چهارمین نشست «یکشنبه های انسان شناسی و فرهنگ»

گروه اخبار

چهارمین نشست «یکشنبه های انسان شناسی و فرهنگ» با دو سخنرانی و نمایش فیلم در حوزه دین، روز یکشنبه 12 آبان در محل و زمان همیشگی برقرار می شود. از همه دوستان خواهشمندیم  در این برنامه مشارکت کنند. خلاصه سخنرانی ها را در زیر بخوانید . همچنین  گزارش نشست های پیشین در زیر قابل دسترس است.

انسان شناسی و فرهنگ را در جهان واقعی تجربه کنید

هر یکشنبه ساعت 4 تا 7 بعد از ظهر

 

تاثیر شهر بر تحول ادیان

جبار رحمانی
(استادیار پژوهشکده مطالعات فرهنگی واجتماعی)

 

تاریخ ادیان بزرگ به شدت با تاریخ شهر همبسته است. ادیان بزرگ در شهرها، متولد شده و توسعه پیدا می کنند و الهیات پیچیده‌ای را به وجود می آورند. متون مقدس و نهاد دین نیز بخشی از این تحول دین در شهر است. به همین سبب می‌توان رابطه شهر و دین را در دو مرحله مدنظر قرار داد: 1- مرحله استقرار اولیه ادیان بزرگ و الهیات و نهاد مربوط به آن در شهرها، و 2-  مرحله توسعه و تکثرگفتمان‌های دینی در شهرها. شهرها بواسطه اینکه ساختار اجتماعی قشربندی شده‌ای داشته‌اند، سبک‌های مختلفی از دینداری را بوجود آورده‌اند، بر این مبنا، می‌توان از نوع حیات اجتماعی شهری، به حیات اجتماعی دین پی برد. اقشار مختلف بر حسب شرایط و مقتضیات و نیازهایشان، سبک دینداری خاصی را خواهند داشت. مطالعه سبک‌های دینداری نقص اصلی مطالعات اجتماعی و فرهنگی دین در ایران است.

در جامعه ایرانی در طی نیم قرن اخیر، روند فزاینده ای از شهرنشینی و توسعه حیات شهری را شاهد بوده‌ایم. این روند یا بواسطه رشد قارچ گونه و سریع شهرها از دل روستاهای قدیمی، یا در کلان شهرها، با پذیرش جمعیت مهاجر روستایی همراه بوده است. به همین دلیل حیات اجتماعی شهری ایران امروز، از یکسو تمایزهای قشربندی اجتماعی ناشی از توسعه شهری را با خود داشته و از سوی دیگر همچنان ریشه‌های روستایی اش را دارد. این شهرهای جدید (از دل ترکیب فرهنگ سنتی و مدرن ایران سربرآورده اند) قشربندی‌های متعددی را شکل داده‌اند. این قشربندی را می‌توان در ابعاد شغلی، جنسیتی، سنی و ... تعریف کرد. اقشار اجتماعی مختلف، سبک‌های دینداری گوناگونی را ایجاد کرده‌اند. مساله اصلی اینست که این سبک‌های مختلف دینداری‌ها، تمایز قاطعی از هم ندارند، بلکه تداخل‌ها و همپوشانی‌هایی دارند، با توجه ریشه روستایی بخش‌های زیادی از اقشار شهری، سبک‌های دینداری شهری، در برخی موارد ملغمه‌ای از سبک‌های دینداری روستایی و شهری است.

 

سیاست هویت دینی

مهرداد عربستانی
(دکترای انسان شناسی - پژوهشگر مستقل)

هویت بخشی یکی از کارکردهای شناخته  شده ی دین است. از این حیث دین هم مایه ی انسجام درون گروهی است و هم مایه ی تمایز اعضای خودی از گروه های دیگر است. تمایز بین اعضاء و خارجی ها با حفظ و تقویت "مرزهای" هویتی انجام می پذیرد، یعنی خطی که تمایز قاطع خودی و خارجی را نشان می دهد. به عبارت دیگر این نه "محتویات" هویتی، بلکه محافظت از مرزهای هویتی است که ضامن تداوم هویت است. عوامل فرهنگی که مرز هویت خودی و خارجی را مشخص می کنند تنوع بسیاری دارند. تفاوت های آشکار دو گروه نیستند که آنها متمایز می کنند، بلکه آن تفاوت هایی برای تمایز هویتی اهمیت دارند که، آن طور که فردریک بارت نشان می دهند، در زمینه ای ویژه بیشترین تمایز را بین دو گروه ایجاد کند. بنابر این در زمینه های مختلف، سیاست های متفاوتی برای تثبیت این تمایز و تقویت مرزهای هویتی به کار می روند. در اینجا، بدون اینکه داعیه ی انحصار وجود داشته باشد، انمونه هایی از سیاست های مختلف هویتی در مورد دین معرفی خواهند شد. بهره گیری از لباس و آرایش یکی از رایج ترین شیوه های تمایز هویتی است. لباس ویژه ی کاهنان و روحانیان، برهنگی، کوتاهی و بلندی موها از مهم ترین و شناخته شده ترین سیاست های تمایز هویتی هستند. گاهی سبک زندگی نیز می تواند برای تمایز هویتی به کار رود. تفکیک جغرافیایی نیز به طور فیزیکی مرزهای بین گروه های را مشخص می کند. گاهی این سیاست ها به شیوه های نرم تر، معطوف به رمزگذاری مناسک و کیهان شناسی برای تقویت مرزهای هویتی هستند. شکل گیری این رمزگذاری های منسکی و کیهانی به زمان بیشتری نیاز دارد و می توان ریشه های آن را در تجربه ی تاریخی یک گروه دینی جست و جو کرد که با ایجاد احساسی از تهدید هویتی به فعال شدن و برجسته شدن برخی مناسک جمعی به منظور تداوم و انتقال سنت و تقویت مرزهای هویتی منتهی می شود.

جلسه با برنامه پرسش و پاسخ به انتها می رسد. 

شرکت برای عموم علاقمندان آزاد است.

مشارکت در این نشست ها امکان ملاقات و  تبادل اندیشه و اقکار را در جهان واقعی برای ما امکان پذیر می کند از این رو از تمام علاقمندان و همکاران  انسان شناسی و فرهنگ دعوت می شود به صورت منظم در این دیدارها شرکت کنند.

«یکشنبه های انسان شاسی و فرهنگ» هر هفته به جز روزهای تعطیل رسمی  در همین زمان و مکان برگزار می شود.

تذکر: جلسه راس ساعت 4 بعد از ظهر آغاز می شود، لطفا یک ربع پیش از شروع برنامه در محل  حضور یابید.

 

زمان: یکشنبه 12 آبان 1392، ساعت 4 تا 7 بعداز ظهر. 

مکان: تهران، میدان ولیعصر، ابتدای بلوار کشاورز، چنب خیابان براداران مظهفر (سازمان انتقال خون سابق)، ساختمان مشارکت های فرهنگی هنری شهرداری تهران، طبقه دوم.  

 

گزارش نشست های پیشین

گزارش نشست نخست: سکونتگاه های غیر رسمی در ایران (21 مهر 1392)
http://www.anthropology.ir/node/19994

گزارش نشست دوم: کردارشناسی جانوری و شهر (28 مهر 1392)
http://www.anthropology.ir/node/20060

گزارش نشست سوم: فقر و همبستگی، نقد  نظریه فرهنگ فقر (5 آبان 1392)
http://www.anthropology.ir/node/20170

 

 

 

       

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

انسان‌شناسی و فرهنگ

مطالب نویسنده