یادگارهای امیرکبیر در خانه و ذهن من

سید علیرضا هاشمی

از ده سالگی که عضو کتابخانه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شماره 14 واقع در پارک جهان پناه شدم کتابهای«طلایی» از جمله اولین کتاب­هایی بود که با آن آشنا و روح مطالعه را در من پدید آورد. کتاب­های «طلایی» مجموعه­ای از کتابچه­هایی کوچک بود که با زبانی بسیار ساده، داستان­های مشهور ادبیات کلاسیک غرب را برای کودکان بازگو می­کرد. این کتاب­ها توسط انتشارات امیر­کبیر در طول سال­های دهة ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ منتشر می­شد. قیمت ارزان کتاب­های «طلایی» و شهرت آثاری که معرفی می­شدند این کتاب­ها را در میان کودکان محبوب کرده بود. برای بسیاری از کودکان، خواندن کتاب­های «طلایی» اولین تماس با ادبیات جهان بود. من نیز در اواخر دوره دبستان با مطالعه این کتاب­ها با تصویر سازی ذهنی، دنیای زیبایی را در درون خود خلق می­کردم. به­طوری که هنوز هم پس از گذشت چند دهه نام کتاب­های «مارکوپولو»، «غول یک چشم»، «جزیره اسرار­آمیز»، «دیوید کاپرفیلد» و «هکلبری­فین»، ذهنیت خوشایندی از آن کتاب­های با جلد «طلایی» در من بوجود می­آورد. همچنین مجموعۀ کتاب «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» به نویسندگی مهدی آذریزدی که در سال 1336 در انتشارات «شکوفه» وابسته به انتشارات امیر­کبیر برای نوجوانان ایران منتشر می­شد؛ یادگارهایی از دوران شروع مطالعه در کتابخانه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است که در ذهن دارم.

راسته خیابان جمهوری و بخصوص چهار راه استانبول یادگار دیگری از انتشارات امیرکبیر را در ذهن من زنده نگه می­دارد. در دهه شصت و اوایل هفتاد راسته خیابان جمهوری با مغازه­ها و فروشگاه­های رنگارنگ و وجود کافه نادری و مهمترین آن فروشگاه انتشارات امیر­کبیر در نبش غربی چهارراه استانبول، فضای شهری مناسبی برای پرسه­زنی فراهم آورده بود. پرسه­ زنی­های من در خیابان جمهوری یکی برای دیدن مغازه­های اسباب­ بازی فروشی و دیدن ماکت هواپیماها که هر از چند گاه با خرید یک ماکت هواپیما و اتصال قطعات آن انجام می­شد، همراه بود. در این پرسه­زنی­ها، سرزدن به فروشگاه امیرکبیر از عادات همیشگی بود به طوری که یاد دارم اولین کتابی که از این فروشگاه در دوره تخفیف 20 درصدی خریداری کردم کتاب «در غرب خبری نیست» نوشته اریش ماریان رمارک بود. هنوز هم با خواندن جمله کلیدی این کتاب: «همیشه فکر می‌کردم همه‌ انسان‌ها مخالف جنگ‌اند، تا آنکه دریافتم کسانی هم هستند که موافق آن‌اند، بخصوص کسانی که خود مجبور نیستند در آن شرکت کنند»، به فکر فرو می­روم. این کتاب اولین رمان زیبایی بود که در کتابخانه شخصی اتاقم قرار گرفت.

سالهای ابتدای انقلاب و بخصوص در جریان انقلاب فرهنگی و پاکسازی کتابخانه­های عمومی و کانون از برخی موضوعات و عناوین، بسیاری از کتاب­های انتشارات امیر­کبیر از کتابخانه­ها جمع آوری شد. به خاطر دارم روزی یکی از دوستان کتابخوان و نوازنده سه تار که در منطقه تهران­پارس تهران زندگی می­کرد اطلاع داد که در کتابخانه کانون محله­شان کتاب­های زیادی را به حراج گذاشته­اند. با قراری که گذاشتیم به آنجا رفتیم و با انبوهی از کتاب­های دست دوم مواجه شدیم. این کتاب­های دارای مهر کتابخانه، همان کتاب­هایی بودند که در هنگام پاکسازی کتابخانه­های عمومی و کانون به این مکان منتقل شده بود و حالا چوب حراج بر آن نهاده بودند تا کسی یکجا آن را خریداری و خمیر کند و به کارتن تبدیل نماید. هنوز لذت ولع گشتن در آن هزاران جلد کتاب با خاطره آن روز در وجوم زنده می­شود. کتاب دوجلدی «تاریخ مشروطه ایران» اثر کسروی که در آن دوران نایاب و در راسته دست­فروشی­های کتاب جلو دانشگاه با چندین برابر قیمت پشت جلد به فروش می­رفت؛ همچنین کتاب «دیوان بهار» و یا چندین جلد کتاب رمان از جمله رمان خواندنی «میرا» شاهکار کریستوفر فرانک، به مترجمی لیلی گلستان از انتشارات امیرکبیر، از خاطرات آن روز است که با قیمت نیم بهای پشت جلد خریداری کردم  و  هنوز در کتابخانه شخصی­ام جای خوش کرده است.

راسته کتابفروشی­های جلو دانشگاه تهران هم که پاتوق دوران دانشجویی و سرکشی­های مغازه­های کتاب بود جزیی از عادات هفتگی به شمار می­رفت. خاطرات دوران دانشجویی از این کتابفروشی نیز همزمان با عرضه کتاب شش جلدی «فرهنگ فارسی معین» و پنج جلدی «دیکشنری انگلیسی- فارسی آریانپور» انتشارات امیر­کبیر بود که اکثر دانشجویان به دنبال آن بودند. به خوبی به یاد دارم که برای تهیه این دو فرهنگنامه از طریق ثبت نام و نوبت، چقدر در انتشارات امیر کبیر رفت و آمد ­کردم. این دو مجموعه کتاب نیز که اکنون صحافی آنها زهوار در رفته شده است به کتابخانه شخصی­ام رنگ قدمت می­دهد.

   خبر درگذشت مؤسس انتشارات امیر­کبیر، بهانه­ای برای نگارش این یادداشت شد. آنچه مسلم است عبد­الرحیم جعفری، پایه‌گذاری انتشارات امیر­کبیرکتاب‌های بسیاری را برای زبان فارسی به یادگار گذاشت. کتاب­هایی که اگر به سراغ کتابخانه شخصی­مان برویم، حتما چند جلدی از آنها را در کتابخانه­مان خواهیم یافت. کتابهایی که مدت زمانی آنها را خوانده­ایم، روح مطالعه را در ما استمرار بخشیده است و هنوز با دیدن و خواندن آنها لذت مطالعه را حس می­کنیم!!!...

صفحه سید علیرضا هاشمی در انسان شناسی و فرهنگ

http://www.anthropology.ir/node/7462

ایمیل نویسنده: 400hashemi@gmail.com

وبلاگ نویسنده: http://400hashemi.blogfa.com

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

هاشمی، علیرضا

مطالب نویسنده