) از اکولوژی فرهنگی دفاع نمود. استوارد موضوعات مادی مربوط به بشر در رابطه با محیط را بررسی کرد. مارکس همواره این نکته را در مرکز توجه قرار داده بود که انسان ها بخشی از جهان طبیعی هستند. استوارد با در نظر داشتن این مساله، پیوندهای بین محیط و شیوه های تولید محتمل را مورد بررسی قرار داد.

 انسان شناسی فمنیستی نیز چنین نگاهی را به کار خود افزوده است؛ همچنین باستان شناسی،که تلاشی ضرورتا ماتریالیستی است، تاثیر فراوانی از آن پذیرفته است. جودیت باتلر(1956-) پسا مارکسیسم فمنیستی را طرح نموده است. انسان شناسی فمنیستی در چنین رویکردی تفاوت های زبان شناختی بین جنسیت ها را به عنوان مثالی از تعارض قدرت تحمیل شده توسط ساختار می بیند. باتلر بر طبق ایده های مارکس درمورد بازتولید ساختار اجتماعی در مواجهات روزمره و تئوری انقیاد میشل فوکو فرافکنی[3] بیشتری انجام داد تا نشان دهد که استفاده از این نوع زبان، کنشی مبتنی بر نقش (performance) است. همچنین سالی مک کانل-جینت[4] ارتباط بین جنسیت، جنس، زبان و قدرت طبقاتی را مورد کاوش قرار داده است. تحلیل او درمورد تاثیر ترمینولوژی تشخیصی[5] و ترمینولوژی همبستگی اجتماعی[6] در جنسیت و جنس نشان می دهد که دیدگاه های  طبقه ی مسلط عمیقا در زبان فراگیر می شوند (مک کانل جینت، 2002).

مکتب فکری مارکسیستی فرانسوی، فلسفه ی مارکسیستی را با ساختار گرایی لوی استروس و آنچه را که با عنوان پست مدرنیسم شناخته می شد جمع کرد. پیشروی های پس از جنگ جهانی دوم ،مارکسیسم اگزیستانسیالیستی ژان پل سارتر (1905-1980)، رد تاریخ تام و کلی توسط میشل فوکو (1926-1984) و مارکسیسم ساختاری آلتوسر(1926-1984) را شامل می شود.  مارکسیسم فرانسوی پس از اعتراضات 1968 و شکست انقلاب فروپاشید.

در سال های اخیر، مارکسیسم به عنوان مدلی تاریخ گذشته برای تئوری ارزیابی شده و در بسیاری از حوزه ها نادیده گرفته شده است. با این حال انسان شناسی به خاطر گرایش انسان شناسان به حفظ جهت گیری عدالت محور در عرصه ی اجتماع، نمایی از مارکسیسم را حفظ کرده است. در این دوره نومارکسیسم تحت نام اقتصاد سیاسی، فراگیری بیشتری دارد. اقتصاد سیاسی معاصر با در نظر داشتن تاثیرات سیاسی بر اختلاف های محسوس بین گروه های اقتصادی-اجتماعی مختلف تمرکز می کند. آثار ولف، آندره گوندر فرانک[7] (1929-2005)، ایمانوئل والرشتاین(1930-) و آثار اخیر تر نوام چامسکی (1928-) همه در پیوند با اقتصاد سیاسی و هژمونی قرار می گیرند و به طور گزینشی از مفاهیم مارکس و گرامشی دست چین کرده اند. از زمان انتشار برساختن سنتز زیست-فرهنگی جدید: دیدگاه های اقتصادی-سیاسی درمورد زیست شناسی انسانی (گودمن و لیترمن[8] ، 1998)، پیوندهای بین اختلاف های طبقاتی ، وضعیت سلامت، و دسترسی به منابع روشن شده است و انسان شناسان زیست فرهنگی در تحلیل های خود چنین پیوندهایی را مد نظر دارند. اقتصاد سیاسی زبان، تبدیل به حوزه ی قابل توجهی از تحقیق شده است و در برگیرنده ی شیوه های ابزار شدن زبان برای تبادل اقتصادی است (ایروین، 1989). میراث ماندگار مارکس چنین آگاهی فزونی یافته ای از تاثیرات گسترده ی ساختارهای طبقاتی است.

انتقادات:

یکی از اصلی ترین انتقادات آن است که مارکسیسم بویژه در سرشت خود انسان شناختی نیست؛ مارکسیسم هرگز علاقمند به فرهنگ و قوم نگاری نبوده است. با این وجود مارکس در ایجاد فلسفه ی خودش بسیاری از مطالعات موردی را در مورد موفقیت ها و شکست های فرهنگ های خاص و گروه های اجتماعی به انجام رساند. البته زمانی که انسان شناسان این مطالعات را در چارچوبی بیشتر انسان شناختی به کار می بردند بسیار کم شبیه به مارکسیسم به نظر می رسید. مارکسیسم به خاطر ناتوانی «برای ارتباط با فرهنگ به عنوان نظامی متمایز و ساده نشدنی از نشانه ها و معانی» محدود شده است. یکی از انتقادات به خود مارکسیست ها به این بر می گردد که آنها اغلب « کار خود  را مبتنی بر مفروضات غیر تصدیق شده ی مارکسیستی در مورد اهمیت طبقه و نابرابری در زندگی اجتماعی به انجام می رسانند و مواجهه ی درستی با  قوت و ضعف تئوری مارکسیستی ندارند». باز انتقادی مهم، نداشتن هدف یا روش واحد خاص در مارکسیسم را نشانه می رود؛ بسیاری از مارکسیست ها بیشتر در میان خودشان تا درمیان دیگر تئوری پردازان استدلال می کنند. مارکسیسم همچنین به خاطر تعریفی که از  ایدئولوژی ارائه می دهد مورد انتقاد قرار گرفته است؛ ایدئولوژی در این رویکرد طرح ایجاد شده توسط طبقه ی حاکم برای «تحمیق» (محسور کردن) طبقه ی پایین دانسته می شود. بعلاوه، چگونگی گسترش یافتن ایدئولوژی نیز ناواضح است. مساله ی دیگر مارکسیسم در تکامل جوامع و در نقطه ای رخ می دهد که جامعه ای هیچ طبقه ای را شامل نمی شود؛ چطور وچرا «کمونیسم ابتدایی» بدون تضاد طبقات تغییر می کند؟ در بسیاری جوامع به نظر می رسد خویشاوندی، مذهب، و قومیت پیوندهای قوی تری را نسبت به طبقه ایجاد کرده اند. این نقد زمانی معنا می یابد که با دیدی مستقل نگاه شود. با این حال هیچ جنبه ای از فرهنگ در انزوا عمل نمی کند؛ به این معنا که جنبه هایی چون خویشاوندی، مذهب، و قومیت می توانند وجوه طبقاتی در یک فرهنگ باشند.  اصطلاحات دیگر مارکسیسم، همچون تئوری ارزش کار نیز مورد نقد قرار گرفته اند؛ این اصطلاح ارزش کار را  هزینه ی مواد اولیه و کار می داند، تعریفی که همکاری داوطلبانه ی کارگران را فرض می گیرد و  هزینه ها و مسئولیت های مدیریت را نادیده می انگارد. امروز، مارکسیسم به دلیل بیش از حد تاکید کردن بر گسترش سرمایه داری نیز مورد نقد قرار می گیرد. این که آیا سرمایه داری واقعا تاثیری فراگیر بر جامعه داشته است یا نه، هنوز مورد بحث است.

نظرات:

مارکسیسم نسبت به آنچه در اصل، مارکس و انگلس طرح کردند فرم های فراوان دیگری را به خود گرفته است؛ کمونیسم نیز همین وضع را دارد. در دوران زندگی مارکس ، نام او ظرفیتی عمومی برای دیدگاه های رادیکال فراهم می کرد. گفته می شود مارکس در مراوده ای شخصی با در نظر گرفتن اختلافات حزب سیاسی فرانسه اظهار کرد «اگر این مارکسیسم است من مارکسیست نیستم». امروز بسیاری از انتقادات به مارکسیسم به نسخه های به شدت متنوع و متکثر از مارکسیسم مربوط اند؛ همچنین این نقدها فرضیاتی را در مورد آنچه مارکس قصد انجام آن را داشت یا نداشت، در بر می گیرند.

منابع و کتاب شناسی:

  • Amselle, Jean-Loup. Anthropology and Historicity. History & Theory, 32(4), 12. 1993.
  • Bloch, Maurice, ed. Marxist Analyses and Social Anthropology. New York: Wiley, 1975.
  • Bloch, Maurice. Marxism and Anthropology: The History of a Relationship. Oxford: Clarendon Press, 1983.
  • Borofsky, Robert, ed. Assessing Cultural Anthropology. New York: McGraw-Hill, Inc., 1994.
  • Darwin, Charles. On the Origin of Species. 1859.
  • Donham, Donald L. History, Power, Ideology: Central Issues in Marxism and Anthropology. Cambridge:Cambridge University Press, 1990.
  • Elardo, Justin A. Marx, Marxists, and Economic Anthropology. Radical Political Economics, 39(3), 416-422. 2007.
  • Engels, Friedrich. The Condition of the Working Class in England in 1844. 1844.
  • Engels, Friedrich. The Origin of the Family, Private Property and the State. 1884.
  • Foley, Douglas. The Rise of Class Culture Theory in Educational Anthropology. Anthropology & Education Quarterly, 41(3), 215-227. 2010.
  • Fluehr-Lobban, Carolyn, ed. International Perspectives on Marxist Anthropology. Minneapolis:MEP Publications, 1989.
  • Gellner, Ernest, ed. Soviet and Western Anthropology: with an introduction by Meyer Fortes. New York; Columbia University Press, 1980.
  • Godelier, Maurice. Perspectives in Marxist Anthropology. Cambridge: Cambridge University Press, 1978.
  • Goldstein, Philip. Post-Marxist Theory: An Introduction. Albany: State University of New York Press, 2005.
  • Goodman, Alan H. and Leatherman, Thomas. Building a New Biocultural Synthesis: Perspectives on Human Biology. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1998.
  • Hakken, David and Lessinger, Hanna, eds. Perspectives in U.S. Marxist Anthropology. Boulder: Westview Press, 1987.
  • Harris, Marvin. Theoretical Principles of Cultural Materialism. In High Points in Anthropology. Bohannan, Paul and Glazer, Mark, eds. New York: McGraw-Hill, Inc., 1988.
  • Haslett, Moyra. Marxist Literary and Cultural Theories. New York; St. Martin’s Press, 2000.
  • Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. Phenomenology of Spirit. 1807.
  • Hodder, Ian. Theory and Practice in Archaeology. London: Routledge, 1992.
  • Ingold, Tim, ed. Companion Encyclopedia of Anthropology. London: Routledge, 1994.
  • Irvine, Judith. “When talk isn't cheap: Language and political economy.” American Ethnologist 16(2): 248-67, 1989.
  • Kautsky, John H., ed. Karl Kautsky and the Social Science of Classical Marxism. Leiden, The Netherlands:E. J. Brill, 1989.
  • Lem, Winnie and Leach, Belinds, eds. Culture, Economy, Power: Anthropology as Critique, Anthropology as Praxis. State University of New York Press, 2002.
  • Marcus, Anthony. The Culture of Poverty Revisited: Bringing Back the Working Class. Anthropologica, 47(1), 35-52. 2005.
  • Marcus, Anthony and Menzies, Charles. Towards a Class-Struggle Anthropology. Anthropologica, 47(1), 13-33. 2005.
  • Marx, Karl. Capital. Trans. Ben Fowkes. London: Penguin Books, (1990) 1867.
  • Marx, Karl and Engels, Friedrich. The Communist Manifest. 1848.
  • McConnell-Ginet, Sally. “Queering semantics: Definitional struggles” in, Language and Sexuality, Contesting Meaning in Theory and Practice, Palo Alto: CSLI. 137-160, 2002.
  • Mintz, Sidney, Godelier, Maurice, and Trigger, Bruce. On Marxian Perspectives in Anthropology: Essays in Honor of Harry Hoijer 1981, Introduction by Jacues Maquet. Malibu: Undena Publications, 1984.
  • Mintz, Sidney. Sweetness and Power: The Place of Sugar in Modern History. New York: Penguin, 1986.
  • Morgan, Lewis Henry. Ancient Society. 1877.
  • Nelson, Cary and Grossberg, Lawrence, eds. Marxism and the Interpretation of Culture. Urbana:University of Illinois Press, 1988.
  • O’Laughlin, Bridget. Marxist Approaches in Anthropology. Annual Review of Anthropology, 4, 341-370. 1975.
  • Ollman, Bertell, and Vernoff, Edward, eds. The Left Academy: Marxist Scholarship on American Campuses, vol. 1. New York: McGraw-Hill Book Company, 1982.
  • Ollman, Bertell, and Vernoff, Edward, eds. The Left Academy: Marxist Scholarship on American Campuses, vol. 2. New York: Praeger Publishers, 1984.
  • Patterson, Thomas Carl. Karl Marx, Anthropologist. New York: Berg, 2009.
  • Peace, William J. Leslie A. White: Evolution and Revolution in Anthropology. Lincoln: University of Nebraska Press, 2004.
  • Price, David H. Threatening Anthropology : McCarthyism and the FBI's Surveillance of Activist Anthropologists. Durham: Duke University Press, 2004.
  • Roseberry, William. Political Economy. Annual Review of Anthropology, 17, 161-185. 1988.
  • Roseberry, William. Marx and Anthropology. Annual Review of Anthropology, 26(1), 25. 1997.
  • Sayre, Nathan F. Assessing the Effects of Grundisse in Anglophone Geography and Anthropology. Antipode, 40(5). 2008.
  • Seddon, David, ed. Relations of Production: Marxist Approach to Economic Anthropology. Trans by Helen Lackner. London: Cass, 1978.
  • Seed, John. Marx, A Guide for the Perplexed. London: Continuum International Publishing Group, 2010.
  • Singer, Merrill and Baer, Hand. Critical Medical Anthropology. Baywood Publishing Co., Inc. 1995.
  • Terray, Emmanuel. Marxism and "Primitive" Societies. New York: Monthly Review Press, 1972.
  • Trigger, Bruce G. A History of Archaeological Thought. Cambridge: Cambridge University Press, 1989.
  • Vincent, Joan. Anthropology and Politics: Visions, Traditions, and Trends. Tucson: The University of Arizona Press, 1990.
  • Wallerstein, Immanuel. The Modern World-System I. University of California Press. 1974.
  • Wallerstein, Immanuel. The Modern World-System II. University of California Press. 1980.
  • Wallerstein, Immanuel. The Modern World-System III. University of California Press. 1989.
  • Wallerstein, Immanuel. The Modern World-System IV. University of California Press. 2011.
  • Ward Gailery, Christine, ed. Dialectical Anthropology: Essays in Honor of Stanley Diamond. Gainsville; University Press of Florida, 1992.
  • Wenke, Robert J. Patterns in Prehistory. New York: Oxford University Press, 1990.
  • White, Leslie A. The Evolution of Culture. Left Coast Press, (2007) 1959.
  • Wolf, Eric. Peasant Wars of the Twentieth Century. New York: Harper & Row, 1969.
  • Wolf, Eric. Europe and the People Without History. Berkley:University of California Press, 1982.

Yelvington, Kevin A. The Making of a Marxist-Feminist-Latin Americanist Anthropologist: An Interview with Helen I. Safa. Caribbean Studies, 38(2), 3-32. 2010.

 

منبع : anthropology.ua.edu/Faculty/murphy/marxism.htm

نویسندگان: سارا مارو و رابرت لاستک[1]

  [1] Sarah Morrow and Robert Lusteck

[2] Julian Steward

[3] extrapolate

[4] Sally McConnell-Ginet

[5] diagnostic

[6] social solidarity

[7] Andre Gunder Frank

[8]Goodman & Leatherman

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

حسین زاده، لیلا

مطالب نویسنده