رویکردی انسانشناختی به فرد از منظر فرهنگ مادی

جبار رحمانی

یکی از مقولات جدید در مطالعات انسانشناختی، تمرکز بر مقوله فرد است،‌در این نگاه جدید به فرد و امر فردی، کلیشه سنتی فرد در مقابل جمع یا مقوله فردگرایی در اندیشه مدرن مطرح نیست،‌مساله اصلی انست که برای فهم زندگی انسانی‌ از واحد بنیادین  فرد شروع کنیم. این نوع نگاه،‌تلاش دارد منظری علمی را به ما بدهد که بتوانیم از آن برای مطالعه همه انواع جوامع استفاده کنیم. مساله اصلی برای شناختی فرد، نظم خاصی است که او در زندگی خودش در صورتبندی زیباشناختی حیات فردی و جمعی و مولفه های مادی و غیرمادی زندگی اش متجلی کرده است. زیرا این نظم زیباشناختی زندگی او که در اشیا و نظام ارتباطی او با جهان پیرامونش متجلی شده، بیانگر مکانیمس های یاست که از طریق آنها او خودش را در جامعه و  از خلال حیات اجتماعی اش می سازد. این مساله را بیش از همه می توان در شکل ملموس آن در اشیاء موجود در زندگی افراد و نظم این اشیا و زیباشناسی انها دنبال کرد. به همین خاطر انسانشناسی قابلیت آن را دارد که نگاه جدیدی به مولفه های مهم و موثر زندگی ما ارائه کند، نگاهی که می تواند فهم جدیدی فارغ از کلیشه های سنتی علوم اجتماعی با تقابل های دوگانه فرد/جمع یا مدرن/سنتی به ما بدهد. یکی از محققان کلیدی در این زمینه دنایل میلر است که در سال 2009 کتابی با عنوان "انسانشناسی و فرد: منظر فرهنگ مادی " را ویراستاری و منتشر کرده است. این کتاب حاوی تلاش برخی از انسانشناسان برای طرح این دیدگاه جدید در شناخت فرهنگ و جامعه است.

به عبارت دیگر مساله فرد در نگاه انسانشناختی بیانگر تلاشی است که بتواند نگاه جدیدی به مساله محوری علوم اجتماعی داشته باشد. مساله اصلی انست که باید به گونه ای فرد فهمیده شود که بتوان آن را در جامعه ای که عمیقا و کاملا با فردگرایی مخالف است نیز بررسی کرد. مساله اصلی آنست که فارغ از دغدغه کلاسیک تقلیل فرد به روانشناسی و جمع به جامعه شناسی‌،این کتاب به دنبال بررسی فرد به مثابه واحد اولیه و بنیادین تحلیل است. این مساله مستلزم نویع بازنگری در نظریه های انسانشناختی است، به دلیل سیطره کلیشه هایی که مساله فردیت را ذیل ایده فردگرایی مختص جامعه مدرن تعریف کرده اند، این کتاب به دنبال کاربرد وانطباق مدلهای نظری سنتی در انسانشناسی برای مطالعه فرد است. اما مساله و نوآور یخاص این کتاب در طرح عرصه ای جدید در مطالعات انسانشناختی حول فرهنگ مادی است. مساله اصلی انست که چگونه از طریق نظم اشیای یا پدیده های مادی پیرامونی،‌یک نفر به عنوان یک فرد نوعی از یک فرهنگ خاص در آن شکل می گیرد. به عبارت دیگر چگونه از طریق این فرهنگ مادی،‌منش یک فرد و الگوی فرهنگی خاص او شکل میگیرد. زیرا فرهنگ مادی، امکان ساخت نظم اجتماعی خاصی را برای ما فراهم میکند که نقشی کلیدی در جامعه پذیری ما دارد. در ادامه ترجمه بخشی از مقدمه کوتاه این کتاب اورده شده است:

"برخلاف عموم کتابهای علوم اجتماعی در باره فرد، کتاب حاضر دغدغه مساله فردگرایی یا انواع جوامعی که هرکدام به نوعی فردیت و افراد را مفهوم پردازی کرده اند، را ندارد. زیرا فارغ از اینکه مردم در یک محیط به شدت فردگرا یا جمع گرا زندگی می کنند، ما همچنان وظیفه داریم که در آن محیط های مختلف،‌افراد را بررسی کنیم. علاوه بر این، بویژه انسانشناسان معمولا یافته هایشان را از خلال بیان افرادی ارائه می کنند با آنها در کار میدانی مواجه شده اند.

با استفاده از منظر فرهنگ مادی، مشارکت کنندگان در این کتاب، به دنبال ایجاد یک رهیافت کاملا جدید برای فهم ما از فرد (امر فردی) هستند. ابتدا با ارائه منظرهای انسانشناختی ای شروع کرده ایم که در آغاز برای مطالعه جامعه توسعه یافته بودند و نشان داده شده که چگونه این منظرها را میتوان برای مطالعه افراد به کار گرفت و تعدیل کرد. هدف از این کار اینست که به فراسوی تقابل دوگانه فرد و جامعه برویم و همچنین به فراسوی این تمایل برویم که به دنبال استفاده از مقوله فرد به عنوان تمثیل بسیار کوچک از آنچه که ما جامعه می نامیم، هست. در واقع ما به دنبال این هستیم که چگونه بطور همزمان همچنان که بر نهادهای گسترده تری از قبیل خانواده، اقتصاد سیاسی و دولت متمرکز باشیم،‌بر اشخاص فردی ای که در این نهادها و از خلال آنها زندگی می کنند نیز متمرکز باشیم.

برای دستیابی به این هدف در کتاب حاضر، بر چیزی تاکید کرده ایم که آن را به عنوان زبیاشناسی نظم an aesthetic of order که ممکن است از روابط متعددی نشاءت گرفته باشد،تعریف کرده ایم. این روابط می توانند روابط با اشیاء (از قبیل ماشین ها، خانه ها، و لباس ها) یا با مکان ها(از قبیل فضاهای شبکه های اجتماعی در اینترنت یا شهر) یا یا خود روابط اجتماعی (از قبیل روابط والیدن یا اجتماع) یا با گفتمان های گسترده تر (از قبیل گفتمان های معطوف به کشمکش یا انصاف و زیبایی و..)مرتبط باشند. صورت بندی چنان نظمی را هم میتوان در سطح جامعه دنبال کرد و  همچنین همانطور که کتاب حاضر نشان داده می توان در سطح حس افراد نسبت به خودش یا دنیای خودش آن را دنبال کرد. این رهیافت به خوبی روشن می کند که موقع استفاده از زندگی افراد برای اثبات ادعاها و تعمیم هایمان در باب جامعه، منظورمان چیست. این کتاب به دنبال ارائه منظر و رهیافتی خاص به فرد و افراد است که به گونه ای خاص و متمایز انسانشناختی است تا اینکه روانشناختی باشد. نمونه هایی که در کتاب از آنها بحث شده از استانبول تا لندن، مادرید و آلبانیا، کوبا، جامائیکا، مالی و ترینیداد را شامل می شود"

 

لینک کتاب در سایت آمازون

http://www.amazon.com/Anthropology-Individual-Material-Perspective-Materializing/dp/1847884946/ref=sr_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1433599374&sr=1-1&keywords=9781847884947

 

 

 

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

رحمانی، جبار / معاونت پژوهشی و آموزشی

مطالب نویسنده