تاملی درباب بدن، جنسیت و آرایش در زنان

تاملی درباب بدن، جنسیت و آرایش در زنان (مطالعه موردی استان بوشهر)

امروزه بحث بدن به دلیل دگرگونی های جدیدی که مرتبط با مدرنیته می باشد دارای معنای جدیدتری شده و تنها معنای جسمانی آن مورد توجه نیست و مواردی از قبیل سیاسی شدن بدن، افزایش فرهنگ مصرفی و توسعه فناوری های مرتبط با بدن را نیز در خود جای داده است. با افزایش فرهنگ مصرفی و تشویق و گرایش افراد به مصرف گرایی، تمایل به بدن رو به افزایش است، به گونه ای که بدن در فرهنگ مصرفی نقش محوری را بازی می کند. به قول گافمن "با توجه به تاکید و اهمیت بدن در جامعه معاصر، چنین به نظر می رسد که بدن تبدیل به دارایی مادی افراد شده است." (گافمن 1959) در جوامعی که با صورت و فرم تبعیض جنسیتی شکل گرفته، میزان توجه افراد به بدن در میان دوجنس متفاوت است و انتظارات اجتماعی متفاوتی از زن و مرد وجود دارد و نیز انتظارات اجتماعی مرتبطبا بدن درباره زنان بیشتر و جدی تر است. در چنین وضعیتیبه نظر می رسد، بدن برای زنان در مقایسه با مردان، اهمیت بیشتری داشته باشد.(وید و کوپر، 1999، وید وتنر، 1997)

زنان در عصری که مدرنیته بر آن حاکم یا حداقل تاثیرگذار است، سعی بر ساختن "خود" دارند و به شدت تحت تاثیر محیط های گوناگون اجتماعی قرار می گیرند و رفتار و ظاهر خود را با توجه به محیط هماهنگ می سازند. یکی از این رفتارها آرایش هست. آرایش به نوعی از رفتار تبدیل شده که می توان در آن نوعی هم نوایی اجتماعی را دید. در این هم نواییاجتماعی که زنان در آن به عنوان کنشگر(زنان جستجوگر در کنش آرایشی) هستند، تحت تاثیر واقعیت های فرهنگی و انتظارات جنسیتی، فرهنگ مصرفی و ارزش های آن قرار گرفته و ذهنیت شان شکل می گیرد. همچنین می تواند تاثیرگرفته از رفتار مردان نیز باشد. زن در میان مردان به عنوان "دیگری" شناخته شده است. دیگری که توسط مردان دارای هویتی نشات گرفته از تبعیض جنسیتی گردیده و این رفتار باعث ایجاد و گرایش زنان به تنوع های زیبایی و آرایشی شده است. یانگ اعتقاد دارد"به نوعی، آرایش زنانه را می توان محصول نظام مردسالار به شمار آورد که در آن زنان قربانیان آنها هستند و اراده و عاملیت زنان را متاثر از واقعیت های فرهنگی، اجتماعی و رفتار و انتظارات دیگران و آنها را مجبور به گزینش چیزهایی می دانند که خود انتخاب نکرده اند." (یانگ،107:2005)

بنا به گفته ی یانگ در این صورت زنان با آرایش بدنبال ساخت هویت و خودآرمانی برای مردان و نفی خود و پنهان کردن خود هستند. در اینصورت هویتی از زنان شکل می گیرد که خارج از هویت آنها و خواست مردان هست. اختیار از زنان گرفته می شود و از این طریق، زنان دچار نوعی ازخودبیگانگی می شوند که مسبب آن مردان هستند. چرا که؛ زنان برای افزایش اعتماد به نفس، کسب رضایت بدنی، تنوع طلبی و برتری جویی اقدام بهآرایش می کنند تا با خواست های فرهنگی و اجتماعی که مردان برای آنها رقم زده اند، تطبیق داشته باشند. گافمن با اثر "نمایش خود در زندگی روزمره"(1959) به مبحث خود اجتماعی و خود انسانی می پردازد. در دیدگاه او "افراد دایما0 در حال اجرای نمایش های مختلف هستند، نمایش هایی که هدفش افزایش دادن منافع "خود" افراد و به حداقل رساندن ضرر است.اصل مفهوم عرضه ونمایش خود، حفظ تصویر مثبت و متقاعدکننده از خود است."

گافمن مفهوم مدیریت تاثیرگذاری را برای حفاظتاز خود مطرح می کند. اوبیانمی کند که "افراد هنگامکنش متقابل می کوشند جنبهای از خود را نمایش دهند که مورد پذیرش دیگران باشد. افراد دایما در حال اجرای نمایش های مختلفی هستند و ظاهر آنها در عرضه و نمایش خود نقش تعیینکننده ایفا می کند." در این میان در بحث آرایش زنان به وسیله نقش هایی که در این موقعیت اجرا می کنند، "خودِ" خود را شکل می دهند و در اینجا خود معنا می یابد. افراد در صددند که با آرایش و تغییر در ظواهر بیرونی خود ارتباطی برقرار نمایند که بیشترین تاثیرگذاری را بر دیگران داشته باشند."امروزه آرایش به نیازی ضروری در میان اکثر زنان و دختران جوان تبدیل شده، به طوری که به عنوان یک نیاز اجنماعی است که گاهی نیاز به زیبایی از انجا نشات می گیرد.

بر این اساس زنان، پول و انرژی زیادی را صرف می کنند تا ظاهر خود را به شکل آرمانی درآورند."(احمدنیا، 133:1384) باید توجه داشت که به طور مداوم برخوردهای روزمره و کنش های خرد و کوچک در جامعه در حال بروز هست و فرد و کنش هایش در جامعه مدرن در حال تعریف و بازتعریف یکدیگرند.بنابراین فرد در جامعه باید "خویشتن" خود را از طریق کنش اجتماعی شخصی به دست آورد نه "خود"ی که تحت تاثیر فشارها و نیروهای اجتماعی به یکباره ساخته شود. این برخوردهای روزانه در تمامی جوامع در حال شکل گیری است و جامعه جنوب ایران و استان بوشهر که مدنظر نگارنده است نیز دستخوش این نوع رفتارها و تغییرات می باشد. با توجه به پیشینه ی فرهنگی که در استان بوشهر وجود دارد، حرکتی به سمت مدرنیته در حال شکل گیری است و این حرکت تدریجی باعث گردیده که بوشهر"شبه مدرن" باشد.

توجه به بدن و آرایش در استان بوشهر همانند دیگر جاهای کشور به عنوان یک نیاز اجتماعی مطرح است.در این جامعه ی شبه مدرن، علاقه مردم به بدن هایشان افزایش یافته و خصوصن برای زنان بدن جزیی از مفهوم "خود" است. خودی که به طور مداوم در حال تعامل با محیط و دیگر افراد است. این تغییر در نوع نگاه به آرایش باعث گردیده که تا حدودی برخی زنان در استان بوشهر شیوه ای عقلانی برای کسب سرمایه ی نمادین و انواع دیگر سرمایه اجتماعی و اقتصادی (شغل)بدست آورند. زنان یا همان کنشگران جستجوگر در آرایش که مدنظر نگارنده است، از آنجایی که آرایش را با رضایت و تفکر انتخاب می کنند، نه تنها ضرر نمی کنند بلکه با این شیوه به منافع خود می رسند و کمترین ضرر را می بینند.با این شیوه از برخورد با بدن، ایده ی کالایی شدن بدن در بین برخی از زنان در جامعه شبه مدرن بوشهر در حال تقویت است. پی نوشت: جان فرانکو پوجی؛ در کتاب"تکوین دولت مدرن" به این مساله اشاره می کند که"با تغییر شهرها، نیازها و روابط جدیدی پدید می آید که روابط ارباب- واسال دیگر پاسخگوی آن نبود، بنابراین ساکنان شهرها به دنبال منافع جمعی خود بودند که تامین آنها در چهارچوب نظام فئودالی امکان پذیر نبود."بر این اساس یک سری تغییراتی در جامعه شکل گرفت که منجر به پیدایش جامعه شبه مدرن گردید. نظریه شبه مدرنیسم به دنبال نشان دادن چگونگی حرکت جامعه به سمت مدنیت می باشد.

حرکتی که با خود تداخل های زیادی به همراه دارد و سردرگمی هایی بین سنت و مدرنیت هست. جامعه بوشهر از نظر کارکردگرایانه، بین سنت و مدرنیت درگیر می باشد و عواملی از قبیل تاریخ بوشهر، مذهب، ضرورت های اقتصادی، وضعیت جغرافیایی و.... در این منظر نقش دارند. بالتیع شکل تازه ای از سبک زندگی با پیشرفت شهرنشینی و رشد فرهنگ در بوشهر در حال شکل گیری است که یکی از تاثیرات این امکانات مدرن در توجه به بدن در جامعه شبه مدرن بوشهر می توان دید. منابع: احمدنیا، شیرین(1384)، جامعه شناسی بدن و بدن زنان، فصل زنان5(مجموعه آرا و دیدگاه های فمینیستی)،

منابع:

نوشین احمدی خراسانی و پروین اردلان، تهران: روشنگران و مطالعات زنان جان فرانکو پوجی، تکوین دولت مدرن، مترجم: بهزاد باشی، تهران. نشر آگاه. 1380

Wade,T.j&cooper.m(1999)”sex Differncesin The links BetweenAttractiveness, self-E steemand The Body” personality and individual Differences.27:1046-1056

Goffman, Erving (1959) The presentation of Self in Everyday life, Harmondsworth: penguin. Yong, Iris Martion (2005)

“Lived Body Versus Gender”, in: A companion to Gender Studies, Essed, Philomena. Theo Goldberg, David. Kobayashi, Audrey, Blackwell: dalhi.Pp.102-113.

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی