بام - باغچه الگویی برای فیلم و سریال­های ایرانی در اشاعه نوعی سبک زندگی

سید علیرضا هاشمی

طرح موضوع «بام- باغچه» نیز با این هدف و به ­عنوان الگویی که در محصولات و تولیدات صدا و سیما قابل اشاعه است، مطرح گردیده است، چرا که مردم روزانه با برنامه­های صدا و سیما در ارتباط هستند و خاصیت القاکنندگی برنامه­های صدا و سیما می­تواند در درازمدت الگوهایی را در زندگی روزمره اشاعه دهد مقدمه:

شهرهای بزرگ از جمله کلان شهر تهران معضلات خاص خود را دارند. این معضلات از آلودگی هوا و ترافیک گرفته تا ناهنجاریهای اجتماعی و استرس، گریبانگیر اهالی این شهرها شده است. رسانه­ها اعم از مکتوب یا صوتی و تصویری با ماهیت اطلاع­رسانی خود می­توانند الگوهایی را اشاعه دهند که در دراز مدت نزد اهالی این شهرها به عنوان نوعی سبک زندگی قابل پذیرش شود و به صورت خودجوش اجرایی گردد.

طرح موضوع «بام- باغچه» نیز با این هدف و به ­عنوان الگویی که در محصولات و تولیدات صدا و سیما قابل اشاعه است، مطرح گردیده است، چرا که مردم روزانه با برنامه­های صدا و سیما در ارتباط هستند و خاصیت القاکنندگی برنامه­های صدا و سیما می­تواند در درازمدت الگوهایی را در زندگی روزمره اشاعه دهد که این الگوها موجب تغییر در زندگی  و ایجاد سبک زندگی جدید گردد.

 

پیشینه

ایده باغچه­های روی بام و کشت روی آن در زمانهای قدیم به وسیله ایرانی­ها و روی بام زیگورات­ها و تا 600 سال قبل از میلاد مسیح به وسیله مردم بابل در باغ­های معلق بابل به کار گرفته شده است. پس از آن و از صدها سال پیش در اروپای غربی از این نوع باغ­ها استفاده ­شده است، اما هنوز نحوه تشکیل آن در اقلیم­های محلی به خوبی شناخته شده نیست (یزدان داد و دیگران، 1389: 70).

در قرون وسطی و رنسانس نیز در فرانسه و ایتالیا گونه­هایی از بام باغ به وجود آمد که در اکثر موارد به وسیله دولت و در ساختمان­های عمومی شکل ­گرفت. در سال 1600 میلادی یک آلمانی تراس خانه خود را تبدیل به باغچه نمود و تا سال 1875 تبدیل تراس و بام به باغچه در آلمان و روسیه توسعه یافت.  بام­های سبز شیروانی در شمال اسکاندیناوی نیز قرن­ها قدمت دارد ولی روش جدید آن با توسعه این بام­ها در سال­های دهه 1960 در کشور آلمان آغاز شد و از آن وقت تاکنون در بسیاری از کشورها رشد یافته است. اکنون 10 درصد بام­های کشور آلمان را بام­های سبز تشکیل می­دهند. بام­های سبزِ مدرن که از سیستم لایه­های پیش ساخته تشکیل می­شوند، پدیده­ای نو هستند. ایالات متحده نیز بام­های سبز قابل توجهی دارد ولی تعداد آنها به اندازه اروپا نیست (www.sefidbam.ir).

در قرن حاضر نخستین معماری که این ایدة تقریبا فراموش شده را از نو زنده کرد، چارلز ادوارد ژنر (1887- 1965/ Charles Edouard je annert) معروف به لوکوربوزیه) (Le Corbusier بود. او در شهر لاشو دوفن La Chaux-De-Fonds) ( سوئیس متولد شد و ساختمان­های کلبه مانندی را در اوایل جوانی خود طراحی کرد. یکی از خصوصیات بارز این کلبه­ها تأثیر هنر جدید است که در آن تزئینات را به مثابه سنت و گذشته معماری سوئیس بکار برد.

در سال 1926 لوکوربوزیه و پیر ژانر مطلبی منتشر کردند و نتیجه­ مطالعات چندساله­ خود تحت عنوان «پنج نکته برای معماری جدید» را مطرح کردند. که یکی از آنها بام – باغچه بود.

در این کتاب درخصوص بام – باغچه آمده است: «از قرن­ها پیش زمانی که خانه­ها به وسیله بخاری گرم   می­شد شیروانی سنتی زمستان را با قشری از برف تحمل می­کرد. اما با نصب شوفاژ مرکزی، شیروانی دیگر مناسب نیست. بام نباید برجسته بلکه باید فرو رفته باشد. آب را باید به طرف داخل و نه بیرون ریخت؛ واقعیت غیرقابل انکار آب و هوای سرد، حذف سقف شیب­دار را الزامی و احداث بام – باغچه گود و هدایت آب به طرف داخل را برمی­انگیزد... و بام باغچه­ها از گُل، درختچه و درخت­ها و چمن سرشار می­شود. از این رو دلایل فنی، اقتصادی و آسایش و دلایل احساسی، ما را به انتخاب بام سطح برمی­انگیزد (بنه ولو، 1377: 66).

 

اهمیت

نقش عمدة «بام سبز» در مدیریت آب­های ناشی از بارندگی، بازیافت آب، کاهش اثرات گلخانه­ای، تنوع محیط زیست در موجودات زنده شهری (گیاهان و جانوران)، محافظت از پوسته زمین، جلوگیری از تابش اشعه فرابنفش به ساختمان، بهبود و تلطیف هوا، کاهش دما، معتدل نمودن هوای گرم، جلوگیری از آتش سوزی ساختمان­ها، کاهش نفوذ تابش الکترو مغناطیس، بهبود کیفیت اقلیمی و ایجاد تهویه مطبوع در شهر، ایجاد چشم­اندازهای زیبای شهری، مطبوع و مطلوب شدن فضای شهری، پاکیزگی و کاهش آلودگی هوا، ذخیره انرژی، کاهش آلودگی صوتی، کاهش هزینه­های مربوط به نگهداری و تعویض سقف ساختمان، ایجاد محیطی آرام در نواحی پرازدحام شهری و همچنین به­عنوان فضای جدیدی برای فعالیت­های تفریحی به کار می­رود (یزدان­داد و دیگران، 70).

این فناوری سبز و هنر معماری نوین در ایران که سرانه فضای سبز آن از حد متوسط استاندارد نیز پایین­تر است به علت ناآگاهی و ناآشنایی مردم و بی­توجهی مسئولان ناشناخته و مهجور مانده است. پرداختن به این فناوری می­تواند از تحولات مثبت محیط زیست شهرها و نوعی سبک زندگی محسوب شود.

 

طرح موضوع

توسعه فضای سبز شهری و توزیع عادلانه آن در محله­ها بخصوص در مراکز شهرها باید متناسب با ساخت و ساز شهری باشد. این موضوع یکی از چالش­های عمده کلان شهرهای معاصر تلقی می­شود. از آنجا که فضاهای باز و سبز شهری اغلب فاقد ارزش­های مستقیم اقتصادی به نظر می­رسد، گسترش ساخت و سازهایی که در کوتاه مدت منفعت کلان­تری را در سرمایه­گذاری­های محلی و بخش دولتی داشته باشد، باعث بالا رفتن میزان استفاده از زمین در خدمت منافع اقتصادی کوتاه مدت شده است و گسترش فضاهای سبز شهری در مقایسه با سایر سرمایه­گذاری­ها، از حمایت مالی کمتری برخوردار است (طوفان، 1386: 4؛ سبقتی، 1371: 10).

بام – باغچه و بام سبز یکی از رویکردهای نوین معماری و شهرسازی و برخاسته از مفاهیم توسعه پایدار است که از آن می­توان در جهت افزایش سرانه فضای سبز، ارتقای کیفیت محیط زیست و توسعه پایدار شهری و         بخصوص شیوه­های نوین سبک زندگی بهره برد.

استفاده کاربردی از بام­ها می­تواند به نوعی بهره­برداری بهینه از زمین­های شهری قلمداد شود. بسیاری از افرادی که به گیاهان علاقه­مند هستند و از پرورش آنها لذت می­برند، به فضایی بزرگ و آفتابگیر و باز احتیاج دارند. بهترین فضاهای ممکن برای این کار تراس­ها، حیاط و بام ساختمان است. تراس­ها خصوصی­ترین فضای ممکن برای کار است و حیاط و بام به صورت مشاع قابل استفاده هستند. در گذشته تنها گزینه­ای که برای پرورش گیاه در تراس و بام برای این افراد وجود داشت استفاده از گلدان و جعبه گل flower box در اندازه­های بزرگ و کوچک بود که ناهماهنگی در رنگ، جنس و اندازه و شکل آنها موجب آشفتگی فضا و گرفتن حجم زیادی از فضا به وسیله گلدان­ها می­گردید. ساختن باغچه روی بام، سطحی یک دست و طراحی شده برای کاشت گیاهان به وجود می­آورد. مزیت ساخت باغ روی بام، سطح بزرگتر و نورگیری بیشتر و داشتن چشم­انداز وسیعتر است. به این ترتیب می­توان از فضای بلااستفاده روی بام که همیشه در معرض تابش آفتاب است با هزینه­ای اندک برای ایجاد باغ استفاده کرد. این باغ ها در ساعات مختلف شبانه روز می­توانند مورد استفاده ساکنین قرار بگیرند(سازمان پارک ها و فضای سبز شهر تهران، 1387).

صدا و سیما و اشاعه بام باغچه به­عنوان نوعی سبک زندگی

اهمیت و نقش آموزشی رسانه­های ارتباط جمعی بر کسی پوشیده نیست در میان رسانه­های جمعی، رادیو و تلویزیون از لحاظ آموزش غیررسمی، جایگاه ویژه­ای دارند. این وسایل به دلیل برد وسیع­ از مناسب­ترین وسایل آموزشی و فرهنگی هستند.

از آنجا که نیازهای بشر گوناگون و پیچیدگی­های جامعه انسانی روز افزون است نقش وسایل ارتباطی اشکال و جنبه­های مختلفی به خود می­گیرد. عمده­ترین نقشی که وسایل ارتباط جمعی بر عهده دارند، فرهنگ­سازی، آموزش، اطلاع رسانی و ایجاد مشارکت اجتماعی است.

از این منظر وسایل ارتباط جمعی نزدیکی سلیقه­ها، خواستها و انتظارات تمامی ساکنان یک جامعه را موجب می­شوند. در حقیقت با ورود وسایل ارتباط جمعی به جامعه، خرده فرهنگها و فرهنگهای خاص ناپدید می­شوند و به نوعی تمامی ساکنان یک جامعه، تشابه پیدا می­کنند و از سبک زندگی، علایق، خواستها و الگوهای مشابهی که این وسایل به آنها می­دهد، برخوردار می­شوند.

بام – باغچه با توجه به قدرت رسانه در القای پذیرش آن به مردم و با توجه به ساخت و سازهایی که در  کلان­شهر تهران و سایر شهرهای بزرگ صورت می­گیرد می­تواند به عنوان یک روش و یک نماد در مساکن شهری بیان شود.

فیلم­های سینمایی، تله فیلم­ها و سریال­های تلویزیونی می­توانند از طریق نماهایی که بام باغچه­های منازل را نشان می­دهد و یا از طریق لوکیشن­هایی که بازیگران فیلم در آنجا بازی می­کنند به اشاعه این سبک زندگی بپردازند.

با این سبک از ساخت مسکن می­توان در شهرها علاوه بر رفع نیاز به مسکن به نیازهای دیگر که نور خورشید، هوای پاکیزه و سلامت و جسم و روان هستند، می­توان بسیاری از مشکلات ناشی از زندگی شهری و دور بودن از طبیعت را از زندگی شهری زدود. به­علاوه، گیاهان نقشی اساسی در تصفیه هوا و حفظ منابع و نقش انکارناپذیری در آرامش بخشی به انسان و ارضای حس زیبایی­شناسانه ایفا می­کنند.

آوردن گیاهان به بام یعنی ایجاد محیطی سبز، زیبا و نیمه عمومی (مشاع) برای ساکنین آن ساختمان. به این ترتیب کیفیت زندگی (یعنی احساس رضایت از محیط) بالا می­رود.

امروزه در ساخت و ساز­های شهری صاحبان و سازندگان آپارتمان­ها توجه ویژه­ای به نمای سنگ ساختمان  می­کنند چرا که این نما در قیمت ساختمان نیز تأثیر دارد. اشاعه و گسترش بام – باغچه در شهرها و ترکیب آن با نمای ساختمان­ها علاوه بر جلوه چند باره نمای ساختمان شاید بر قیمت بنا نیز به لحاظ بصری تأثیرگذار باشد.

در هر حال نقش رسانه صدا و سیما در گسترش الگوی بام باغچه بسیار با اهمیت است و در راستای الگوی سبک زندگی نوین، این سبک می­تواند چهره جدیدی به شهرهای بزرگ از جمله کلان­شهر تهران بدهد و موضوعی برای افزایش روحیه و شادابی شهروندان شهرهای بزرگ باشد.

 

منابع:

  • یزدان داد، حسین، امامی، سمیرا و دیگران. ارزشها و کارکردهای محیط زیستی بام­های سبز در توسعه پایدار شهری، نخستین همایش توسعه پایدار شهری: دانشگاه گیلان، اسفند 1389
  • سبقتی، ایرج، پشت بام­های سبز، مجموعه مقالات سمینار فضای سبز با انتشارات سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران، 1371
  • طوفان، سحر، بام­های حیات، فصلنامه معماری و ساختمان، 1386
  • سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران. توسعه عمودی فضای سبز با بام­های سبز، 1378، موجود در http://porks.tehran.ir
  • سایت سفید بام، مشاهده شده در تاریخ 28/11/91 به نشانی: www. Sefidbam.ir
  • به ولود، لئونارد، تاریخ معماری مدرن، ترجمه حسین نیراحمدی، مهندسین مشاور نیرن، 1377

 

صفحه سید علیرضا هاشمی در انسان شناسی و فرهنگ

http://www.anthropology.ir/node/7462

ایمیل نویسنده:400hashemi@gmail.com

 

ویژه نامه ی «هشتمین سالگرد انسان شناسی و فرهنگ»
http://www.anthropology.ir/node/21139

 

 

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

هاشمی، علیرضا

مطالب نویسنده