نمایش و نقد فیلم های شاخص محمدرضا اصلانی در موسسه فضا

روابط عمومی

موسسه فضا ، به نمایش و نقد 14 فیلم از آثار شاخص محمدرضا اصلانی می پردازد. این جلسات که با حضور و سخنرانی شماری از اندیشمندان و اساتید حوزه های هنر و ادبیات همراه است، از 23 آبان تا 17 بهمن ماه 1394، شنبه هر هفته ساعت 18 میزبان عموم علاقمندان خواهد بود.

به گزارش روابط عمومی موسسه فضا، «جام حسنلو»، «چیغ»، «بَد بَده»، «چنین کنندحکایت»، «شطرنج باد»، «کودک و استثمار»، «خاطرات یک 75 ساله»، «منطق الطیر»، «دستهای هگمتانه»، «تاریخانه»، «آتش سبز»، «جامع فهرج»، «تهران هنرمفهومی»و «جام حسنلو 2» عناوین فیلمهای این 12 جلسه هستند.

 این جلسات با حضور و سخن محمدمنصور فلامکی، احمد الستی، حسین شیخ زین الدین، سودابه فضایلی، سعید عقیقی، امیرعلی نجومیان، رائد فریدزاده، مهتاب بلوکی، ناصر فکوهی، احمدرضا معتمدی، حمیدرضا اردلان، صالح نجفی و اردوان تراکمه همراه خواهند بود.

برنامه سه شب نخستِ این جلسات:

23 آبان
فیلم: «منطق الطیر» و «جام حسنلو2» سخن: محمدمنصور فلامکی و حسین شیخ زین الدین

30 آبان
فیلم: «شطرنج باد» سخن: صالح نجفی

7 آذر
فیلم: «خاطرات یک 75 ساله» سخن: مهتاب بلوکی.

 

خبر شب اول:

در شب نخست از سلسله نشست های «تاملی بر سینما و اندیشه محمدرضا اصلانی»، محمدمنصور فلامکی و حسین شیخزین الدین درباره هنر اصلانی سخن گفتند.

فلامکی با اشاره به این نکته که این نخستین باری است که جامعیت آثار سینمایی محمدرضا اصلانی، پیشِ روی مخاطبین سینمای پیشرو ایران قرار می گیرد، گفت: برگزاری این جلسات را که بی شک برای موسسه فرهنگی هنری فضای سرزمینی افتخاری است، در اصل به دنبال و در ارتباطی ضروری با برگزاری مجموعه درسگفتارهایی می دانم که طی آنها از سخن دانشمندانِ والا مقام کشور در ارائه گزارش هایی درباب دانش های مختلف و سوابق آنها از 4000 سال پیش تا به امروز، بهره بردیم.

وی همچنین درباره هدف اصلی از برگزاری این جلسات چنین عنوان کرد: ما به دنبال این هستیم که تا آنجا که بتوانیم، آنچه را که می دانیم اما مکتوب نکرده ایم، نخست مستند کنیم و سپس تا حد ممکن به توافق نظر در زمینه ی آن بپردازیم.

درباره  برگزاری شب دوم:

در شب دوم از سلسله جلسات «تأملی بر سینما و اندیشه​ محمدرضا اصلانی» به تماشای «شطرنجباد»، نخستین اثر سینمایی بلند محمدرضا اصلانی که در سال 1355 ساخته شد و نخستین تجربه ​ی بازیگری شهره آغداشلو هم بود، خواهیم نشست.

فخری خروش، محمدعلی کشاورز و اکبر زنجان​پور از دیگر بازیگران این فیلمِ 90 دقیقه​ای هستند که به مدیریت هوشنگ بهارلو فیلم​برداری شد.

همچنین در بخشی دیگر صالح نجفی؛ پژوهشگر و مترجم شناخته ​شده​ ی حوزه ​ها​ی فلسفه و روانشناسی مدرن، به طرح یافته ​ها و مباحث خود در باب فیلم خواهد پرداخت.

علاقمندان شرکت در این جلسه، عصر شنبه 30 آبان، ساعت 18 به آدرس میدان هفت ​تیر، ضلع شمال شرقی میدان، کوچه عبدالکریم شریعتی، شماره 38، مراجعه فرمایند.

زین الدین: اصلانی را پیشگو می دانم / فلامکی: اصلانی از افسانه ی نمایانیِ نور می گوید نوشته شده توسط : Manager در تاریخ: نوامبر 17, 2015

در شب نخست از سلسله نشست های «تاملی بر سینما و اندیشه محمدرضا اصلانی»، محمدمنصور فلامکی و حسین شیخزین الدین درباره هنر اصلانی سخن گفتند.

فلامکی با اشاره به این نکته که این نخستین باری است که جامعیت آثار سینمایی محمدرضا اصلانی، پیشِ روی مخاطبین سینمای پیشرو ایران قرار می گیرد، گفت: برگزاری این جلسات را که بی شک برای موسسه فرهنگی هنری فضای سرزمینی افتخاری است، در اصل به دنبال و در ارتباطی ضروری با برگزاری مجموعه درسگفتارهایی می دانم که طی آنها از سخن دانشمندانِ والا مقام کشور در ارائه گزارش هایی درباب دانش های مختلف و سوابق آنها از 4000 سال پیش تا به امروز، بهره بردیم.

وی همچنین درباره هدف اصلی از برگزاری این جلسات چنین عنوان کرد: ما به دنبال این هستیم که تا آنجا که بتوانیم، آنچه را که می دانیم اما مکتوب نکرده ایم، نخست مستند کنیم و سپس تا حد ممکن به توافق نظر در زمینه ی آن بپردازیم.

بگو نور را به سخن، که تو نور را توانستی گفتن

فلامکی در بخش دوم مباحثش درباره فیلم «منطق الطیر-کلمه»، ضمن بازخوانی بخشی برگزیده از انجیل یوحنا که گفتار فیلم نیز برگرفته ای از آن بود، سخن خود درباره سینمای اصلانی را چنین گزارش کرد: « بگو، بگو، بگو نور را، که نور را به زلالی اش و به سایه اش می دانی، بگو نور را به سخن که تو نور را توانستی گفتن، بگو رنگ نور را به صبحگاه و شامگاه، بگو راستای تابش و آستانه ی پایانی نور را، بگو افسانه ی نمایانی اش را. در ابتدا نور بود و نور نزد خدا بود و خدا بر جهان نیرو آورد، پیکره ی موجودات را به نور نیرو بخشید. بگو نور را و به رنگ و به سایه بگو. بگو نور را در راه آمدن و باز آمدن و فرو نشستن، بگو نور را و آهنگِ شدن و شدنِ همه چیز را به قید نور، و بگو نور زنده در سکوت را و بگو نور زنده در تاریکی را و نور برآمده بر روز را. نور تابیده بر زندگی را بگو، نور زندگی زندگان و تابیده بر گونه های گلگون را بگو و بگو نور تابیده بر زیبایی حقیقت را.»

ضیافت های شاهانه ی اصلانی از «ابهام» و «ایهام»

در بخشی دیگر و پس از نمایش فیلم «جام حسنلو 2»، حسین شیخ زین الدین، معمار شهیر ایران با ارجاع به دو فیلم «جام حسنلو» و «منطق الطیر–کلمه» به طرح مباحث خود درباره جهان بینی اصلانی و هوشمندی های منحصر به فرد او در فیلمسازی اش پرداخت.

وی نخست با اشاره به تعدد تفسیرهای باستانشناسانه و مناقشات تا به امروزِ میان آنها، درباره جام حسنلو و ضمن طرح مباحثی از گزارشات یک باستانشناس درباره این جام، گفت: در این فرصت من به دنبال گزارش حقیقت نیستم بلکه هدف این بحث خود را به نوعی تقویت تخیل آدمی قرار داده ام. چراکه بسیاری حقایق مسلم و مطلق امروز، تخیل های مورد مناقشه ی دیروز بوده اند و هنرمند کسی است که تخیل را به حقیقت تبدیل کرده و به عبارتی برای مخاطب، «مفروض» ساخته است؛ مفروضی که مخاطب را وادار می کند تمامی حرکات تفکرش را با آن تنظیم کند.

زین الدین در ادامه و با تاکید بر اینکه از بازخوانی گزارشات باستانشناسی تنها کنار هم قرار دادن دو گونه ی «تخیل» از این جام را هدف دارد، به نقشی از جام که چهره و پیکر پیرمردی را تصویر کرده و در فیلم، هنگام روایت منصور حلاج، مکرر دیده می شود، اشاره کرد و گفت: در گزارشات باستانشناسان، از این نقش، به تصویرِ یک دیو تعبیر شده اما در فیلم اصلانی، این نقش به حسین بن منصور حلاج منسوب شده است.

وی همچنین به غلظت و تکثر نقوش و نمادهای روی جام که هر یک روایتگر آئین ها و حقایق جهان باستان هستند، اشاره کرد و افزود: فیزیک این جام که مدور است، کار را برای حضور این حجم از تصاویر اساطیری که هر یک می بایست به تنهایی حاملِ معنای اساطیری خود باشند، بسیار دشوار می کرده است. اما تاکید می کنم که اصلانی کاری معکوس سازندگان نقوش این جام انجام داده است. چرا که آنان برای «مفاهیم»، ما به ازای مادّی ساخته اند اما اصلانی در بخش هایی از این فیلم این ما به ازاهای مادّی را برای خلق مفاهیم به کار برده است. به طور کلی می توانم بگویم که اصلانی اگرچه در «صراحت» هیچ هدیه ای برایمان ندارد، اما در «ابهام» و «ایهام» همواره ضیافت های شاهانه ای را تدارک دیده است.

زین الدین در ادامه مباحثش به بازخوانی روایت عطار از حلّاج پرداخت و بر این مهم تاکید کرد که: در تذکره الاولیا هیچ شئ و هیچ اتفاقی نیست که تنها به طرح معنای فیزیکی و معمول آن کفایت شده باشد. از طرفی همه این حوادث فیزیکی، آن زمان معنای متعالی خود را ارائه خواهند کرد که در یک قالب و موزائیک عظیم مفهومی گِرد هم بیایند.

وی با اشاره به این گفته ی حلاج که «معرفت دیدن اشیاء است و هلاک همه در معنی» افزود: به اعتقاد من این جمله از ما پذیرشِ کثرتی بی نهایت را طلب می کند، کثرتی که پذیرش آن جز در یک وحدت معنایی ممکن نخواهد بود. این اولین جمله ی فیلم است و متدولوژی اصلانی در این فیلم، تا حد زیادی به همین جمله باز می گردد.

زین الدین همچنین درباره موسیقی فیلم که بخشی از اپرای «نمایش روح و جسم» اثر کاوالیه ره؛ موسیقیدان قرن هفدهمی ایتالیا بوده، عنوان کرد: این قطعه در اوایل قرن هفدهم میلادی و بنابراین در نخستین سالهای تولد موسیقی، ساخته شده است. این اثر اولین اپرای ثبت شده است و معتقدم فوق العاده ترین انتخابی است که برای موسیقی این فیلم می توانسته صورت گیرد. این اثر با مقدمه ای ارکسترال و سپس کُر شروع می شود که ستایش خداوند و صفات جلاله ی اوست و می بینیم که با روایت حلاج چه موازنه ی عجیبی دارد.

یافته های پیشگویانه ی اصلانی

این معمار در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نظریات متاخر داریوش شایگان، بر این نکته تاکید کرد: هویتی که اصلانی از آن سخن گفته، هویتی سخت شده و غیرقابل نفوذ نیست بلکه او به شکلی پیشگویانه در همان سالهای 1346 به همراهیِ سه هویت ملی، دینی و مدرن قائل بوده و در نتیجه آن حتی به تلفیق اجزاء و عناصر متفاوت فیلم نپرداخته است، بلکه حضور همراهانه ی تمامی آنها را به رسمیت پذیرفته است.

زین الدین در بخش پایانی مباحثش، درباره فیلم «منطق الطیر – کلمه» چنین گفت: در این فیلم یک تمثیل ارائه شده است که برای من بسیار شگفت آور بود. دلیلی نداشت که فیلم تصویر خطوط و کلمات را به تصویر یک بافته ی منسوج پیوند زند، اما چنین کرده است. طبق آخرین تئوریهای معرفت شناختی درباره زبان؛ هیچ جمله ای به تنهایی معنا ندارد، بلکه گزاره ها همواره معنای خود را از پیوند با دیگر گزاره ها می گیرند و به عبارتی شکل معرفت زبانی، به یک کُره مانند است. کره تشبیهی است که «کواین» از بزرگترین فیلسوفان معرفت شناسی به کار برده است و چنین شرح می دهد: در زبان گزاره هایی غیر قابل تغییر وجود دارند که در مرکز این کُره قرار گرفته اند و گزاره های تجربی محسوب نمی شوند. اما سطح کره گزاره های تجربی را در بر می گیرد. کواین بارها این تمثیل را به کار برده است که معرفت بشری مانند یک «دستبافت» است. من این فیلم را به تمامی تمثیلی از کارگاه ذهن که به کار ساخت منسوجات ذهنی ماست، می دانم. به اعتقاد من این انتخاب اصلانی یک پیشگویی است.

 

جدول نمایش فیلم ها به صورت فایل ورد به پیوست است 

پیوستاندازه
فایل 30404-4.docx14.78 KB

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

انسان‌شناسی و فرهنگ

مطالب نویسنده