معرفی پایگاه­های اینترنتی در حوزه فرهنگ و فولکلور

سید علیرضا هاشمی

از ویژگی­های منحصر به فرد دنیای امروز، وجود ارتباطات وسیع و گسترده انسانی است. در چنین جامعه­ ای رسانه­­ ها و وسایل ارتباط جمعی به عنوان عضو کلیدی در ارتباطات نقش بسیار مهمی دارند. در میان رسانه­ ها، اینترنت، همانند دیگر نهادهای فعال اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، آموزشی، مذهبی و فرهنگی تأثیر و کارکرد عمیقی در شکل­دهی عقاید، باورها، نظرها و هدایت افکار عمومی دارد. در حقیقت فضای مجازی شکل جدیدی از ارتبـاط و تعاملات را بوجود آورده اسـت؛ آن­طوری که فـرهنگ­ها از طریـق واسطه­ های الکترونیکی منتقل می­شوند و انتقال اطلاعات، داده­هـا و سرمایه­ ها و امکان ارتباط هم­زمان میان افراد در نقاط مختلف به ­وجـود می­آید.

در فضای مجازی، وبلاگ­نویسی شاید پس از شبکه­ های اجتماعی، از مهم­ترین ابداعات جهان مجازی بوده است. گرچه به نظر می­رسد شبکه­های اجتماعی و رشد آنها در دنیای مجازی و البته جهان واقعی، کیفیت روابط اجتماعی را به سطوح نازل و دم دستی کشانده اما بی­شک، وبلاگ­ها، یکی از امکانات منحصر به فرد جهان مجازی در ارتقای محتوای گفتگو و تعامل میان انسان­ها است.

مطلب حاضر به معرفی وبلاگ­ها و وب­سایت­هایی می­پردازد که محتوای آن موضوعات خاص حوزه فرهنگ از دیـدگاه انسان­شناسی و مردم­شناسی و همچنین از منظر فـولکلور (رویکرد فصـلنامه) است. ابـتدا پایگاه «انسان­شناسی و فرهنگ» به عنوان بزرگترین، مهمترین و به روزترین وب­سایت حوزه انسان­شناسی به طور مبسوط معرفی می­شود و به دنبال آن سایر وبگاه­های فعال این حوزه معرفی می­گردند. با این حال نگارنده در حین جستجو به برخی وبگاه­های غیر فعال در این حوزه برخورد نمود که به دلیل محتوای موجود در آن، ترجیح داد به توضیح مختصر و یا اعلان نشانی اینترنتی آن برای اطلاع مخاطبان اشاره نماید.

کلید واژه: فضای مجازی، وبلاگ، وب­سایت، فرهنگ، فولکلور، پایگاه­های اینترنتی

مقدمه

امروزه انقلاب ارتباطات، نوع جدیدی از ارتباطات مجازی را که خالی از روح حاکم بر روابط واقعی اجتماعی است به وجود آورده و از طریق ماهواره، اینترنت و... جهان جدیدی را به موازات جهان واقعی پدید آورده است. در دنیای امروز رسانه­های الکترونیکی، مخاطبان وسیع و زیادی دارند که مجموعه­هایی از حیث محتوای نمادین را به این مخاطبان عرضه می­کنند.

تغییرات ریشه­ای ناشی از دنیای ارتباطات، چنان جهان متفاوتی خلق کرده که گروهی از نویسندگان این تحول در عالم ارتباطات را مبدأ عصر جدیدی می­دانند؛ عصری که از آن تحت عناوین مختلفی نظیر: «دهکده جهانی» (مک لوهان)، «جامعه مدنی جهانی» (دیوید هلد)، «مدرنیتة دوم» (اولریش بک)، «جامعة شبکه­ای» (مانوئل کاستر)، «جهان رها شده» (آنتونی گیدنز)، «جامعة ارتباطی» (جیانی واتیمور) و «مدرنیتة سیال» (زیگمون بومن) یاد می­کنند. لذا ما در محیطی زندگی می­کنیم که بسیار متفاوت از شرایطی است که اجدادمان طی کرده­اند. محیطی که هر لحظه، آبستن تغییرات بسیاری می­باشد و به­واسطة حرکت شتابندة تکنولوژی­های نوین اطلاع­رسانی، پیام­های اطلاعاتی توسط همه کس و همه جا به­طور متداوم قابل دسترس می­باشد(قادی و خلیل کاشانی، 1389). این واقعیت­ها نشان­دهندة فراگیر بودن و نقش بسیار مهم وسایل ارتباط جمعی در جوامع بشری امروزی است که به طرق مختلف بر دیدگاه­های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی مردم تأثیر
می­گذارند و نحوة برداشت آنها را از دنیای امروز تشکیل می­دهند. از طرف دیگر در بین وسایل ارتباط جمعی، رسانه­های نوشتاری اعم از متنی و مجازی نظیر: روزنامه­ها، مطبوعات و بالاخص سایت­های اینترنتی با توجه به ویژگی­ها و کارکردهای منحصر به فرد خود نظیر: آگاهی دادن به افراد از وقایع و رویدادهای محیط زندگی خواه در داخل کشور خواه در بیرون مرزها، پخش اخبار و اطلاعات، تکمیل معلومات اجتماعی و بالابردن سطح فرهنگ افراد و نیز پر کردن اوقات فراغت افراد روز به روز بر اهمیت آنها افزوده می­شود (قادی و میر­علی سیدخوندی،1391:118).

با توجه به رشد سریع فناوری، متخصصان علاقمند در هر رشته از جمله انسان شناسی و مردم شناسی ناگزیرند همگام با فناوریهای جدید، دانش خود را برای ایفای نقش موثر در اطلاع رسانی به جامعه کاربران خود افزایش دهند. وبلاگ­ها به طور عمده اطلاعات دسته­بندی شده و قابل جستجو در وب را برای گروه زیادی از خوانندگان تهیه می­کنند، چنین ویژگی­هایی همراه با موقعیت جذاب وبلاگ­ها ارزش اطلاعاتی آنها را روشن­تر می­کند و نرم­افزارهای وبلاگ­نویسی نظر بسیاری از افراد علاقمند را نسبت به وب تغییر داده است؛ زیرا به سادگی با یک کلیک می­توان مطالب را به طور گسترده منتشر کرد. از این رو بنا بر نظر کارور (Caver, 2003) امکان تعامل دو یا چند جانبه، فناوری ساده و انعطاف­پذیر، سرعت و سهولت خواندن آنها و ارائه اطلاعات فراتر از اخبار عوامل محبوبیت و موفقیت وبلاگ­ها می­باشد(کرمی و دیگران،636:1389).

وبلاگ، يک صفحه وب (مشابه يک روزنامه شخصی) و با قابليت دستيابی عموم کاربران به آن است.
وبلاگ­ها، بر اساس يک نظم خاص و به­هنگام نوشته می­شوند و محتوی آن نشاندهنده شخصيت مؤلف و يا مؤلفان آن می­باشد و اولويت استقرار و يا نشر مطلب آن بر اساس يک ساختار زمانی شکل می­گيرد. در اين حالت خوانندگان وبلاگ­ها همواره در ابتدا جديدترين مطلب و يا مطالب منتشر شده را مشاهده و در صورت تمايل آن را مطالعه می­نمايند.

اکثر وبلاگ­ها دارای يک خط فکری خاص بوده و به نوعی آن را دنبال می­نمايند. مثلاً در صورتی که يک بلاگر علاقه­مند به فرهنگ­مردم باشد، با جمع آوری مطلب از منابع متفاوتی نظير: نمايشگاه­ها، سمينارها،
سايت­ها و یا مطالب و نوشته­هایی به صورت مقاله، یادداشت، مشاهدات شخصی و یا تجربه­نگاشت­، می­تواند این محتواها را با فرمت مورد نظر در بلاگ خود ثبت و در اختيار مخاطبان خود قرار دهد.

برخی از وبلاگ­نويسان از بلاگ خود به منزله يک آلبوم عکس و يا آرشیو مطالب ( شکل خاصی از يک حافظه online ) استفاده می­نمايند. زمانی که بلاگر يک لينک مناسب را در اين خصوص پيدا نمايد و يا  اطلاعاتی خاصی را که قصد دارد آنان را بخاطر بسپارد، آنان را بر روی بلاگ خود قرار می­دهد. وبلاگ­ها هم يک محيط الکترونيکی قابل جستجو فراهم می­آورند تا علاقه­مندان بتوانند با استفاده از يک مرورگر وب و در هر
نقطه­ای از جهان به محتويات آنان دستيابی داشته باشند.

این نوشتار با هدف آشنایی مخاطبان با پایگاه­های اینترنتی شامل وب­سایت­ها و وبلاگ­های حوزه فرهنگ که محتوای آن با رویکرد انسان­شناسی و مردم­شناسی و همچنین حوزه خاص فولکلور (رویکرد فصلنامه) است؛ نگاشته شده تا ضمن معرفی، مخاطبان بتوانند از طریق نشانی­های قید شده به صفحات آن دسترسی یابند. ابتدا وب­سایت­ها و وبلاگ­های تخصصی فعال در این حوزه معرفی می­شوند، سپس به دلیل محتوای تخصصی موجود و باقی مانده در برخی سایت­ها و وبلاگها که در حال حاضر فعال نیستند؛ به توضیحی مختصر همراه با آدرس آن اشاره شده است.

معرفی وب­سایت­ها و وبلاگ­های فعال

وب­گاه انسان‌شناسی و فرهنگ (http://anthropology.ir)

«انسان‌شناسی و فرهنگ» یک نهاد علمی متشکل از اساتید، دانشجویان، اندیشمندان و هنرمندان از رشته‌های مختلفی است که در همکاری با یکدیگر تلاش می‌کنند با بهره‌مندی از مطالعات بین رشته‌ای، رویکرد جدید حوزه‌های فرهنگ را مطالعه نموده و گسترش دهند. این رویکرد از یکسو بر شناخت حوزه‌ها و شاخه‌های علمی در موضوعات گوناگون و از سوی دیگر بر فرهنگ‌های محلی و منطقه‌ای ایران و جهان استوار است. انسان‌شناسی و فرهنگ به وسیله‌ی اشخاص حقیقی (اساتید، دانشجویان، نویسندگان ...) و به صورت داوطلبانه اداره می‌شود.

مهم‌ترین اهداف «انسان‌شناسی و فرهنگ» عبارتند از:

  • ترسیم افقی دیگر در فضای فرهنگی ایران و گام برداشتن به سوی دانایی و بالابردن فرهنگ عمومی
  • ایجاد شبکه‌ای از دوست‌داران فرهنگ و به اشتراک گذاشتن  دانش و آموخته‌های خویش با دیگران
  • ایجاد انگیزه در دانشوران و دانشجویان به پژوهش فرهنگی و نویسندگی
  • ایجاد زمینه‌های تألیف و ترجمه‌ آثار مهم و اثرگذار در حوزه‌ علوم انسانی
  • ایجاد زمینه‌های بین‌رشته‌ای و چندوجهی دیدن علوم انسانی
  • کمک به شناخت فرهنگ و زبان ملی، فرهنگ‌ها و زبان‌های ایرانی و نیز فرهنگ­های غیرایرانی
  • انتشار اخبار حوزه‌ی فرهنگ به صورت تفصیلی و علمی و ایجاد بانک‌های اطلاعاتی
  • ایجاد زمینه‌های همکاری فرهنگی و علمی در تمام سطوح ملی و محلی و بین­المللی با بی‌اثر نمودن نگاه و اندیشه‌ی «محفلی»

 وب‌گاه «انسان‌شناسی و فرهنگ»؛ که از مهر ماه 1384 آغاز به کار کرده است، اکنون با حدود 10 هزار بازدید در روز از 60 کشور جهان، پربیننده‌ترین شبکه علمی – ترویجی به زبان فارسی در سطح جهان به شمار می‌رود. بخش‌های مختلف این وب­گاه از این قرار است:

- گروه‌های علمی و همکاران؛ بعنوان مشاوران ارشد علمی، از حامیان معنوی مجموعه بوده و در عین‌حال راهنمایی و تاثیرگذاری بر خط مشی‌های اساسی را بر عهده دارند.

- مرکز اسناد فرهنگی و تاریخی؛ که از فروردین 1388 به منظور گردآوری و استفاده از آرشیوهای تصویری، کتاب‌های چاپی و الکترونیک، فیلم‌ها و سایر اسناد فرهنگی برای اعضا و پژوهش‌های موسسه، ایجاد شد.

- بخش آموزش؛ که برنامه‌های آموزشی از جمله کارگاه­های فرهنگی و علمی انسان­شناسی و فرهنگ را در همکاری با سازمان های گوناگون اجرا می‌کند.

- بخش جلسات علمی؛ که برگزاری برنامه‌های نقد کتاب، نمایش فیلم‌های مستند، نشست‌های تخصصی، برگزاری برنامه‌های هفتگی «یکشنبه‌های انسان‌شناسی و فرهنگ» را بر عهده دارد.

- بخش چاپ و نشر؛ که فعالیت‌های انتشاراتی در همکاری با گروهی از ناشران کشور برای چاپ کاغذی و الکترونیک در زمینه‌های فرهنگی و انتشار ویژه‌نامه‌های الکترونیک و همچنین تهیه و تولید محصولات فرهنگی و آثار دیداری- شنیداری در همکاری با موسسات مختلف را پی می‌گیرد.

- بخش فنی و رسانه؛ که پشتیبانی فنی سایت و ضبط و ثبت صوتی- تصویری جلسات و همایش‌ها و سخنرانی‌های مربوط به انسان‌شناسی و فرهنگ و کلیه‌ی هماهنگی‌های رسانه‌ای گروه را در اختیار دارد.

- بخش پژوهش؛ که به شکل یک شرکت علمی- پژوهشی فعالیت‌های پژوهشی را بر عهده دارد.

وب‌گاه انسان‌شناسی و فرهنگ هم‌اکنون دارای حدود 50 شاخه موضوعی ( شهری، معماری، سبک زندگی، اقتصاد و فرهنگ،  روان‌شناسی اجتماعی،  پزشکی و فرهنگ و...) و 50 شاخه‌ی دیگر با موضوع فرهنگ‌های منطقه‌ای (فرهنگ تهران، اصفهان، یزد، کرد،  بلوچ، افریقا؛ عرب ، ...) است. علاقمندان هریک از این شاخه‌ها، زیر نظر مدیر صفحه، به فعالیت علمی و انتشار مطالب خود می‌پردازند. این وب‌گاه، روزانه به طور متوسط، بیش از 8000  نفر بازدیدکننده دارد و در اوج کاری خود به حدود 12 هزار بازدید نیز می‌رسد. بخش­های دیگر سایت عبارتند از؛ گالری عکس، فرازهای فرهنگ، چهره سال، چهره ماه، پرونده‌ها، بخش کتاب و رسانه، بخش دیداری و شنیداری، ویژه‌نامه‌ها، فرهنگ آنلاین و ...

ساختار مدیریتی انسان‌شناسی و فرهنگ، بیش و پیش شامل گستره‌ای از  شخصیت‌های برجسته‌ی فرهنگی کشور می‌شود که حمایت خود را از آن  اعلام کرده و در موارد متعددی در انتخاب راه‌های درست و ارتباطات موثر و کاربردی، مجموعه را یاری رسانده‌اند[i].

مدیران گروه‌های علمی وب­گاه نیز از اعضای هیات علمی دانشگاه‌های معتبر داخل یا خارج از کشور، متخصصان و صاحب‌نظران دارای پیشینه حرفه‌ای در زمینه‌های تخصصی و دانشجویان و دانش‌آموختگان مقطع دکترا در رشته‌های مربوطه هستند که شاخه‌های تخصصی و فرهنگ‌های جغرافیایی مختلف را مدیریت می‌کنند.

نویسندگان سایت را نیز علاقمندان و متخصصانی تشکیل می‌دهند که به صرف علاقه‌ی فردی و انگیزه‌ی علمی دست به قلم برده و داشته‌ها و دانسته‌های خود را به وسیله‌ی انسان‌شناسی و فرهنگ با دیگران به اشتراک می‌گذارند. لیست این افراد در بخش به ترتیب حروف الفبا در بخش همکاران سایت آمده است.

یکی از اهداف مجموعه‌ی «انسان شناسی و فرهنگ» ترویج همه جانبه‌ی فرهنگ است. این امر در ابتدا از طریق  وب‌گاه «انسان‌شناسی و فرهنگ» پیگیری می‌شد اما در سیاست توسعه‌ی فعالیت‌ها، تصمیم گرفته شد که این اهداف و برنامه‌های انسان‌شناسی و فرهنگ در کنار جهان مجازی، به جهان واقعی نیز راه یابد که جلسات علمی «انسان شناسی و فرهنگ» با این هدف طراحی شد. مشارکت در برگزاری چندین همایش‌های علمی در سطح ملی، برگزاری نشست‌های سخنرانی علمی و نقد و بررسی کتاب، نمایش فیلم مستند و داستانی و برگزاری نشست و بزرگداشت اندیشمندان و متفکران فرهنگی از جمله این جلسات است. از مهمترین نشست‌های علمی این مجموعه باید به سلسله برنامه‌های هفتگی موسوم به «یکشنبه‌های انسان‌شناسی و فرهنگ» اشاره کرد که از مهر ماه 1392 آغاز شد و هدف از آن به وجود آوردن محیطی واقعی بود که اعضا و دوستداران این مجموعه و تمام علاقمندان به موضوع های فرهنگی مورد بحث در وب‌گاه انسان‌شناسی و فرهنگ بتوانند به صورت منظم گرد هم بیایند.

در بعد آموزش، کارگاه‌های متعددی توسط انسان‌شناسی و فرهنگ برپا شده است که شامل انسان‌شناسی هنر، سینما، معماری، طراحی و گرافیک، انسان‌شناسی تصویری و فیلم اتنوگرافیک، انسان‌شناسی نقاشی، انسان‌شناسی سیاسی، انسان‌شناسی هنر سیاسی قرن بیستم با تأکید بر نقاشی آفیش‌های ایدئولوژیک و ده‌ها کارگاه دیگر که با همکاری موسسات مختلف برگزار شده است.

همچنین ویژه‌نامه‌هایی با نام « انسان و فرهنگ»  به شکل الکترونیک و به صورت آنلاین در وب‌گاه بوده و با کیفیت بالا به صورت لوح فشرده عرضه می‌شوند. این مجلات الکترونیک در بسیاری از منابع معتبر از جمله پرتال جامع علوم انسانی نمایه‌سازی می‌شوند. ویژه‌نامه‌ها با مسئولیت علمی مدیریت انسان‌شناسی و فرهنگ و یک سردبیر علمی که عموماً عضو هیئت علمی یکی از دانشگاه‌های معتبر داخل یا خارج از کشور هستند، منتشر می‌شوند. ویژه‌نامه‌ها، به صورت منظم دو شماره را در سال  به سالگرد تأسیس انسان‌شناسی و فرهنگ و نوروز اختصاص دارند. بخشی از این ویژه‌نامه‌ها به زبان‎های گوناگون ایرانی اختصاص یافته و مطالب به غیر از زبان رسمی یعنی فارسی، به این زبان‌های دیگری نیز نوشته می‌شوند.

انسان‌شناسی و فرهنگ، مجموعه‌ای است که با کمک‌های اعضای خود و کمک‌های مردمی فعالیت می‌کند و دسترسی به همه‌ی  مطالب، ویژه‌نامه، عکس‌ها و اسناد برای عموم آزاد و رایگان است. افزون بر این، راهنمایی، آموزش و ارزیابی مقالات به‌وسیلة همکاران متخصص انسان‌شناسی و فرهنگ به رایگان انجام می‌گیرد.

دست­اندرکاران سايت «انسانشناسي و فرهنگ» به تازگی این سایت را به انجمنی غيردولتي تبدیل کرده­اند که ثبت آن در وزارت كشور، مراحل پاياني خود را طي مي­كند و هدف آن انجام مطالعات و ترويج
 بين­رشته­اي در حوزه فرهنگ است

وب­سایت «فرهنگ شناسی(یادداشت­های یک مردم­نگار)» ( www.farhangshenasi.ir)

این پایگاه که به مدیریت دکتر نعمت­الله فاضلی راه­اندازی شده است، حاوی نوشته­ها، اخبار و محتوای مربوط به سخنرانی­ها و سمینارهای مدیر پایگاه است. دکتر فاضلی نوشتن در فضای مجازی را از سال 1380 ابتدا با وبلاگ «یادداشت­های یک مردم­نگار در غرب» آغاز کرد یعنی زمانی که دانشجوی دکتری انسان­شناسی در لندن بود.  مطالب او در آن زمان اولین فعالیت جدی یک انسان شناس ایرانی در فضای اینترنت به­شمار
می­رفت. فاضلی زمانی که به ایران بازگشت، تلاش نمود تا از فضای اینترنت و وبلاگ به عنوان وسیله اصلی انتشار مقالات و اندیشه­هایش استفاده کند. از این رو حجم و تنوع مقالاتی که در وبلاگ داشت، به راه­اندازی وب­سایت فرهنگ شناسی اقدام نمود. در حال حاضر در این وب­سایت مجموعه مقالات، گزارش­های درسی­، یادداشتهای روزانه، سفرنامه­ها و مطالب دیگری در زمینه مطالعات فرهنگی، انسان­شناسی، جامعه­شناسی هنر و ادبیات و سیاست فرهنگی منتشر می­شود. فاضلی عقیده دارد اگر چه داشتن ارتباط زنده و دائمی با علاقمندان حوزه­­های فکری و دانشگاهی از مزیتهای داشتن  سایت و وبلاگ است؛ اما ایجاد سوء تفاهم­های احتمالی و نیز سرقت علمی از  مطالب وب­سایت هم روی دیگر ماجراست. با این حال تأکید دارد که دانشجویان وبلاگهای فردی و جمعی ایجاد کنند و تکالیف و مطالب و مقالات خود را برای استفاده دیگران، روی آن قرار دهند؛ چرا که داشتن وبلاگ در فضای مجازی، عادت به نوشتن را تقویت می­کند.

 فاضلی در حال حاضر یکی از نمایندگان انسان­شناسی مدرن در ایران است و در کنار فعالیت­های وب­سایت خود، مدیر گروه مردم­نگاری سایت انسان­شناسی و فرهنگ نیز هست.

پایگاه اینترنتی حامیژه(http://www.hamije.com)

«حامیژه» نام پایگاه اینترنتی حامد جلیلوند و منیژه غزنویان، دو تن از دانش‌آموختگان مقطع کارشناسی ارشد رشته انسان‌شناسی دانشگاه تهران است. این پایگاه از آبان 1386 آغاز به کار کرده و در واقع هدف اولیه آن، آرشیو مقالات و یادداشت‌های علمی و ترویجی این زوج در حوزه‌های تخصصی‌شان بوده است. نویسندگان این وب‌سایت شخصی که خود از مدیران سایت «انسان‌شناسی و فرهنگ» نیز هستند، معتقدند برخلاف نسل‌های پیشین انسان‌شناسی ایران که به ضرورت شرایط، بیشتر به فعالیت‌های عمومی ذیل این رشته می‌پرداختند وظیفه نسل جدید، پروراندن حوزه‌های تخصصی و عمیق شدن بر روی آن‌هاست. این هدف دیگری است که به واسطه تجمیع داده‌ها، حامیژه در دو حوزه تخصصی «انسان‌شناسی موسیقی» و «انسان‌شناسی فضای خانگی» پی‌گیری می‌کند.

مطالب این سایت در حال حاضر ذیل چهار بخش اصلی قابل طبقه‌بندی می‌شوند است که شامل، انسان‌شناسی موسیقی (حوزه تخصصی جلیلوند)، انسان‌شناسی فضای خانگی (حوزه تخصصی غزنویان) و فیلم مستند است. بخش چهارم نیز به سایر مقالات آن‌ها که بعضا در سایر نشریات یا سایت‌های تخصصی دیگر منتشر شده و عمدتا در حوزه اقوام و خانواده است اختصاص دارد. حامیژه همچنین در چشم‌انداز توسعه خود در نظر دارد بخشی را به معرفی گوشه‌ای از تجربیات حاصل از پژوهش‌های میدانی نویسندگانش اختصاص دهد.

حامیژه، کلمه‌ای ابداعی است که از تلفیق حروف اول اسامی کوچک نویسندگان این سایت حاصل شده و به تیم کاری دو نفره آن‌ها نیز اشاره دارد.

وبلاگ «فرهنگ مردم» (http://400hashemi.blogfa.com)

این وبلاگ که نهمین سال فعالیت خود را سپری می­کند با هدف اولیه آرشیو مطالب حوزه فرهنگ­مردم و مقالات چاپ شده نویسنده آن در نشریات بوجود آمد. سید علیرضا هاشمی که کارشناسی ارشد خود را در رشته مردم شناسی و تحصیلات تکمیلی را در رشته فولکلورشناسی در تاجیکستان گذرانده است؛ بیشتر تألیفات خود را در حوزه مردم­شناسی و به طور خاص در موضوعات فرهنگ­مردم نگاشته است. نویسنده که سال­ها در واحد «فرهنگ­مردم» صدا و سیما و رادیو (فرهنگ) به کار پژوهش و تحقیق در موضوعات فرهنگ­مردم اشتغال داشته، با هدف اشاعه عناصر فرهنگ­مردم و مستندنگاری آن و آشنایی مخاطبان خود با این حوزه اقدام به ایجاد این وبلاگ در فضای مجازی نموده است. از نظر محتوایی، بخشی از مطالب این وبلاگ انعکاس نوشته­ها و مقالات نویسنده در نشریات و فصلنامه­ها است. بخش دیگر مطالب این وبلاگ اختصاص به معرفی کتاب­ها و فصلنامه­هایی دارد که درحوزه فرهنگ­مردم و فولکلور به چاپ رسیده است و به قلم نویسنده معرفی شده است. مطالب دیگر وبلاگ اختصاص به موضوعات، مقالات و اخبار مربوط به دانش انسان­شناسی و مردم­شناسی به عنوان «علمی­ترین رشته علوم انسانی و انسانی­ترین رشته در علوم» است که این مطالب با ذکر دقیق محل ارجاع آن به حکم امانتداری و برای آنکه خوانندگان وبلاگ امکان دسترسی به مرجع مطالب را داشته باشند، بازنشر
شده­اند. نویسنده این وبلاگ علاوه بر عضویت در «سایت انسان­شناسی و فرهنگ»، مدیر گروه «فرهنگ­مردمی» این سایت نیز می­باشد.

وبلاگ «شوخی با فرهنگ و اجتماع»  (www.moghaddames.blogfa.com)

وبلاگ «شوخی با فرهنگ و اجتماع» از سال 1383 به همت امیر هاشمی­مقدم راه اندازی شد. او که کارشناسی ارشد ایرانشناسی فرهنگی دارد در حال حاضر دوره دکتری خود را در انسان­شناسی می­گذراند. نویسنده، وبلاگ خود را  ابتدا در سایت بلاگ اسپات و پس از فیلتر­شدن این سرویس دهنده، به بلاگفا انتقال داد. از ابتدا تصمیم نویسنده بر این بود که با زبان طنز و کنایه، به رفتارهای نادرست ایرانیان در عرصه­های مختلف بپردازد و در این راه عمدتاً رفتارهای فرهنگی و خرافه­هایی که به نام دین مطرح می­شود در مرکز توجه نویسنده قرار داشت. در کنار این موضوع، سفرنامه­نویسی بیشترین حجم نوشته­های وبلاگ را به خود اختصاص داده است. این سفرنامه­ها را شاید بتوان گونه­ای از مردمنگاری­سفر دانست که تلاش شده در کنار توصیف جغرافیایی
مکان­های مورد بازدید، توضیحاتی هرچند اندک درباره فرهنگ و پیشینه فرهنگی آن سرزمین هم ارائه شود. این سفرنامه­ها تقریباً همه استان­های ایران را در بر می­گیرد و به جز آن، سفرنامه­هایی از کشورهای افغانستان، تاجیکستان و ترکیه هم در خود دارد.

بخش معرفی و نقد کتاب هم پس از آغاز همکاری نویسنده با نشریاتی همچون کتاب ماه علوم اجتماعی، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، روزنامه شرق و... به این وبلاگ افزوده شد. این معرفی و نقدهای کتاب پس از انتشار در نشریات یادشده، در وبلاگ بازنشر شده­اند. محیط­زیست و رفتارهای زیست­­­محیطی مردم نیز جزو علایق نویسنده است که بخشی از مطالب وبلاگ را به خود اختصاص داده است.

در حال حاضر با توجه به نام وبلاگ لحن طنزگونه مطالب وبلاگ کمرنگ­ شده است. چرا که نویسنده در ابتدا مطالب اجتماعی را از نگاه انتقادی و طنز مدنظر داشت اما در دور دوم فعالیت، بیشتر مطالب این وبلاگ در واقع بازنشر مصاحبه­های نویسنده با خبرگزاری­ها و یا یادداشت­های او در روزنامه­ها و نشریات دیگر است و کمتر مطلبی را صرفا برای وبلاگ می­نویسد. همچنین با توجه به گسترده شدن شبکه­های اجتماعی در اینترنت، بخشی از فعالیت­های نویسنده نیز از وبلاگ به این شبکه­ها منتقل شده است.

فعالیت نویسنده وبلاگ در فضای مجازی علاوه بر وبلاگ خود همکاری با سایت انسان شناسی و فرهنگ به عنوان مدیر گروه توریسم است. این وبلاگ­نویس معتقد است: با توجه به دردسرهای فنی و اجتماعی و... که وبلاگ نویسی در ایران دارد، به نظر می­آید خود وبلاگ­نویسی در ایران یک موضوع خوب برای مردمنگاری مدرن است.

پایگاه اینترنتی «موسسه میراث فردا» (http://mirasfarda.org)

با هدف رشد و تقویت دانش مردم‌شناسی و انسان‌شناسی در ایران و اطلاع رسانی به دانشجویان و علاقه‌مندان حوزه علوم اجتماعی و انسان‌شناسی تصویری، موسسه میراث فردا از نخستین سال‌های تاسیس با راه‌اندازی پایگاه اینترنتی، بخشی از فعالیت‌های علمی، فرهنگی و اطلاع رسانی خود را روی فضاهای مجازی متمرکز ساخت. سایت میراث فردا نخستین پایگاه اینترنتی ایجاد شده در حوزه مردم‌شناسی و انسان شناسی ایران است.

این سايت که در سال 1385 راه اندازي شد، یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های علمی و فرهنگی کشور در حوزه مردم‌شناسی و انسان‌شناسی است. این سایت با انتشار مقالات، مصاحبه‌های تخصصی، نشست‌های علمی، اخبار و گزارشات حوزه علوم اجنماعی، فعالیت‌های سینمای مستند قوم‌نگاری و مستند اجتماعی، مباحث انسان‌شناسی تصویری، تجربیات مردم‌نگاری و مطالعات میدانی، معرفی کتاب و همچنین انعکاس فعالیت‌های موسسه؛ به­عنوان يك سايت مرجع، پاسخ‌گوي نيازمندي­هاي علمي، پژوهشي و خبری دانشجويان، اساتيد، پژوهشگران و علاقه‌مندان حوزه مردم‌شناسي، انسان‌شناسی وحوزه‌های میان رشته‌ای همچون انسان‌شناسی تصویری (عکاسی مردم‌نگار و سینمای مردم‌شناسی) است. تاکنون بیش از 600 مطلب علمی و گزارشی در خصوص موضوعات مربوطه از طریق این سایت منتشر شده است و روزانه حدود 200 نفر از آن بازدید می‌کنند.

سایت میراث فردا در کنار فعالیت‌های علمی، داری یک بخش خبرگزاری است. این بخش وظیفه تهیه اخبار و گزارشات مربوط به فعایت‌های فرهنگی و هنری مرتبط با موضوعات مردم‌شناسی و انسان‌شناسی کشور را به منظور انعكاس در سايت مؤسسه برعهده دارد.

از سال 1386 بخش انگلیسی سایت نیز راه‌اندازی شد و مطالب علمی و گزارشات مهم، گاه به صورت کامل و گاه خلاصه، توسط همکاران سایت ترجمه و در بخش انگلیسی منتشر می‌شد. فعالیت بخش انگلیسی به مدت دو سال ادامه داشت و به دلیل بالا بودن هزینه‌ها فعلا مطالبی در این بخش منتشر نمی‌شود.

تاکنون سایت میراث فردا علاوه بر همکاران افتخاری، شاهد فعالیت خانم فاطمه رکوعی، سعیده رضوانی، نسرین قوامی، محمد فتحی، ثریا لشگری و چند تن دیگر، اغلب از دانشجویان علوم اجتماعی، بوده است. از مهر ماه سال 93 به علت جابجایی مکان مؤسسه، مطلبی در این سایت منتشر نشده است اما به زودی انتشار مطالب مجدداً آغاز خواهد شد. این سایت در فیس بوک نیز دارای صفحه و گروه می­باشد.

سایت «اطلاع رسانی و پژوهش فولکلور ایران» (www.persianfolklore.ir)

هدف از ایجاد این سایت تخصصی ایجاد مکانی برای تدوین پژوهش‌ها و تجمیع اطلاعات تخصصی در حوزه فرهنگ عامه مردم ایران است. سازندگان سایت امیدوارند با راه‌اندازی این سایت محلی برای تجمیع و تبادل اطلاعات علاقه‌مندان به فرهنگ عامه به‌وجود آید. دکتر مصطفی خلعتبری که کار وبلاگ­نویسی را از دی ماه 1378با وبلاگ «فولکلور ایران» آغاز کرد در ادامه با ایجاد این پایگاه فعالیت جدیدی را در این حوزه آغاز کرده است.

 در بخشی از معرفی این سایت آمده است: «پایگاه اطلاع‌رسانی و پژوهش فولکلور ایران نخستین سایت تحلیلی – پژوهشی در زمینه فرهنگ مردم ایران است که به عنوان یک رسانه فرهنگی بی‌طرف و با احترام به همه سلایق فکری، به هیچ جریان فکری، اجتماعی و سیاسی وابستگی ندارد و مهم‌ترین شعار آن بی‌طرفی و اصالت همراه با خردورزی است. مهم‌ترین شاخص این پایگاه اطلاع‌رسانی، تحلیل و بررسی مسائل مربوط به حوزه فولکلور ایران و کشورهای حوزه فرهنگی ایران است و اطلاع‌رسانی اخبار مربوط به این دو حوزه در اولویت دوم قرار دارد. بدیهی است که انتقادات و پیشنهادات شما خوبان چراغ راه ما خواهد بود و ما از هرگونه انتقاد و پیشنهاد به نحو احسن استقبال خواهیم کرد. تعداد نویسندگان این پایگاه نامحدود است چرا که ما معتقدیم هر کسی که کمی خلاقیت داشته باشد می‌تواند یک نویسنده خوب باشد»

سایت تخصصی فولکلور ایران دارای زیربخش­های، خبر و گزارش، گفتگو، مقالات، تازه­های نشر، چند رسانه­ای، درباره ما، تماس با ما می­باشد.

وبلاگ ادبیات شفاهی(http://adabiateshefahi.blogfa.com)

این وبلاگ که با موضوع خاص ادبیات شفاهی از اسفند 1391 ایجاد شده است حاوی نوشته­ها، سخنرانی­ها و مصاحبه­های نویسنده وبلاگ است. محمد جعفری(قنوانی) که مدیریت این وبلاگ را به عهده دارد دارای تألیفاتی در زمینه ادبیات شفاهی و فرهنگ و فولکلور است. دکتر جعفری در دایره­المعارف بزرگ اسلامی به عنوان ویراستارعلمی بخش دانشنامه فرهنگ مردم ایران  فعالیت می­کند.

 

وبلاگ «مردم­شناسی» (http://www.anthropology-iran.blogfa.com)

این وبلاگ با مدیریت نعمت­الله کاظمی فرامرزی، کارشناس ارشد مردم­شناسی از جمله وبلاگ­­هایی است که با توجه به علاقه­مندی و تحصیلات نویسنده از 1386 به موضوعات مختلف مردم­شناسی می­پردازد. نویسنده وبلاگ علاوه بر مطالب خود، اخبار و اطلاعاتی که به نوعی با دانش انسان­شناسی مربوط می­شود، همراه با برخی تصاویر در وبلاگ به اشتراک می­گذارد.  

وبلاگ «شناخت مردم ایران(شما)» (http://a-r-ayatollahi.mihanblog.com)

این وبلاگ از مردادماه 1389به مدیریت دکتر علیرضا آیت­اللهی اداره می­شود. محتوای وبلاگ علاوه بر نوشته­های نویسنده تحلیل اخبار و موضوعات مناسبتی حوزه مردم­شناسی را نیز در بر می­گیرد. به طوری که در بخش طبقه­بندی موضوعی، مطالب مختلفی همچون: پزشکی سنتی، زبان و ادبیات، تاریخی، مراسم مذهبی، جشن­ها، شعائر زندگی، یادداشتهای آموزشی دیده می­شود.

وبلاگ «مردم­نگار»( http://www.mardomnegar.blogfa.com)

 سید محمد الحسینی پژوهشگر مدرس و علاقه­مند به مطالعات فرهنگی و اجتماعی است. او این وبلاگ را از اردیبهشت 1385 پایه­گذاری کرده است. نویسنده وبلاگ هدف از ایجاد وبلاگ را نشر مقالات و یادداشت­هایی در حوزه فرهنگ و بعضی وقت­ها هم دلنوشته خود دانسته است.

معرفی چند وبلاگ غیر فعال

وبلاگ «انسان شناسی در دنیای امروز» (http://www.tim3745.blogfa.com)

این وبلاگ یکی از وبلاگ­هایی بود که در حوزه انسان­شناسی در مهر ماه 1385 شروع به کار کرد و در آن اخبار انسان­شناسی را از چهارگوشه جهان گردآوری و پس از ترجمه آنها در فضای وب در اختیار علاقه­مندان و کاربران فارسی قرار می­داد. برخی از موضوعات این وبلاگ شامل آخرین اخبار انسان­شناسی دنیا، آخرین مقالات علمی ارائه شده در مجلات و سمینارهای انسان­شناسی، برخی پایان نامه­های انسان­شناسی و مقالات شیدا حافظی به عنوان نویسنده وبلاگ بود. این وبلاگ در حال حاضر فعال نیست و آخرین پست نوشته شده تاریخ هشتم آبان ماه 1392را نشان می­دهد.

وبلاگ «انسان­شناسان»(http://www.ensanshenasan.blogfa.com)

این وبلاگ متعلق به دانشجویان انجمن علمی انسان­شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران است که  در سال 1384 راه­اندازی شد ولی با آخرین مطلبی که در دی­ماه 1390 در آن نوشته شده متوقف مانده است. در این وبلاگ دانشجویان این انجمن علمی مقالات و نوشته­های خود را بازنشر می­دادند.

انجمن مردم شناسی دانشگاه آزاد(http://anthropologyazad.mihanblog.com)

این وب­گاه از آبان ماه 1388 فعالیت خود را آغاز کرده است و تا آذر ماه 1392 که آخرین مطلب در آن بارگذاری شده تداوم داشته است. گزارش سمینارها و همایش­ها، احبار، برخی مقالات و به­خصوص عناوین
پایان­نامه­های کارشناسی ارشد چند دوره رشته مردم شناسی در این وب­گاه قابل مشاهده است.

با جستجو در فضای مجازی،  سایت­ها و وبلاگ­های دیگری در زمینه مردم­شناسی و فرهنگ­مردم می­توان یافت که مجالی برای توضیح و شرح آن نیست و تنها به ذکر آدرس آنها اشاره می­شود از جمله:

علاوه بر این برخی از فارغ التحصیلان در خصوص روستا­ی اجدادی خود وبلاگی را ایجاد کرد­ه­اند که در آن به توصیف عناصر فرهنگ مردم خود پرداخته­اند. سازمان میراث فرهنگی نیز برای برخی از موزه­های مردم­شناسی برخی استانها وبلاگ­هایی را ایجاد کرده است به علاوه برخی سایت­های خبری و اطلاع رسانی مانند تبیان نیز در بخشی از سایت خود مطالبی در حوزه فرهنگ و اداب و رسوم اختصاص داده­اند که با جستجو می­توان به این مطالب دست یافت.

خلاصه و پیشنهاد

اینترنت، یکی از ابزار­های مهم، و تا این لحظه از زمان، آخرین وسیله مورد استفاده برای رشد و توسعه ارتباطات انسانی است که توانسته محدوده زمان و مکان را درنوردد و فراتر از ارتباطات شخصی - شخصی یا شخصی - اشخاص پا در عرصه ارتباطات شخصی - عمومی و یا حتی فراتر از آن عمومی - عمومی بگذارد.

در این خصوص وبلاگ­ها و وب­سایت­ها محصول رشد درونی ارتباطات در عالم اینترنت است. این محصول، بازتاب تعامل انسان با فضای مجازی اینترنت است و به فضایی برای به نمایش گذاشتن ابعاد فردی یا گروهی با تمامیت ظرفیت خود در یک عرصه عمومی، تبدیل شده است.

حوزه فرهنگ با تمام ابعاد آن یکی از حوزه­هایی است که فرد و یا گروه­های تخصصی با ایجاد پایگاه­های اینترنتی به انعکاس مطالب و اخبار و اطلاعات حوزه خود می­پردازند. وبلاگ­ها و وب­سایت­های معرفی شده در این مقاله همگی در حوزه دانش انسان­شناسی و مردم­شناسی و بعضاً حوزه فرهنگ­مردم (رویکرد موضوعی فصلنامه) بودند و از آنجا که بخشی از مخاطبان مجله تهیه­کنندگان و دست­اندرکاران برنامه­های رادیویی و تلویزیونی است، محتوای و مطالب پایگاهای معرفی شده می­تواند برای آنها سوژه­آفرین و کاربردی باشد.

 

پی نوشت:

[i]- این افراد عبارتند از: مهرداد اسکویی (فیلمساز)، محمدرضا اصلانی (فیلمساز و پژوهشگر)، دکتر فرانسیس بارت (استاد دانشگاه  فرانسه)، دکتر کریستیان برومبرژه (استاد دانشگاه اکس، فرانسه)، دکتر موریس بلان (استاد ممتاز دانشگاه استراسبورگ، فرانسه)، دکتر علی بلوکباشی (رئیس گروه مردم‌شناسی دائره‌المعارف بزرگ اسلامی)، دکتر جردن پترسون (استاد دانشگاه تورنتو کانادا)، دکتر آندره ا پی یه رونی (استاد دانشگاه)، لاله تقیان (پژوهشگر و نویسنده)، دکتر شهلا حائری (استاد دانشگاه بوستون، آمریکا)، دکتر نیلوفر حائری (استاد دانشگاه جانز هاپکینز، آمریکا)، بهروز دارش (مجسمه‌ساز)، محمدرضا درویشی (موسیقی‌دان و استاد دانشگاه)، دکتر داراب دیبا (استاد دانشگاه تهران)، دکتر پیر روب (استاد ممتاز  دانشگاه موزه انسان فرانسه)، دکتر آن رولن (استاد دانشگاه نانتر، فرانسه)، دکتر هایانگ زانگ (استاد دانشگاه پکن)، دکتر مونیک ژودی بالینی(استاد و پژوهشگر کلژ دو فرانس، فرانسه)، دکتر جلال ستاری (پژوهشگر، نویسنده و مترجم)، دکتر فرزان سجودی (استاد دانشگاه هنر)، دکتر حسین سلطانزاده (استاد دانشگاه آزاد اسلامی)، دکتر داور شیخاوندی (استاد دانشگاه آزاد اسلامی)، روبرت صافاریان (فیلمساز و نویسنده)، دکتر اصغر عسگری خانقاه (استاد دانشگاه تهران)، بهروز غریب‌پور (نویسنده، مترجم، مدیر هنری و کارگردان اپرا های عروسکی)، دکتر مرتضی فرهادی (استاد دانشگاه علامه طباطبایی)، سودابه فضائلی (پژوهشگر)، دکتر ریچارد کنت وولف (استاد دانشگاه هاروارد)، دکتر میشل کوکه (استاد دانشگاه و پژوهشگر موزه که دو برانلی)، دکتر داوید لوبروتون (استاد دانشگاه استراسبورگ فرانسه)، دکتر لورانس دنیا کتبی(استاد دانشگاه بوردو، فرانسه)، دکتر سعید نفیسی (استاد دانشگاه نورث وسترن، آمریکا)، دکتر اورلی نوو (استاد و پژوهشگر مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه).دکتر عبدالحسین نیک‌گهر (استاد پیشین دانشگاه تهران)، فرهاد ورهرام (فیلمساز)، دکتر کلاریس هرن اشمیت (استاد و پژوهشگر کلژ دو فرانس، فرانسه).

منابع:

  • قادی، مجتبی و خلیلی کاشانی، مرتضی(1389). اینترنت و هویت ملی کاربران، تهران: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • قادی، مجتبی و میر­علی­سیدخوندی، زینب(1391). «سواد رسانه­ای مخاطبان رسانه­های نوشتاری در  شهر تهران»، فصلنامه مطالعات فرهنگ- ارتباطات، سال 13، شماره 20، صص:117-141
  • کرمی، طاهره، علومی، طاهره و رحیمی، صالح(1389). «بررسی وبلاگهای کتابداری انگلیسی زبان»، فصلنامه علوم و فناوری اطلاعات، دوره 25، شماره 4، صص: 657-635
  • هاشمی، سید علیرضا(1391). طرح ایجاد پورتال پژوهش­های صدا و سیما، مدیریت آموزش و پژوهش معاونت برنامه­ریزی و نظارت(گزارش)

این مقاله درفصلنامه فرهنگ مردم ایران شماره 38 و 39، پاییز و زمستان1393 صص177 تا 199 به چاپ رسیده و در راستای همکاری انسان شناسی و فرهنگ و این فصلنامه بازنشر می­شود.

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

هاشمی، علیرضا

مطالب نویسنده