دانشنامه مرگ و مردن(بخش دوازده): مدخل E

هاجر قربانی

«حسن تعبیرها برای [مواجه با مسألۀ] مرگ بیانِ شرایط دشوار و یا عاطفی است که آن را قابل تحمل می‌کند. آنها، گاهی با توسل به شوخ‌طبعی، برای تسهیلِ واقعیت آنچه که در ارتباط [بازماندگان و دیگر افراد] است استفاده می‌شود. شاید «وضعیتی» به اندازۀ مرگ و مردن لیستِ بالابلندی از کاربرد حسنِ تعبیر را نداشته باشد. دراین میان،حسن تعبیرهای رایج برای مرگ عبارتند از: فوت شده/ نفس‌های آخرش رو کشید/پرده [زندگی] پایین آورده شد/ درگذشت/حساب پس دادن/cash in your chips مردن/تا آخرین نفس دنبال کرد/ نالۀ اخر/ پرده‌ها/ مرحوم/ ترک این زندگی/ پایانِ روزهای زندگیش/ انتهای خط/ به پایان رسیدن/ مردن/ رفتن/ به بهشت رفتن/go to the happy hunting ground: بهشتِ بومیانِ امریکای شمالی که در آن به شکار و بزم می‌پردازند و ...»

مدخل E در دانشنامۀ مرگ و مردن به واژه‌های زیر پرداخته است.

 

  • آموزش پزشکان در مراقبت‌های پایان زندگی
  • مصریان، دورانِ باستان
  • مرثیه
  • مومیایی کردن
  • نیازمندی‌های کارکنان به عنوان پایان زندگی مراقبان
  • مراقبت پایان زندگی
  • انتخاب پایان زندگی
  • تصمیم‌گیری پایان زندگی
  • صندوق مراقبت از موقوفه
  • شرایط مرحله نهایی
  • آیین [زمانِ] خاک‌سپاری
  • نوشتۀ روی سنگ قبر
  • مرگ مشکوک
  • برنامه‌ریزی دارایی
  • معظلات اخلاقی
  • اصول اخلاقی
  • مداحی
  • حسن تعبیر برای [رویداد] مرگ
  • مرگ آسان
  • اعدام
  • مامور اجرای حکم [اعدام]
  • نبشِ قبر

مصریان، دورانِ باستان: برخی نویسندگان مصرِ باستان را به مثابه همسان‌شدن [- َش در مباحث مرتبط] با مرگ توصیف کرده‌اند، امّا برخی دیگر معتقدند که این یک تصور غلط است. براساس [اسناد] کتابخانۀ شرایدن در دانشگاه جان هاپکینز « در واقع آن‌ها مردمی بودند که [احساسِ] شور و اشتیاق به زندگی تحتِ تأثیرشان قرار داده بود». مصریان معتقد بودند که سفرشان از طریق زندگی و گذشتن از مرگ به موازات سفر از خورشید است. تولد و مرگ می‌توانست برابر با طلوعِ خورشید و غروب خورشید باشد. خورشید و روح متوفی نیاز داشت تا از سرزمین  ترسناکِ مردگان برای تولدِ دوباره عبور کند. هرودوت، مورخِ یونانی برای ما بیان می‌کند که مصریان اولین کسانی هستند که به جاودانه بودنِ روح معتقدند. معتقد به اینکه انسان بعد ازمرگ برای یک زندگیِ ابدی دوباره زنده می‌شود، مرگ صرفاً یک مرحله انتقال در طول مسیر برای یک زندگی بهتر بود. کتابِ مردگانِ مصری‌ها سفر روح به جهانِ دیگر بدون بازگشت به زمین را توصیف می‌کند. به همین منظور برای عملکرد صحیح روح، بدن باید دست نخورده باقی می‌ماند. وقتی بدن پس از تدفین در شرایط خوبی قرار گرفت، روح دوباره به آن باز می‌گردد. اهمیت نگه‌داشتنِ بدن در شکل خوب همراه با نیازِ آماده‌شدن برای سفر، مصریان جسد را با عطر و روغن تدهین و مومیایی می‌کردند، به‌علاوه تدارکاتِ زیادی را برای پس از زندگی فراهم می‌کردند. این به مثابه ادامه‌داشتنِ هستی قبل از مرگ دیده می‌شد. موزۀ بین‌المللی فلوریدا مراحل آماده سازی را چنین توصیف می‌کند:

«وقتی شخصی میمرد، کاهن با صدایی موزون نماز را می‌خواند و آخرین تلاش برای احیای متوفی انجام می‌شد. بعد، بدن در یک فضایی به نام «ایبو/IBU» [مکانی که جسد مومیایی می‌شود] شسته و پاک می‌شد. سپس بدن به Webat که کارگاه مومیایی بود برده می‌شد. در سمتِ چپِ بدن یک برش ایجاد می‌کردند و تمامی اعضای بدن برداشته و در یک محفظه ذخیره می‌کردند که به کوزۀ [از نوع دهانۀ باز] کانوپیک شناخته می‌شد. سپس بدن با نمکی که ناترون نامیده می‌شد برای چهل روز بسته‌بندی می‌شد. چهل روز که می‌گذشت داخل بدن را با پارچۀ کتان یا خاک اره، رزین و نمک ناترون پر می‌کردند. بدن بوسیلۀ باندهایی پیچیده می‌شد که لابه‌لای آن را جواهر و طلسم قرار می‌گرفت. یک ماسک صورت توسطِ رئیس مومیایی کنندگان بر بالای سر متوفی قرار می‌دادند، ماسک شغالی که آنوبیس [ خدای مرگ] را بازنمایی می‌کرد.  بدنِ بانداژ شده و یا مومیایی شده درون تابوت گذاشته می‌شد».

روند مومیایی هفتاد روز طول می‌کشید، پس از آن بدن درونِ یک تابوتِ تزیینی قرار می‌گرفت و دفن می‌شد. مصریان بسیار مراقب بودند که جسد را دور از آب دفن کنند، مرده را وسایل مورد نیاز اعم از غذا و لباس برای کمک به مرده  درون مقبره قرار دهند که منجر به یک زندگی شاد پس از رستاخیز شود. آنها معتقد بودند که کاهش و یا افزایشِ اندازۀ تالار دفن پس از بسته‌شدنی آن، به تقوایِ متوفی بستگی دارد.

اعتقاد بر این بود که پس از زندگی، فرد یکبارِ دیگر تمایل به ادامه دادن شغل دوران زندگی را دارد، بنابراین هر چیزِ مورد نیاز در یک بسته در مقبره به همراهِ بدن  قرار داده می‌شد. لوازمِ نوشتن اغلب به همراهِ لباس، کلاه گیس، لوازمی آرایش و ابزارِ درخور با حرفۀ متوفی وجود داشت. به احتمالِ زیاد مدل‌های کوچکتر از ابزارِ مرتبط با شغل بیش از نمونه و اندازۀ واقعی درونِ مقبره قرار می‌گرفت چرا که مدل‌ها ارزانتر و فضایی کمتر را به خود اختصاص می‌داد. یکبار پس از زندگی، ابزارهای مدل‌گونه به صورت جادویی‌ای به یک شئی واقعی تبدیل می‌شود. مصریان صحنه‌های ایده‌آل از زندگیِ روزمره را بر روی دیوار مقبره نقاشی می‌کردند: صحنه‌های کار کشاورزی مانند برداشتِ محصولاتِ غلات، مراقبت از دام، ماهی‌گیری، صحنه‌هایی از صنعت‌گران در محیطِ کاریِ خود شاملِ کارگرانِ طلا و قایق سازان و صحنه‌های خصوصی بزم با خنیاگران، رقاصان و مهمانان. صحنه‌ها امیدهای پس از زندگی را بازنمایی می‌کرد که در آن زمینه‌های باروری و هماهنگی و شادی در منزل وجود دارد؛ بازنمایی آن در مقبره استدلالی از یک هستیِ ایده‌آل در جهانیِ دیگر بود.

غذا برای متوفی فراهم می‌شد و ارائۀ آن به‌طور منظم از نوادگان انتظار می‌رفت. غذاهای تصویر شده در دیواره‌های مقبره به صورتی جادویی به آذوقۀ موردِ نیازِ مرده تبدیل می‌شد.

این نوشتار ادامه دارد...

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

قربانی، هاجر

مطالب نویسنده