حذف زنان از فرهنگ مردان (1)

دوروتی اسمیت ترجمه ی زهره دودانگه

تصویر: دوروتی اسمیت
متون، گفتمان و قدرت: حذف زنان
روابط قدرت در جامعه ای مانند جامعه ما توسط متون، واژگان، اعداد و تصاویر بر روی کاغذ، رایانه ها، تلویزیون و صفحات نمایش فیلم هدایت می شوند. متون نخستین واسطه های قدرت هستند (هرچند ذات و رکن اصلی آن نباشند). کار اداره، مدیریت و حکومت یک کار ارتباطی است. فرایندهای سازمانی و سیاسی اشکالی از کنش هستند که در بستر متون هماهنگ شده و در واژگان و کلام انجام می پذیرند. برای انجام پذیرفتن امور، تصاویر، واژگان، مفاهیم و اصطلاحات مجرد علم جز جدایی ناپذیر اعمال قدرت هستند، و این امر سبکی از کنش است که به صورت ایدئولوژیک سازمان یافته است. به علاوه شیوه هایی که ما بر مبنای آن ها درباره خود، دیگران و جامعه مان می اندیشیم- تصور ما از اینکه ظاهرمان، خانه مان، زندگی مان و حتی دنیای درونی مان چگونه باید باشد- توسط کار افراد در دانشگاه ها و مدارس، تلویزیون، رادیو و جراید، نهادهای تبلیغاتی، انتشار کتاب و سایر سازمان هایی که نظام های ایدئولوژیک جامعه ما را شکل می دهند، پرورانده شده و گسترش می یابند.
حذف شدن از ساخت ایدئولوژی، دانش و فرهنگ - چنان که زنان حذف شده اند-  بدان مفهوم است که تجارب، علایق و راه های ما برای شناخت جهان، نه در سازمانِ حکمرانی و تصمیم گیری ما نماینده ای دارد و نه در دانش و معرفتی که به صورت نظامند گسترش یافته و بدین تصمیم گیری ها وارد شده، بازنمایی شده است. در این فصل به جستجوی سوابق این حذف شدن، به عنوان عملی آگاهانه و اغلب ظالمانه، می پردازیم. ما به ابعاد بازتولید معاصر این عمل می نگریم، از این منظر که [حضور] زنان در یک نظام آموزشی که دانش، فرهنگ و ایدئولوژی را هم تولید و هم منتشر می کند، گسترش یافته است؛ ما اینکه چگونه این ساختارهای بزرگ برای مردان قدرت نوشتن و سخن راندن ایجاد می کنند، را می کاویم، قدرتی که در شرایط معمول زندگیِ ما به مردان وزن و قدرت نفوذ می دهد و چرخه هایی را بازتولید می کند که در آن مردان به سخنانی که مردان باید بگویند گوش فرا می دهند و مصالح و دیدگاه های مردان را پیش می برند. اما ما به این اختیار و قدرتِ آن ها رضایت داده ایم، در حالی که باید این رضایت خویش را باز پس گیریم. در حقیقت ضروری است که دانش، فرهنگ و ایدئولوژی را بر مبنای تجارب و رابطه های زنان بسازیم.
این شیوۀ سازماندهی جامعه در حدود چهارصد یا پانصد سال پیش در اروپای غربی آغاز به گسترش کرد. این امر جنبه ای ضروری از بسط تولید به سبک سرمایه داری است. زنان نیز در ساخت آن به اندازه مردان دخیل بوده اند، هرچند جنس و موقعیت کار آن ها متفاوت بوده است. اما زنان تا حد زیادی از فرایند تولید اشکالِ فکر و تصاویر و نمادها، که اندیشه بر مبنای آن ها بیان شده و نظم می یابد، حذف شده اند. ما می توانیم چنین بپنداریم که حذف زنان توسط تشکیل قلمرویی میان مردان صورت پذیرفته، مردانی که تنها به آنچه مردان می گویند گوش فرا میدهند،  و چنان رفتار می کنند که گویی تنها سخنان آن ها دارای اهمیت است. تا جایی که مدارک و یافته های ما بدان رسیده، قلمروی مردان که نوشته ها و گفتمان هایشان برای یکدیگر مهم بود کوچکتر می شود. آن چه مردان انجام می دادند در رابطه با مردان بود، توسط مردان درباره مردان و برای مردان نوشته می شد. این مردان بودند که شنیده می شدند و به آنچه یکدیگر می گفتند گوش می سپردند.
این حاکی از چگونگیِ شکل گیریِ یک سنت است. در بستر این گفتمان، شیوه ای از تفکر به واسطۀ کلام مکتوب و چاپ شده و همچنین سخنرانی پرورش می یابد. این تفکر دربردارندۀ سوالات، راه حل ها، موضوعات، شیوه ها، استانداردها و شیوه های جهان بینی است. این ها به عنوان قلمروی اندیشه های امروزینی شکل گرفته اند که بر مبنای آثار گذشته استوارند. از این قلمروهاست که زنان حذف می شوند یا تنها از سوی مجوزهای خاصی به عنوان یک فرد، و نه به عنوان نمایندۀ جنسیت خود، پذیرفته می شوند. در طول این دوره که ایدئولوژی ها اهمیت روزافزون می یابند، ابتدا به عنوان سبکی از تفکر، مشروعیت بخشی و تایید یک نظم اجتماعی و سپس به عنوان امری جدایی ناپذیر از سازمان جامعه، زنان از ملزومات شرکت در آفرینش اشکال تفکری که به بیان تجارب آن ها مرتبط باشد یا شایستۀ آن ها باشد محروم شده اند، یا از تعریف و ارتقای آگاهی اجتماعی درباره شرایط و دغدغه هایشان بازمانده اند. آن ها هرگز بر ابزار مادی یا اجتماعی تسلط نداشته اند تا میان خود سنتی بسازند یا در گفتمان کنونیِ روشنفکران نقشی برابر ایفا کنند. آن ها دارای هیچ موقعیت اقتصادی مستقلی از مردان نبوده اند. آن ها تا دورۀ بسیار نزدیک به امروز فاقد مهارت های آموزشی ضروری برای توسعه، پایداری و مشارکت در ساخت یک فرهنگ مشترک بوده اند.  
البته زنان به قلمروی محدود و بسیار خانگی مجلات زنانه، برنامه های تلویزیون، رمان ها، اشعار، سریال های مرتبط با زنان و مانند آن دسترسی داشته و از آن ها استفاده کرده اند. اما این قلمروی محدودی است. این قلمرو از الگوهای نقش محدود شدۀ آن ها در جامعه پیروی می کند. جهان ایده ها، تصاویر، موضوعات- سبک های نمادینی که جریان عمومی تفکر را شکل می دهند- همه توسط مردان ایجاد شده یا تحت تسلط آن ها قرار دارند. آنجا که کار و تجربه زنان وارد این جهان شده است، به واسطه تصمیم مردان بوده و بدین دلیل بوده که مردان اجازه داده اند.
بدین دلیل است که زنان تا دوره اخیر تاریخ مکتوب نداشته اند، اندیشه های مذهبی خود را به اشتراک نگذاشته اند، فلسفه سیاسی نداشته اند، جامعه را از دیدگاه خود بازنمایی نکرده اند، و سنت شعری و هنری نیافریده اند.

(Dorothy E. Smith)


منبع:
The Everyday Life World As Problematic, A Feminist Sociology; Dorothy E. Smith; Northeastern University Press/ Boston; 1987; p 17-19
.
ایمیل:
Zo1986do@gmail.com

مطالب مرتبط در انسان شناسی و فرهنگ:
پرونده جنسیت و فضای شهری (با تاکید بر زنان)
http://anthropology.ir/node/17343
برابری جنسیتی و توسعه شهری: ساختن اجتماعات محلی بهتر برای همگان (1)
http://www.anthropology.ir/node/17582
برابری جنسیتی و توسعه شهری: ساختن اجتماعات محلی بهتر برای همگان (2)
http://anthropology.ir/node/17704
مساله زنان در شهر تنها امنیت نیست!
http://anthropology.ir/node/17823


دوست و همکار گرامی
چنانکه از مطالب و مقالات منتشر شده به وسیله «انسان شناسی و فرهنگ» بهره می برید و انتشار آزاد آنها را مفید می دانید، دقت کنید که برای تداوم کار این سایت و خدمات دیگر مرکز انسان شناسی و فرهنگ، در کنار همکاری علمی،  نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان وجود دارد. برای اطلاع از چگونگی کمک رسانی و اقدام در این جهت خبر زیر را بخوانید.
http://anthropology.ir/node/11294
 

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

دودانگه، زهره / معاونت روابط عمومی

مطالب نویسنده