دیدگاه زنان در جهان روزمره (2)

دوروتی اسمیت ترجمه ی زهره دودانگه

در فصل اول کتاب من به جستار در حوزۀ موضوعاتی درباره زنان پرداختم، موضوعاتی برخاسته از فرهنگ و سیاستی که تقریبا به طور انحصاری از سوی مردان بسط یافته و از دیدگاه مردان – ونه زنان- نوشته شده است. این ادعا چنان که حقیقت گفتمان های فکری و علمی است، به همان میزان حقیقت تبلیغات تلویزیونی نیز هست. بنابراین برای شروع، ما باید کشف کنیم که «چگونه» زاویه دید (دیدگاه) زنان را بدست آوریم. ما نمی دانستیم –یعنی نمونه قبلی وجود نداشت- چگونه جهانی را از جایی که هستیم نگاه کنیم. ما کشف کردیم که آنچه به عنوان تاریخ خود می شناسیم در واقع تاریخ ما نیست. بلکه تاریخ آن ها (مردان) است. ما چنین امری را در جامعه شناسی مان هم کشف کردیم. ما پی نبردیم که چه چیزی و چه کسی در متونی که ما در آن ها یادگرفته بودیم خود را بفهمیم، وجود نداشته است. فمنیست شدن در چنین زمینه هایی به معنای مواجهۀ عامدانه با این تعارض، به عنوان مبادرت به اقدامی خطیر است. این اشکال ستم (oppression) بر ما نیازمند ملاحظه (remarking) آگاهانۀ روابطمان با دیگران است و برای ابعادی از این ستم ها -که تنها دراکتشافاتی فراتر از آموزه های مستقیم تجاربِ ما به طور کامل آشکار می شوند-  روابط موجود در دانش ما (از میان روابط یاد شده) باید کلیدی تلقی شوند. اما چنین ملاحظه ای از پیش نمی تواند تصدیق شود، زیرا بنابر ماهیت واقعی امور ما نمی توانیم به آن چه کشف خواهیم کرد، یاد خواهیم گرفت و به اینکه چگونه آن چیز مفهوم سازی خواهد شد [از پیش] واقف باشیم. در زمینۀ اقدامات فکری، ملاحظه خود یک روش پژوهش است.

موضوع تنها حذف زنان نیست. دستگاه حاکم یک سازمان دهی طبقه ای است و بنابر ماهیت خود طبقات حاکم را دربردارد. طبقه کارگر از دستگاه حاکم حذف می شود. این دستگاه صدای بسیاری از زنان و مردان رنگین پوست، بومی و همجنس گرایان مرد و زن را حذف می کند. از نقطه نظرات گوناگون ابعاد مختلفی از دستگاه حاکم و نیز ابعاد مختلفی از طبقه  آشکار می شوند. اما چنان چه من در فصل دوم بحث را باز کردم، دیدگاه زنان امر متمایزی است و برای تمرین جامعه شناسی، به عنوان دانشی دربارۀ جامعه که به شیوه ای نظام مند گسترش یافته، معنای متفاوتی دارد.

من دیدگاه زنان را به عنوان دیدگاهی ارائه می دهم که خارج از گفتمان های مبتنی بر متون، در واقعیات زندگی های روزمره ما واقع شده است. این دیدگاه، تا حدی به سبب حذف ما از ساخت گفتمان های فرهنگی و فکری و راهبردهای تشبّث به تجربیاتمان، به عنوان بستر یک دانش و فرهنگ جدید آفریده شده است. اما این دیدگاه از سوی یک سازمان کاری که نوعا متعلق به ماست نیز طراحی می شود؛ این سازمان برای وظایف و مشاغل زنان چون همسر، منشی و سایرنقش ها و مشاغل کمکی سازمانی است که کنش ها و روایط غیر شخصی و عینی را به افراد خاص، مکان های محلی خاص و روابط خاص به شیوه نیرومندی متصل می کند. بخش دیگرِ نقشی که زنان در تقسیم کار اجتماعی بازی می کنند هرچه باشد، آن ها غالبا به نقش های کاری ای موظف و محدود هستند که اشکال غیر شخصی و عینی کنش را به جهان های محلی و خاصی که واقعی هستند، و همه ما ضرورتا در آن ها حضور داریم، مرتبط می کنند.

در نتیجه این موقعیت زنان ما را به سوی سوژه "مجسمی" هدایت می کند که در محیط خاص واقعی، محلی و تاریخی قرار گرفته است. دنیای او خود را در خاص بودگی کاملش به او عرضه می کند؛ کتاب های قفسه های او، ژاکت های Cowichan که برای تولد پسرانش خریده، صندلی Rainforest که سه سال پیش در یک حراجی خریده، لپ تابش که برای نوشتن از آن استفاده می کند، صندلی قرن هیجدهمی ای که از چوب ماهون با قدمتی طولانی ساخته شده و یکی از مجموعه صندلی های چهارتایی است که مادرش سال ها پیش به او داده، هریک با ورود به سرگذشت و نقشه های او و نیز به دلیل بی واسطگی شان در زمان اکنونی که او در آن می نویسد، خاص شده اند. ساخت های انتزاعی گفتمان و بوروکراسی دستاوردهایی در جهان روزمره او و متعلق به این جهان هستند. خواندن و نوشتن او در موقعیت های واقعی، زمان های واقعی و شرایط مادی مشخص انجام می شود. اگرچه گفتمان ، بوروکراسی و تبادل پول برای کالاها، اشکالی از روابط اجتماعی را می آفریند که از مکان و خاص بودن فراتر می رود، اما آن ها در مکان و خاص بودگی ساخته، خلق و تمرین می شوند. این جادوی ویژه حضور همزمان متن در همه جا و ظرفیت آن است که خود را در محیط های مختلف یکسان نشان می دهد، محیط هایی که کردارهای (practice) مکانی "فرارفتن از محدودیت ها  و تجارب مادی"(1) را میسر می کنند.

یک دیدگاه در جهان روزمره بستر بنیادینِ شیوه هایی از آگاهی است که در یک دستگاه حاکم توسعه یافته است. دستگاه حاکم مجموعۀ آشنای مدیریت، قدرت دولت، حرفه ها، روشنفکران است و البته گفتمان های متن محوری که متناسب با این مجموعه بوده و در آن نفوذ می کند. ظرفیت ویژه این دستگاه سازمان بخشی به مکان ها، افراد و وقایع خاص و واقعی با شیوه های عمومی و مجردی است که [این شیوه ها] در سیستم های طبقه بندی، قواعد، قوانین و تمرین های مفهومی صورت رسمی گرفته اند. از این ره امور پیشین، سوژۀ سیستم حاکمِ مجرد و جهانشمولی می شوند که  متکی بر متون است. شیوه ای از حاکمیت ایجاد شده است که از ویژگی های خاص مکانی فراتر رفته، اما همزمان در این مکان ها وجود دارد. دستگاه حاکمِ برخاسته از این مکان های متنوع قدرت که آزادانه با هم هماهنگ شده اند، اگر نه به صورت انحصاری، ولی تاحد زیادی قلمرو مردان بوده است. از درون شیوه های مبتنی بر متن این دستگاه است که سوژۀ عینی و جهان روزمره -به عنوان موقعیت مکانی اش- تنها به مثابۀ ابژه حضور دارند، نه به عنوان دیدگاه و موقعیت سوژه. اما از دیدگاه زنان که شغل و وظیفه شان به عنوان موقعیت مکانی سوژه، برای کامل کردن ناپیدایی حقیقت است، و از دیدگاه او (زن) که در ابتدای کارش قرار دارد، زمینه و بستر سازمان مجرد و مفهومیِ حاکمیت حاصل جهان روزمره است و در درون آن پدید می آید.

پانوشت:
1- transcendence

منبع: برگرفته از فصل سوم زندگی روزمره به عنوان یک پروبلماتیک (یک متدلوژی فمنیستی(
The Everyday Life World As Problematic, A Feminist Sociology; Dorothy E. Smith; Northeastern University Press/ Boston; 1987; p 107-109

ایمیل: zo1986do@gmail.com (زهره دودانگه)

پروندۀ زهره دودانگه در انسان شناسی و فرهنگ:
http://www.anthropology.ir/node/18859

دیدگاه زنان در جهان روزمره (1)
http://anthropology.ir/node/19318


 سایر مطالب مرتبط در انسان شناسی و فرهنگ
 

حذف زنان از فرهنگ مردان(1)
http://anthropology.ir/node/18242
 

حذف زنان از فرهنگ مردان(2)
http://anthropology.ir/node/18363
 

پرونده جنسیت و فضای شهری (با تاکید بر زنان)
http://anthropology.ir/node/17343
 

جنسیتی و توسعه شهری: ساختن اجتماعات محلی بهتر برای همگان (1)
http://www.anthropology.ir/node/17582
 

برابری جنسیتی و توسعه شهری: ساختن اجتماعات محلی بهتر برای همگان (2)
http://anthropology.ir/node/17704
 

مساله زنان در شهر تنها امنیت نیست!
http://anthropology.ir/node/17823
 

پرونده زندگی روزمره و شهر
http://www.anthropology.ir/node/18054
 

مولفه زمان و مکان در مطالعه زندگی روزمره شهری
http://anthropology.ir/node/18576
 

رابطه فضای شهری و زندگی روزمره
http://anthropology.ir/node/16333
 

احساس راحتی در شهر (با تاکید بر زندگی روزمره زنان)
http://anthropology.ir/node/1869

دوست و همکار گرامی
چنانکه از مطالب و مقالات منتشر شده به وسیله «انسان شناسی و فرهنگ» بهره می برید و انتشار آزاد آنها را مفید می دانید، دقت کنید که برای تداوم کار این سایت و خدمات دیگر مرکز انسان شناسی و فرهنگ، در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان وجود دارد. برای اطلاع از چگونگی کمک رسانی و اقدام در این جهت خبر زیر را بخوانید
http://anthropology.ir/node/11294

 

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

دودانگه، زهره / معاونت روابط عمومی

مطالب نویسنده