نوشتارهایی پیرامون فنون نوشته شده بین 1904 و 1919

هرایر دانلیان نماگردی

مطلب زیر،ترجمه ی بخش دیگری از کتاب فروید خوانی (2004) نوشته ژان میشل کویینودوز است که قبلأ معرفی شده است.در این جا نویسنده افکار بنیادین فروید در ارتباط با "عناصر آنچه را که روش- شناختی عمومی روان کاوی را تشکیل می داد و هنوز امروزه مورد استفاده واقع می شود"  با نگاهی تاریخی بررسی کرده و نکته های سودمندی در این زمینه ها تشریح می کند. کویینودوز نام مقاله هایی که بررسی کرده را به ترتیب سال انتشار در سر مقاله قید نموده است...

 

نوشتارهایی پیرامون فنون نوشته شده بین 1904 و 1919(بخش اول)

"روش روان کاوی فروید" (a 1904)

" در روان درمانی " (a 1905)

"چشم انداز آینده در درمان روان کاوی" (b 1910)

" روان کاوی ’وحشی [1] ‘"

"بررسی  تفسیر رویا در روان کاوی" (c 1911)

"پویایی های انتقال" (b 1912)

" توصیه هایی به پزشکانی که از روان کاوی استفاده می کنند" (c  1912)

" درشروع درمان" (c 1913)

"  یادآوری، تکرار و حل و فصل " (g 1914)

"مشاهدهایی پیرامون عشق انتقالی" (]1914[} a 1915)

"مسیرهای پیشرفت در درمان روان کاوی"  (a 1919)

مجموعه ای از توصیه ها به پزشکان

تمایل فروید به نوشتن یک بیانیه[2] که بطور اخص به روش درمان در روان کاوی اختصاص داشته باشد هیچ وقت به نتیجه ای که برای وی راضی کننده باشد منجر نشد. هدف وی این بود که به تعداد روبه افزایش افراد علاقمند به روان کاوی که نمی توانستند به وین بیایند تا از او به گونه ای مستقیم آموزش بگیرند کمک کند. افکار بنیادین او در مورد این روش را می توان در یک رشته از مقاله های کوتاه که بین سالهای 1904 و 1919 نوشته شده بود یافت. فروید با استفاده از زبان روزمره و بدون هیچ نظم خاصی و بصورت یک سری توصیه ها، تجربه طولانی مدتش به عنوان درمانگر روان کاو را به رشته تحریر در آورده است و با این رویکرد عملگرا، او عناصر آنچه را که روش- شناختی عمومی روان کاوی را تشکیل می داد و هنوز امروزه مورد استفاده واقع می شود، (حداقل توسط آن گروه از روان کاوانی که به انجمن بین المللی روان کاوی (IPA) که در سال 1910 توسط فروید بنیانگذاری شد، ملحق شده اند) ارائه می دهد. در حدود سال 1903 ، فروید دیگر قوانین اصلی برای آغاز و اجرای  درمان روان کاوی را پایه گذاری کرده،توانسته بود کاناپه/ صندلی[3] راحتی را به صورت یک کلیت منسجم در فضای درمانی جای دهد،همچنین تعداد و دوره[4] جلسه ها و خود فرآیند روان کاوی را تعیین کند. روش کار به نسبت دوره اولیه پیشرفت قابل توجهی کرده بود و توان بالقوه ی  آن برای مداخله های درمانی بیشتر شده بود تا نه تنها درمان روان نژندی بلکه روان گسیختگی را هم در بر گیرد، همچنین بیمارانی در همه ی سنین ، از کودکان خردسال تا بزرگسالانی که در اواخر زندگیشان بودند. با وجود کشف های اخیر در علوم عصب شناسی و داروشناسی روانی، باید به این واقعیت اذعان کرد که تاکنون هیچ یافته ی خلاقانه ای نتوانسته جایگزین     روان کاوی در حوزه ای که مورد استفاده قرار می گیرد، شود : به راستی اگر موضوع  این گونه بوده است، چرا روان کاوان خودشان اولین کسانی  نبودند که متوجه این واقعیت شوند و نتایج درمانی ضروری از آن کسب کنند؟

خوانندگانی که امروز مقاله های فروید را در مورد فنون درمانی، که بین 1904 و 1919 نوشته شده بودند، مطالعه می کنند از پی بردن به این حقیقت متعجب خواهند شد که برخی از پرسش هایی که فروید حدود یک قرن پیش مطرح کرد هنوز بی جواب مانده است. برای مثال : آیا امکان داشت ابزاردرمانی کنونی که در دوره های اخیر در دسترس قرار گرفته اند، بدون وجود روان کاوی بدست آیند؟ آیا توانایی ما امروزه برای "اثبات" علمی اثرگذاری روان کاوی بیشتر شده است؟ آیا روش های درمانی که ادعا می کنند سریع تر و کم هزینه تر از درمان روان کاوی می باشند، برای یک دوره طولانی مدت نیز مؤثر باقی می مانند؟ تمام این سئوال ها قبلا" توسط فروید مطرح شده بودند و وی در آن زمان این امید را داشت که پاسخ های رضایت بخشی در آینده ای که برای وی دور نبود، یافت خواهند شد.

پسا فرویدی ها

تعداد رساله هایی که  در مورد فنون مورد استفاده در روان کاوی تا کنون منتشر شده است بسیار کم است

 به نظر می رسد روان کاوان پسا فرویدی با همان مشکلی مواجه شدند که فروید در حین تلاش برای نوشتن کتاب راهنمایی که به موضوع های مرتبط با فنون روان کاوی مربوط می شد، مواجه شد. تعداد رساله هایی که در ارتباط با این موضوع وجود دارد در مقایسه با کمیت مقاله هایی که با سرفصل های دیگر در روان کاوی انتشار پیدا کرده اند بسیار کم می باشد. در بین تألیف های کلاسیک – با وجود اینکه چندی پیش منتشر شد – آنهایی که توسط اتو فنیکل[5] (1914)، ادوارد گلاور[6] (1955) و رالف ف. گرینسون[7](1967) نوشته شده اند احتمالا" بهتر از همه می باشند. کتابی که توسط آر. هوراسیو اتکه گویین[8] به نام " اصول و مبانی فنون روان کاوی " (1991) نوشته شد، بدون شک اثری است که ازیک جایگاه معتبر بین المللی برخوردار می باشد ، و در قالب یک کتاب راهنمایی مستند و پژوهشی ارائه شده است که هم خواندن آن آسان است و هم مرجع مناسبی می باشد. نویسنده یک نمای کلی از فنون روان کاوی از فروید تا دقیقا" درمانگران معاصر ارائه می دهد در حالیکه با دقت تحول آرا و عقاید را در ارتباط با مسئله مورد بحث تعقیب می کند، تحولی که اتکه گویین خود شاهد آن بوده و در آن نقش داشته است.اتکه گویین همچنین این موضوع را مورد مطالعه قرار داد که چگونه فنون روان کاوی تحت تأثیر طیف گسترده ای از دیدگاه های نظری که روان کاوان در سراسر جهان اتخاذ کرده اند قرار گرفته است ، از کلاین تا لکان و توسط دیگر درمانگران بزرگ اروپایی، آمریکای لاتین و شمال آمریکا و او به سود و     زیان های این رویکردهای متنوع در پرتو تجربه بالینی خودش تأکید کرده است.    

روش و موارد استفاده آن

فروید کار خودش را با شرح چیستایی روان کاوی آغاز کرد و به عنوان روشی که ارزش علمی قابل توجهی دارد، از آن دفاع کرد. او تفاوت های مابین انواع مختلف روان درمانی که در آن زمان مورد استفاده قرار می گرفت و روش خودش، روان کاوی، را بر جسته کرد و روش خودش را این چنین معرفی کرد:

آن روشی که عمیقا" نفوذ می کند وفرد را تا دوردست ترین پیچیدگی های روانش پیش می برد،آن روشی که استفاده از آن روی دادن وسیع ترین دگرگونی ها را در بیماران امکان پذیر می کند.]..[ همچنین در مورد آن می توانم بگویم که جالب ترین روش است، تنها روشی که در باره علت و پیوند متقابل پدیده های مرضی اطلاعات کاملی در اختیارما قرارمی دهد. (a1905:260)

این روش وی بود در تشریح این مسئله که چرا وی این قدر به روش خودش ،به عنوان  رویکردی که تفاوت بارزی با روش های دیگر روان درمانی داشت، علاقمند بود. با وجودی که قصد او هیچگاه بی ارزش کردن الگوهای درمانی دیگر نبود.

من هیچ یک از این روش ها را تحقیر نمی کنم و در شرایط مناسب از تمام آنها استفاده خواهم کرد. اگر در واقعیت من به اینجا رسیده ام که خودم را در یک شکل از درمان محبوس کنم، روشی که بروئر آن را تخلیه هیجانی  نامید، ولی من شخصا" ترجیح می دهم " تحلیل " بنامم، به این دلیل است که به خودم اجازه دادم که تحت تأثیر انگیزه های مطلقأ ذهنی[9] قرار بگیرم. (همان منبع. : 259)  

در ارتباط با موارد استفاده، استدلال فروید این بود که روان کاوی، بطور خاص ،درمان سودمندی برای      روان رنجوری است زیرا " این بیماری ها توسط دارو درمان نمی شود بلکه توسط درمانگر، به عبارت دیگر توسط شخصیت درمانگر،زیرا که از این طریق پزشک بر بیمارش نفوذ روانی اعمال می کند" (ه. م.: 259). بیمار باید دارای ویژگی های خاصی باشد از قبیل " میزان معینی از هوش طبیعی و رشد اخلاقی" (a 1904 :254.(فروید شروع این درمان را برای بیمارانی که بیش از 50 سال سن داشتند عاقلانه نمی دانست زیرا      می گفت : " در حدود یا بیشتر از سن 50 انعطاف پذیری فرآیندهای روانی، که اثر بخشی درمان به آن وابسته است، علی الاصول کاهش می یابد" (a1905: 264).امروزه دیگر بدین گونه محدودیت سنی پذیرفته شده نیست. در واقع خلاقیتی که فروید خودش در سن 83 سالگی واجد آن بود نشان می دهد که بالا رفتن سن لزوما" متضمن از دست دادن انعطاف پذیری روانی نمی شود، عقیده ای که در سن 48 سالگی،هنگامی که  مشغول نگارش این بیانیه بود در ذهن داشت. در این مقاله فروید اقرار می کند که او از این روش درمانی " تنها در موردهای شدید ، در حقیقت شدیدترین آنها" استفاده می کرد (ه.م.: 263)، در حالی که درمان موفقیت آمیز بود، بطوری که بیماران مورد نظر " برای همیشه آماده زندگی کردن "می شدند (ه.م.: 263). بعلاوه، فروید به درمانگران بی تجربه هشدار داد تا آن هنگام که  تجربه کافی برای مقابله با مشکلاتی که در تحلیل مقاومت بیمار با آنها مواجه می شوند کسب نکرده اند آنها را دست کم نگیرند، " زیرا استخراج ابزار ذهن آسان نیست" (ه.م.: 262).

فرایند و چید مان

چید مان درمان روان کاوی "سنتی" با ترکیب "کاناپه - و- صندلی راحتی" ، قرار گرفتن تحلیل گر بر صندلی راحتی پشت سر و  خارج از دید بیمار، که روی  کاناپه  دراز کشیده است از زمانی که فروید آن را تثبیت کرد، در ابتدای قرن بیستم،اساسا" بدون تغییر باقی مانده است. فروید برای بیمارانش نشست های یک ساعته برای پنج یا شش روز هفته تعیین می کرد. فروید فنونی را که از روان کاوی مشتق شده بودند را فراموش نکرد، مانند روان درمانی مبتنی بر روش روان کاوی یا رویکردهای دیگررا؛]ولی[ او تنها در مورد شیوه ای که به اصطلاح "سنتی" نامیده می شود مطلب به رشته تحریر در آورد.

فروید اشاره کرد اگر آشکار شدن خود فرایند روان کاوی مد نظر باشد با توجه به پیچیدگی این فرایند عملا" ناممکن است بتوان آن را شرح داد؛ او این مسئله را با بازی شطرنج مقایسه کرد.

هرکس که امیدوار باشد بازی شکوهمند شطرنج را از کتاب ها بیاموزد خیلی زود کشف خواهد کرد که تنها    گشایش ها و پایان های بازی ظرفیت این را دارند تا به صورت کاملا" روشمند ارائه شوند و اینکه تنوع نامحدود حرکت ها که پس از شروع بازی پدید می آید  مغایر با هرگونه  توصیف و تشریحی می باشد.(123 :c1913)

فروید سپس به تشریح شیوه کار خود و موقعیت هایی که در آن ها می توان از درمان روان کاوی سود جست پرداخت. او در آغاز هر تحلیلی از بیمار می خواهد تا بدون هیچ گونه تأملی اظهار نظر کند " قانون بنیادین شیوه روان کاوی " (ه. م.: 134)، به عبارت دیگر بیمار باید هر چه به ذهنش می رسد را با تحلیل گر در میان بگذارد  " بدون نقد یا انتخاب "(e1912: 112). در همان زمان فروید به تحلیل گرها توصیه می کند تا نگرش " توجه به طور یکنواخت خنثی[10] " را حفظ (ه. م.: 111) و در حین جلسه  از یادداشت خودداری کنند تا این عمل مانع از گوش کردن به آنچه بیمار باید بگوید، نشود.به نظر فروید " یک یادداشت تند نویسی شده " (ه. م.: 113)  ارزش بسیار کمی دارد، زیرا نکته های نوشته شده خواه ناخواه تنها دقت " ظاهری" خواهند داشت، به همین دلیل این یادداشت ها " نمی توانند ]برای خواننده[ جایگزین مناسب حضور واقعی در جریان تحلیل باشند"(ه. م.: 114).

اجازه غافلگیر شدن به خود دادن

همچنان که ما تلاشهای فروید را در بهبود فنون درمانی اش پیگیری می کنیم، می توانیم ببینیم که وی تصمیم گرفت که بیش از پیش بر فرآیند تفکر خود انگیخته و طبیعی بیمار اعتماد کند: او به تدریج هر گونه تفکری مبنی بر بیرون کشیدن آن جنبه هایی از تداعی های بیمار که خودش به آنها  علاقمند بود را کنار گذاشت- با این هدف که تلاش کند، به کمک تفسیر کردن، تا ساختار روانشناختی بیماری که در حال درمان بود را با کنار هم چیدن تکه های مختلف شکل دهد. به نظر می رسد این نقطه ی عطف بسیار مهم در حین تحلیل "موش مرد[11]" در سال 1907 شکل گرفت ، جایی که وی نگرشش  را تغییر داد و طرز برخورد فعالانه را کنار گذاشت (روشی که بازسازی های تحلیل گر را بر بیمار تحمیل می کرد) ؛ از این پس او می بایست به مسیری اعتماد می کرد که توسط آن فرآیند روان کاوی به معنای اخص کلمه آشکار می شد. روش فروید برای بیان این ذهنیت این گونه   می باشد :

موفق ترین موردها آنهایی هستند که فرد پیش می رود، به عبارتی، بدون هیچ گونه قصدی برای مشاهده کردن، که به خودش اجازه می دهد با هر چرخشی جدید که در درونش تجربه می کند غافلگیر شود،و همیشه با آنها با ذهنی باز مواجه گردد، رها از هر گونه پیش فرضی.  (114:e1912)

وقت کافی به خود دادن

ش

فروید به طور واضح اعلام کرد ، هنگامی که تأثیر فرآیند روان کاوی درهیجان ها شروع شده باشد، برای روان کاو هیچ گونه انتخاب دیگری باقی نمی ماند جز آنکه هر جایی که فرآیند، وی را می کشاند، برود .

"هنگامی که فرآیند شروع شد، راه خودش را می رود و اجازه نمی دهد که نه مسیری تعیین شود و نه نظمی که از طریق آن موضوعاتی از پیش تعیین شده برای ادامه درمان انتخاب شوند. در نتیجه تسلط درمانگر بر      نشانه های  بیماری را می توان با توان جنسی مرد مقایسه کرد. واقعیت این است که یک مرد می تواند یک کودک کامل پدید آورد، ولی حتی قوی ترین مرد هم نمی تواند در ارگانیسم زن فقط سر یا بازو یا پا خلق کند: او حتی نمی تواند جنسیت کودک را تعیین کند. او هم چنین تنها باعث می شود یک فرآیند بسیار پیچیده ی هیجانی  در کودک ریشه دواند  که به واسطه ی رویدادهای گذشته تعیین شده اند و با جدایی کودک از مادرش به پایان   می رسد.روان نژند نیز  دارای خصوصیت مشابه با ارگانیزم می باشد. (ه. م.: 130)

با توجه به هزینه ی سنگین زمانی و مالی که در روان کاوی مورد  نیاز است، او اضافه می کند، شاید برخی از بیماران به رها شدن از دست تنها یکی از نشانه هایشان راضی شوند: ولی از نظر فروید روان کاوی را باید به عنوان یک کل در نظر گرفت زیرا این روش از یگانگی تفکیک ناپذیری تشکیل شده است.

بیمارانی که مطبوع ترین مراجعان می باشند (برای روان کاو) آنانی هستند که از درمانگر تقاضا می کنند که برای آنها سلامت کامل به ارمغان بیاورد، تا آنجا که قابل حصول باشد، و تا آن هنگام که لازم است برای فرآیند بازسازی وقت مورد نیاز را در اختیارشان قرار دهد. چنین شرایط مطلوبی را که ذکر شد تنها در موردهای بسیار اندکی می توان پیدا کرد. (ه. م.: 131)

 

[1] wild

[2] memorandum

[3] couch/armchair

[4] rhythm

[5] Otto Fenichel

[6] Edward Glover

[7] Ralph R. Greenson

[8] R. Horacio Etchegoyen

[9] purely subjective motives

[10] evenly-suspended

[11] Rat man

 

بخش اول نوشته:

http://anthropology.ir/node/23857

 

 

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی