تاریخ انسان‌شناسی زیستی (5)

مایکل لیتل و روبرت ساسمن برگردان یوسف سرافراز

تخصص و توسعه‌ی رو به رشد در دهه‌های 1960، 1970 و 1980: سال‌های بین دهه‌ی 1960 تا دهه‌ی‌ 1980 یکی از دوره‌های مهم در پژوهش و آموزش دانشجویان دکتری انسان‌شناسی جسمانی بود. بنیاد ملی علوم (NSF) در 1950 پایه‌گذاری شد و علم در ایالات متحده، عمدتاً در جهتِ رقابت با شوروی، ترویج می‌یافت. تا پیش از جنگ جهانی دوم، انسان‌شناسان جسمانی در بعضی از موارد، در مقامِ کلیات‌دانانی (generalists)، می‌توانستند مطالعاتی بر زیست‌شناسی اسکلتی، و سنجش جمعیت‌های موجود انجام دهند. آن‌ها همچنین می‌توانستند با مطالعات پیش از تاریخ سر و کار داشته باشند و به فهم پژوهش‌های معاصر در حوزه دیرینه‌شناسی انسانی بپردازند. اما در دوره‌ی پس از جنگ، این تصویر کم‌کم تغییر کرد، و در طول دهه‌ی 1960 آموزش تحصیلات تکمیلی به منظور تخصص‌گراییِ بیشتر و تمرکز بر حوزه‌های خُرد و جزئی انسان‌شناسی جسمانی آغاز شد. این حوزه‌ها شامل ژنتیک، زیست‌شناسی جمیعت‌های موجود، رشد و نمو کودکان، نخستی‌شناسی، دیرینه‌انسان‌شناسی، زیست‌شناسی اسکلتی و پزشکی قانونی می‌شد.

ژنتیک

«تئودوسیوس دابژانسکی» [1] شخصی بانفوذ و تأثیرگذار در انسان‌شناسی جسمانیِ پس از جنگ بود. این تأثیرگذاری تا زمان مرگ او در 1975 ادامه داشت. هنگامی که واشبرن در دهه‌ی 1940 در دانشگاه کلمبیا تدریس می‌کرد، بین او و تئودوسیوس رفاقتی درگرفت که عاقبتْ به همکاری‌شان در سازمان دادن به سمپوزیوم Cold Spring Harbor در 1950 منجر شد. احتمالاً این رابطه‌ی دوستی، آشنایی دابژانسکی با دیگر انسان‌شناسان جسمانی را نیز در پی داشته است. جیمز و. نیل (2000- 1915) [2]، بنیان‌گذار دپارتمان ژنتیک انسانی، جیمز اسپیولر (92- 1917) [3] و فرانک ب. لوینگستون (2005- 1928) [4]، اعضای دپارتمان انسان‌شناسی، از اعضای مرکز ژنتیک جمعیت انسانی بودند که در دانشگاه میشیگان بنیان‌گذاری شده بود. این‌ها گروهی قوی از دانشمندانی بودند که به انجام پژوهش‌های خلاقانه و آموزش دانشجویان در حوزه‌ای که بعدها به «ژنتیک انسان‌شناختی» [5] معروف شد، اهتمام داشتند. کار لوینگستون بر روی مالاریا و رواج سلول داسی‌شکل در لیبریا به نمونه‌ای کلاسیک از تأثیر فرهنگ بر تطور تبدیل شد، تأثیری که فراوانی ژن‌ها را تغییر می‌داد (لوینگستون 1958). همانگونه که وایس و چاکرابورتی (1982: 383) اشاره می‌کنند: «معنا و مفهوم اصلی سنتز لوینگستون که همانا تأثیر بی‌وقفه‌ی فرهنگ در شکل‌گیری تطور انسان است هم‌چنان درست فهمیده نمی‌شود و یا چه بسا انکار می‌شود و این از جانب پژوهشگرانی صورت می‌گیرد که آموزش انسان‌شناسی ندیده‌اند.» نکته‌ی دیگری نیز می‌شود در ادامه آورد و آن انسان‌شناسانی هستند که بدون آموزش ژنتیک، سنتز لوینگستون را آن‌چنان که باید نمی‌فهمند [6].

تعدادی از دانشجویان سابق هوتن نیز در ژنتیک جمعیت، تخصص داشتند. آلیس بروس (2007- 1913) [7] در حوزه‌ی مدرن انسان‌شناسی جسمانی فوق‌العاده خلاق و مبتکر بود. او مقاله‌ای درباره‌ی گروه‌های خونی ABO منتشر کرد. گروه‌های خونی یکی از سیستم‌های چندریختی [8] هستند که تا پیش از آن فکر می‌شد خنثی هستند و چندان تحت فشار «انتخاب» قرار ندارند (بروز 1954). او ثابت کرد که توزیع جهانی این گروه‌های خونی یکسان و یک‌ شکل نیست و برای تبیین این توزیع ناهماهنگ «انتخاب» را پیشنهاد کرد. اسپیولر (1951) در این راستا پژوهش‌های دست اولی را روی ریشه‌های بومی‌های آمریکا و تنوعات ژنتیکی رهبری کرد.

جیمز نیل هم با مطالعاتش بر بومی‌های جنگل گرمسیری آمریکای جنوبی در برزیل و ونزوئلا، و به ویژه با کار روی یانوماما، سهم عمده‌ای در ژنتیک جمعیت انسان‌شناختی داشت (نیل و سالزانو 1966). این پژوهش میان‌رشته‌ای پیش‌گام، تحت حمایت برنامه بین‌المللی زیست‌شناسی (IBP) پروژه‌های سازگاری انسان (HA) قرار داشت.

در اواخر دهه‌ی 1970، ژنتیک جمعیت در حال دگرگونی و تغییر شکل بود. روش‌های آزمایشگاهی جدید اجازه‌ی مطالعه مستقیم DNA را می‌دادند، در نتیجه روش قدیمی تشخیص ژنوتیپ با جداکردن پروتئین (یا با جداکردن فنوتیپ) اهمیت کمتری یافت. مطالعات DNA هسته‌ای و میتوکوندریال برای مشخص کردن رابطه‌ی "دقیق" فیلوژنیک میان پریمت‌ها، از جمله انسان‌ها، به کار گرفته شد. همچنین فرضیه "حوای میتوکندریایی" برای تشخیص ریشه‌های انسان مدرن یک دهه بعد، برای نخستین‌بار مطرح شد (کن و دیگران 1987). اوج پژوهش‌های جدید DNA، تکمیل پروژه‌ی ژنوم انسان بود که اندکی پس از چرخش هزاره جدید صورت گرفت.

توضیح عکس: تئودوسیوس دابژانسکی

Theodosius Dobzhansky [1]

James V. Neel [2]

James Spuhler [3]

 Frank B. Livingstone [4]

Anthropological genetics [5]

[6] تاکید از مترجم است.   

 Alice Brues [7]

Polymorphic [8]

ویرایش: رضا یاسینی

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

سرافراز، یوسف

مطالب نویسنده