تاملی انسان شناختی درباره شمایل‌ها و بت‌ها

جک دیوید الر ترجمه ی جبار رحمانی

مفهوم «بت» در انگلیسی و زبان رایج در سنت یهودی ـ مسیحی دلالت منفی‌ای دارد، با وجود این، اگر نه همه مذاهب، بلکه بیشتر آنها راه‌هایی برای بازنمایی الهگان و خدایان یا ارواح در میان انسانها ( حداقل بازنمایی واقعیت آنها، نه حضور به مفهوم تحت اللفظی) داشته‌اند. مذاهب باستانی مصر و بین‌النهرین شامل مجسمه‌هایی از خدایان به اندازه واقعی (آن موجود متصور شده) یا بزرگتر از اندازه واقعی‌اش داشته‌اند که اغلب دارای ویژگی‌های تخیلی‌ای از قبیل سر پرندگان یا سایر حیوانات بودند. یونانیان باستان نیز مجسمه‌هایی شبیه خدایانشان، از جمله آتنا در پارتئون در آتن، برپا کرده‌اند. هندوها خدایانشان را در نقاشی‌ها، کنده‌کاریها و انواع گوناگون رسانه‌ها به تصویر درآورده‌اند. بحث آرجون آپادورای Arjun Appadurai در باب تجارب معابد هندویی نشان داده که اشیا برای پرستش کنندگان «نمادین» نیستند: الوهیت که در مرکز معبد قرار گرفته:

«یک تصویر صرف نیست. به شیوه‌های مختلفی در مفهوم واقعی‌اش تصور می‌شود که آن تصویر، یک شخص است (...) آیین روح بخشی به بت (پرانا پراتیستای Prana Pratistai) در متون مقدس پورانا و آگماتیک در باب نحوه عملکرد در معابد، به نظر نمی‌آید که دلالت به کنایه یا استعاره داشته باشند. چرخه روزانه نیایش در معابد، شامل بیدار کردن خدایان، لباس پوشاندن و به طور دوره‌ای نیز خوراک دادن آن می‌شود، و همچنین مهیا کردنش برای خواب در شب، به شخصیت آن الهه به مفهوم تحت اللفظی‌اش دلالت می‌کند» (آپادورای ١ـ٢٠ : 1982).

اسلام و یهودیت بطور خاص و آشکارا هرگونه بازنمایی تصویری از الوهیت را ممنوع کرده‌اند، این کار بر مبنای این اعتقاد است که الوهیت نمی‌تواند به تصویر در آورده شود و هرگونه تلاش در این راستا به «بت پرستی» خواهد انجامید. مسیحیت نوعاً اشکال الوهیت و مقدس از مسیح و مریم مقدس و حتی خدا را به تصویر کشیده‌است. در ژاپن، معابد شینتو (که به عنوان جینجا jinja یا «خانه خدا» در نظر گرفته می‌شوند) مرکزی‌ترین اشیای مقدس شامل شینتای shintai یا جسم خدا در شکلی از یک سنگ، یک متن، یک سلاح (مثل شمشیر)، کاغذ، مو، جواهرات، تصاویر و یا اخیراً آینه می‌شود (هولتون ١٠: 1965)). شری اورتنر (1978) گزارش داده که شرپایی‌ها (sherpas) مناسکی را اجرا می‌کنند که طی آن خدا دعوت می‌شود به اینکه بر روی تورما Torma یا سازه‌ای از خمیر بنشیند، و بدینوسیله (تورما) به جسم موقتی برای خدایان تبدیل می‌شود، جسمی که بواسطه آن نه تنها نمی‌توانند هدایای انسانی را بپذیرند، بلکه همچنین نمی‌توانند رنج انسانی را هم تجربه کنند.

 

[1]-  ترجمه بخش از فصل سوم از کتاب

Eller, Jack David (2007)  Introducing Anthropology of Religion, London: Routledge

 

 

   

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

رحمانی، جبار / معاونت پژوهشی و آموزشی

مطالب نویسنده