دنیا در سال ٢٠٣٠(لوموند دیپلماتیک: مه 2013)

ایگناسیو رامونه ترجمه ی شهباز نخعي

هرچهارسال، درآغاز دوره جدید ریاست جمهوری در ایالات متحده، شورای امنیت ملی (NIC)، دفترتحلیل و پیش بینی ژئوپولیتیک واقتصاد سازمان مرکزی اطلاعات «سیا»، گزارشی را منتشرمی کنند  که بطوراتوماتیک به صورت یک مرجع عمده برای همه دستگاه های حکومتی دنیا درمی آید. با آن که این گزارش آشکارا نمایانگر یک دیدگاه ویژه (واشنگتن) است که توسط سازمانی – سیا – تهیه شده که ماموریت اصلی اش دفاع ازمنافع ایالات متحده است، به نحوی تردیدناپذیر درخور توجه است [زیرا] حاصل اشتراک نظر – بررسی شده توسط همه سازمان های اطلاعاتی امریکایی – و مطالعات انجام شده توسط کارشناسان مستقل شمار زیادی از دانشگاه ها و کشورها (اروپا، چین، هند، افریقا، امریکای لاتین ، دنیای عرب و مسلمان وغیره) است.

سند محرمانه ای که پرزیدنت باراک اوباما درتاریخ ٢١ ژانویه گذشته، هنگام آغاز دور دوم ریاست جمهوری، روی میز دفترش یافت عنوان: «روند جهانی درسال ٢٠٣٠، دنیای بدیل (گرایش های جهانی درسال ٢٠٣٠، دنیاهای جدید ممکن)» را  داشت (١).  این گزارش به ما چه می گوید؟

موضوع اصلی تنزل موقعیت و قدرت غرب است.  برای نخستین بارپس از قرن پانزدهم، کشورهای غربی دربرابر ظهور نیروهای جدید قدرت خود را از دست می دهند.  مرحله نهایی دوره ای پانصدساله از سلطه گری غرب بر دنیا آغاز می شود.  با آن که ایالات متحده همچنان یکی از قدرت های اصلی دنیا باقی خواهد ماند، اما فرادستی اقتصادی خود را به نفع چین ازدست می دهد و دیگر نخواهد توانست «یکه تازی چیرگی نظامی» خود را چنان که پس از پایان جنگ سرد (در ١٩٨٩) اعمال کرده،  دنبال  کند.  جهان به سوی نظمی چندین  قطبی می رود که در آن بازیگرانی جدید (چین، هند، برزیل و افریقای جنوبی) این نقش ممتاز را برعهده دارند که قطب های مستحکم منطقه ای تشکیل دهند و سلطه گری بین المللی واشنگتن و متحدان تاریخی آن (انگلستان، فرانسه، آلمان، ژاپن) را به چالش بگیرند.  برای داشتن ایده ای درباره اهمیت و سرعت تغییرمرتبه غرب، کافی است که به این ارقام با دقت توجه شود: سهم کشورهای غربی در اقتصاد جهانی از ٥٦ درصد کنونی به ٢٥ درصد درسال ٢٠٣٠ کاهش خواهد یافت... درکمتر از ٢٠ سال، غرب بیش از نیمی از برتری و نفوذ اقتصادی خود را ازدست خواهد داد...  یکی از عواقب عمده این امر این است که ایالات متحده و متحدانش احتمالا دیگر ابزارهای مالی لازم برای حفظ نقش ژاندارم دنیا را نخواهند داشت... به این ترتیب، این دگرگونی ساختاری (که بحران ژرف اقتصادی کنونی آن را تشدید می کند)، می تواند کاری را انجام دهد که «اتحاد شوروی» و «القاعده» موفق به انجام آن – تضعیف مداوم غرب – نشدند.

بنابرگزارش سازمان «سیا»، بحران در اروپا دستکم یک دهه یعنی تا سال ٢٠١٣ ادامه خواهد داشت... و برمبنای این پژوهش، اطمینانی نیست که اتحادیه اروپا موفق شود انسجام خود را حفظ کند.  دراین دوره، چین از رتبه دوم کنونی اقتصادی دردنیا به مقام نخست خواهد رسید.  همزمان با این امر، کشورهای دیگر گروه (BRICS)، (برزیل، روسیه، هند و افریقای جنوبی) در جایگاه دوم مستقر می شوند و به رقابت مستقیم با امپراتوری های مسلط گروه (JAFRU)، (ژاپن، آلمان، فرانسه، بریتانیا) می پردازند.

در ردیف سوم از این پس گروهی از قدرت های میانی با جمعیت هایی درحال افزایش و نرخ های بالای رشد اقتصادی ظهور می کنند که نقش قدرت های مسلط منطقه ای را به عهده می گیرند و گرایش به تشکیل گروهی با نفوذ درسطح جهان دارند، این کشورها شامل (کلمبیا، اندونزی، نیجریه، اتیوپی، ترکیه و ویتنام ) هستند.

اما از حالا تا سال ٢٠٣٠، درسیستم جدید بین المللی، برخی از بزرگترین اجتماع  های انسانی  دنیا ، نه کشورها بلکه جوامع گردآمده و وابسته بهم ازطریق «اینترنت» و شبکه های اجتماعی خواهند بود.  به عنوان نمونه از: «فیسبوک» بابیش از یک میلیارد کاربر، یا «توییترلند» با بیش از هشتصد میلیون نفر کاربر می توان نام برد.  نفوذ این نهادها دربازی صدر نشینی در سیاست جهانی می تواند قاطع باشد.  دسترسی عام درسطح جهانی به این ابزارهای فناوری برتر می تواند ساختار قدرت را دچار عدم تمرکز و پراکندگی کند.

دراین مورد، گزارش «سیا» اعلام می کند که تنش هایی بین شهروندان و برخی دولت ها، تنش هایی که بسیاری از جامعه شناسان آنها را « پسا سیاسی» یا « پسا دموکراتیک»  توصیف می کنند بروز خواهد کرد.  از یک سو، فراگیر شدن دسترسی به اینترنت و جهانی شدن استفاده از فناوری های جدید به شهروندان امکان خواهد داد که حوزه آزادی هایشان را گسترش دهند و برگزیدگان سیاسی خود (مانند مورد «بهارعرب» یا جنبش «خشمگینان») را به چالش بگیرند.  اما، درعین حال، بنابرنظر نویسندگان گزارش، همین ابزارهای الکترونیک به دولت ها «ظرفیتی بی سابقه برای زیرنظرگرفتن شهروندانشان» می دهند (٢).

تحلیلگران گزارش «روند جهانی درسال ٢٠٣٠» می افزایند که : «فناوری همچنان معیار بزرگ تفاوت بین حکومت ها خواهد بود ولی امپراتوری های آینده اینترنت مانند «گوگل» یا «فیسبوک» کوه های عظیمی از داده ها را دراختیار خواهند داشت و می توانند درکاربرد اطلاعات و دستکاری در آنها بسیار بیش از حکومت ها قابلیت داشته باشند».  به این خاطر، «سیا» به دستگاه مدیریت ایالات متحده توصیه می کند که خود را برای رودررویی با شرکت های بزرگ خصوصی که اینترنت را کنترل می کنند با فعال کردن «سرویس جمع آوری اطلاعات  ویژه» (Special Collection Service)، که یک سرویس اطلاعاتی فوق مخفی، مشترکا وابسته به (NSA)، (سرویس امنیت ملی) و (SCE)، (سرویس عوامل کشف رمز) نیروهای ارتش -  متخصص در ضبط مخفیانه اطلاعات دارای منشا الکترومغناطیسی – است آماده کند  (٣).  اگر یک گروه از شرکت های خصوصی انبوه داده هایی که در اینترنت درگردش اند را کنترل کند، این امر می تواند بررفتار بخش بزرگی از جمعیت جهان و همچنین برخی از دولت ها اثر بگذارد.  «سیا» ازاین هم بیم دارد که تروریسم جهادگرا  جای خود را به یک تروریسم فضای مجازی بدهد که بسیار ازآن هولناک تر است.

گزارش این نوع جدید از تهدید را تاحدی جدی می گیرد که با قاطعیت می گوید  که سقوط ایالات متحده نه به سبب یک تجاوز خارجی، بلکه به دلیل یک عامل داخلی  پدید آمد  که همان بحران اقتصادی است که درسال ٢٠٠٨ پس از ورشکستگی بانک برادران لهمان آغاز گشت.  ارزیابی نویسندگان گزارش این است که درژئوپولیتیک معاصر باید پدیده هایی که الزاما ویژگی نظامی ندارند را به حساب آورد.  زیرا با آن که تهدیدهای نظامی ازبین نرفته اند (مانند رودررویی مسلحانه در سوریه، تهدید های مربوط به ایران یا تحرکات اخیر کره شمالی)، خطرهای عمده ای که امروز درکمین جوامع هستند ازنوع غیرنظامی اند: تغییرات آب و هوایی، درگیری های اقتصادی، جنایات سازمان یافته، جنگ های الکترونیکی، شیوع بیماری های واگیردار درسطح قاره ای یا جهانی و یا ته کشیدن منابع طبیعی.

دراین مورد اخیر، گزارش اعلام می کند که یکی از منابعی که با سرعت زیاد به پایان می رسد آب شیرین است.  درسال ٢٠٣٠، شصت درصد ازجمعیت جهان دچار مشکل تهیه آب خواهند بود و این می تواند موجب بروز «درگیری های مربوط به آب» شود... درمورد مواد سوختی – هیدروکربور -، خوشبینی «سیا» بسیار بیش از کارشناسان محیط زیست است.  به خاطر فناوری های جدید شکستن هیدرولیک (که بسیار آلوده کننده هستند) بهره برداری نفت و گازهای میان سنگی (شیست) باید به سطحی استثنایی برسد.  ایالات متحده هم اکنون در تولید گاز خودکفاست و درسال ٢٠٣٠ در مورد نفت هم خودکفا خواهد شد.  این امر موجب کاهش هزینه تولید صنعتی شده و مشوق بازگشت صنایعی می شود  که به نیروی کار نیاز دارند.  اما اگر ایالات متحده – وارد کننده عمده مواد سوختی – واردات خود را قطع کند، بهای بشکه نفت سقوط خواهد کرد.  عواقب این امر برای کشورهای کنونی صادرکننده نفت چه خواهد بود؟ 

دردنیای فردا، برای نخستین بار درتاریخ بشر، ٦٠ درصد ازافراد در شهرها زندگی خواهند کرد.  ازسوی دیگر، براثر کاهش شتابان فقر، طبقه های متوسط مسلط خواهند شد و شمار اینان از یک میلیارد به ٣ میلیارد نفر خواهد رسید.  این انقلابی عظیم است که ضمن عواقب دیگر، موجب یک دگرگونی کلی در عادت های غذایی و عمدتا افزایش مصرف گوشت درسطح جهان خواهد شد.  این امر بحران زیست محیطی را تشدید می کند زیرا بطور قابل ملاحظه بر پرورش دام و طیور می افزاید که به نوبه خود سبب افزایش شدید مصرف آب (برای تولید علوفه)، مواد سوختی و استفاده از کودها می شود که اثرات منفی در زمینه تولید گازهای گلخانه ای و افزایش دمای کره زمین خواهد داشت.

گزارش همچنین پیش بینی می کند که درسال ٢٠٣٠، ساکنان کره زمین ٨.٤ میلیارد نفر خواهند بود و این افزایش جمعیت در همه جا جز افریقا متوقف خواهد شد.  از اینرو، جمعیت سالمندان دنیا بطورکلی افزایش می یابد.  ازسوی دیگر، رابطه بین انسان و «فناوری اندام سازی»  موجب شتاب در ساخت نسل های جدیدی از «روبات» ها و ظهور «ابرانسان ها»یی می شود که قادرند فرآیند جسمی و ذهنی بی سابقه ای پدید آورند.

آینده به ندرت قابل پیش بینی است.  با این حال نباید از تخیل درباره آن به عنوان چشم انداز غافل ماند و از عمل برای داشتن آمادگی جهت رویارویی با موقعیت های ممکن مختلفی که تنها یکی از آنها می تواند به وقوع پیوندد بازماند.  حتی اگر (همچنان که  قبلا هم گفته ایم) «سیا» دیدگاه ذهنی خاص خود را درمورد گردش چرخ دنیا دارد، و این دیدگاه مقید به الزام های دفاعی و منافع ایالات متحده است، این گزارش ابزار کاری بی نهایت سودمند است.  خواندن آن به ما کمک می کند که از تحولات سریع درحال وقوع آگاهی یابیم و درمورد امکان دخالت و عمل برای ایجاد تغییر در آنها، هریک به نوبه خود، بیندیشیم تا در ساخت آینده ای عادلانه تر سهیم باشیم.

١-

http://www.dni.gov/index.php/national-intelligence-council-global-trends. Paru en français sous le titre : Le Monde en 2030 vu par la CIA, Editions des Equateurs, Paris, 2013.

٢-

Dans ce même esprit de mise en garde, lire Julian Assange (avec Jacob Appelbaum, Aandy Mûller-Maghun et Jérémie Zimmermann), Menace sur nos libertés. Comment Internet nous espionne ; comment résister (Robert Laffont, Paris, 2013). Lire aussi : Christophe Ventura, « Julian Assange et la surveillance de masse », Mémoire des luttes, 1er février 2013. http://www.medelu.org/Julian-Assange-et-la-surveillance

٣-

 http://en.wikipedia.org/wiki/Central_Security_Service

 

 

صفحه لوموند دیپلماتیک در انسان شناسی وفرهنگ
http://anthropology.ir/lmd

پرونده «لوموند دیپلماتیک» در انسنا شناسی و فرهنگ
http://anthropology.ir/node/15007

 

 

 

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

نخعی، شهباز

مطالب نویسنده