علمی شدن گردشگری (2)

جعفر جعفری، ترجمه ی امیر هاشمی مقدم

رویکردهای جانبدارانه، مخالف، سازگارانه و دانش-بنیان روی هم رفته، نمای کلی ای از شکل گیری و دگرگونی بینش ها درباره گردشگری را نشان می دهند. اما آنچه در این طرح کلی دور از چشم مانده، شرایط خاصی (همچون تسهیل گران و کارگزاران تغییر) است که به این تحول و توسعه دانش گردشگری یاری می رساند. یک بازنگری در فرایند علمی شدن این دانش، نشان می دهد که گردشگری امروزه تقریباً همه ویژگی ها و ابزارهایی را که به طور خاص با حوزه های رسمی تر تحقیق و بررسی مرتبط باشد، داراست.

گردشگری به مثابه موضوعی دانشگاهی

آنچنانکه از بحث نمایان است، علاقه جامعه دانشگاهی به پژوهش با گذشت زمان رشد پیدا کرد. اما پژوهش یک جنبه ارزشمند از جهان دانشگاهی است و آموزش جنبه دیگر است. بسیاری از دانشگاه ها به تدریج ارائه آموزش در [حوزه] گردشگری را گسترش داده اند. در آغاز این سده، چندین دانشگاه اروپایی کرسی های حرفه ای در حوزه گردشگری برپا کرده اند. دانشگاه های ایالات متحده و دیگر جاها، [ارزش] گردشگری را خیلی دیرتر کشف کردند. در آغاز، برنامه های مدیریت هتل بود که باعث شد گردشگری به برنامه های درسی شان افزوده شود. بلافاصله پس از آن، گردشگری به برنامه ها و دانشکده های بازرگانی، اوقات فراغت، تفریح و حتی علوم اجتماعی نیز وارد شد. امروزه محدوده ارائه این موضوع از یک تک درس تا [موضوعات و محدوده های] ریز و درشت در گردشگری در هر دو سطح کارشناسی و کارشناسی ارشد گسترش یافته است. به طور قابل توجهی، تعداد دانشگاههایی که مدارج پیشرفته گردشگری را ارائه می دهند در حال رشد است. چندین سال است که برخی از دانشگاه ها در سراسر جهان، حتی برنامه های مقاطع دکترایی که از قبل داشتند را به حوزه های همچون آموزش، اوقات فراغت و برنامه ریزی شهری/منطقه ای که شامل گردشگری بشود نیز گسترش دادند، البته با تعدادی ظرفیت جداگانه در مقطع دکترای گردشگری. بررسی برنامه های مقاطع تحصیلی و پایان نامه های نوشته شده در حوزه گردشگری نشان می دهد که این حوزه ی حقیقتاً میان رشته ای، در هر دو بخش آموزش و پژوهش در حال شناخته شدن و مطرح شدن در فضای دانشگاهی است. اما این پیشرفتها در محیطی ایزوله صورت نمی گیرد؛ عوامل و شرایط تغییر نیز حضور دارند.

نشریات پژوهشی:

نقش علمی ای که نشریات پژوهشی در حوزه های مخصوص به خودشان بازی می کنند، نیازی به گفتن ندارد. در گردشگری چندین مورد نشریه وجود دارد؛ برخی قدیمی و برخی جدید. در شمال آمریکا: نشریه پژوهش سفر (Journal of Travel Research)، تحلیل های گردشگری (Tourism Analyses)؛ نشریه پژوهش های گردشگری (Annals of Tourism Research)؛ گردشگری، فرهنگ و ارتباطات (Tourism, Culture & Communication)؛ در اروپا: بررسی گردشگر و مدیریت گردشگری (The Tourist Review and Tourism Management)؛ در آسیا: پژوهش سرگرمی گردشگری (Tourism Recreation Research)؛ و نشریه آسیا-اقیانوسیه پژوهش گردشگری (Asia Pacific Journal of Tourism Research)؛ در اقیانوسیه جنوبی: نشریه مطالعات گردشگری و بررسی گردشگری اقیانوسیه (The Journal of Tourism Studies and Pacific Tourism Review). اینها تنها نمونه کوچکی از نشریات ادواری انگلیسی زبان است. امروزه [منظور سال 2001 است که این مقاله نوشته شد] تعداد نشریات دانشگاهی انگلیسی زبان در حوزه هتلداری، گردشگری و اوقات فراغت حدود 40 مورد است. در حالی که هر کدام با حوزه گسترده دیدگاهها و مضامین اش، هدفش پرداختن به موضوعات محدود و تخصصی است، آنها گزچه این دانش را ساختار می دهند، اما [به طور همزمان] به وسیله تلاشهای پژوهشی اجتماعات بین رشته ای دانشگاهیان ساختار می یابند؛ دانشگاهیانی که همکاری های شان در شیوه ها و موضوعات دیگری در گردشگری نیز صورت می گیرد. مباحث ویژه این نشریات، هر چند وقت یکبار بر موضوعات خاص، دیدگاههای جدیدی را به وجود می آورد که باعث تقویت ارتباط گردشگری با دیگر حوزه های بررسی می شود (شکل 1-2).

کتب منتشره

نظم بی چون و چرایی که در انتشار نشریات برقرار است، تداوم همکاری های پژوهشی را تضمین می کند. از خلال آنها، یافته ها سریعتر و به میزان بیشتری نمایان شده و بنابراین اطلاعات به روزتری را شامل می شود. تداوم فزاینده و مستمر این دانش، قوت قلبی دوباره می دهد. اما کتابها، تک نگاریها، کتب مرجع و دیگر منتشر شده ها در خدمت همان اهداف اند و مشارکت شان در پیشبرد این دانش فوق العاده مهم است. تعداد این کتب در دهه 1960 ناچیز بود، در دهه 1970 نمایان تر شد، در دهه 1980 باز هم بیشتر شد، و از دهه 1990 تاکنون نیز دهه فراوانی بود. از میان مشهورترین ناشران بین المللی، برخی شان حتی متعهد به مجموعه کتابهای موضوعی در حوزه گردشگری شدند. بعدها به دلیل این تداوم موضوعی، دوباره این اطمینان به وجود آمد که این نوع نظم با فرایند افزایش نشریات، مرتبط است. کتب تک جلدی و یا مجموعه ها، به موازات کتب مرجع اصلی (همچون دائره المعارف گردشگری. جعفری: 2000) از جمله فعالیتهای مهمی هستند که مشترکاً توسط دانشگاهیان سراسر دنیا توسعه یافته است.

گروههای پژوهشی و دانشگاهی

هنوز یک نیروی شکل یافته.درحال شکل گیری برای فرایند علمی شدن، شکل گیری گروههای پژوهشی ذی نفوذی است که در ابعاد مختلف، با شیوه های اجرایی متنوع کار می کنند. در گردشگری، تعداد چنین گروههایی زیاد نیست؛ اغلب شان اعضای انجمنهایی با موضوعات و اهداف مشترک اند. برای تقویت تلاشهای موجود و دستاوردهای پزوهش، همچون آنهایی که در 1951 با انجمن بین المللی کارشناسان دانش گردشگری (Association Internationale d'Experts Scientifiques du Tourisme) و در 1970 با سازماندهی دوباره انجمن پژوهش سفر و گردشگری (Travel and Tourism Research Association) آغاز شده بود، ایده «دانشگاه گردشگری» با تشکیل آکادمی بین المللی برای مطالعه گردشگری (International Academy for the Study of Tourism) در 1988 تحقق یافت. این آکادمی با اعضایش که از حوزه های بسیاری آمده بودند که در شکل 1-2 نشان داده شده است، به طور طبیعی بدنه ای است متعهد به زمینه دانش-بنیان، و بنابراین مستقیماً به موضوع این مقاله مرتبط است؛ از این رو، ابزارها و وسایل تخصصی دیگری نیز مطرح است.

نیروهای عملیاتی

در دهه های جاری، دولتها اهمیت گردشگری را به رسمیت شناخته اند. هرچند علت اصلی اش توانمندی های اقتصادی گردشگری بود (زمینه جانبدارانه). با این وجود این موضع اقتصادی، تصویر خود را در محافل کوچک و بزرگ، و خصوصی و دولتی گسترش داده است. همین موضع اقتصادی است که می تواند توضیح دهد چرا برخی از انگیزه های فعالیت در مواردی که قبلاً اشاره شد، به وجود آمده است. فراتر از این، همچون گروه دیگری از نیروها یا پیشرفتهایی که به علمی شدن گردشگری کمک کردند، باید به آثار و کارکردهای آن گروه از سازمانهایی که در گردشگری هستند یا ارتباط تنگاتنگی با آن به عنوان یک تجارت دارند، اذعان کرد. البته چنین سازمانهایی بسیار زیادند و از سطوح محلی تا بین المللی دسته بندی می شوند. مهمترین آنها سازمان جهانی گردشگری (World Tourism Organization) است؛ یک آژانس بین دولتیِ وابسته به سازمان ملل. در حالی که هدف غایی این سازمان می تواند معرفی گردشگری به عنوان یک کسب و کار باشد (و بنابراین با زمینه جانبدارانه مرتبط است)، در طول سالیان اخیر گامهای بلندی در به رسمیت شناختن و گسترش پژوهش و آموزش گردشگری برداشته است. این تعهد اخیرش به مورد دوم [آموزش]، از جمله برقراری روابط رسمی با پانزده دانشگاه در اروپا و یا دیگر نقاط، به این موضوع اشاره دارد.

همایش های گردشگری

هنوز مجموعه دیگری از عوامل فعال و دگرگونی مثبت [پیشرفت] این جریان علمی شدن [باقی مانده و آن]، همایش ها یا نشستهایی است که به وسیله بسیاری از انجمنها و گروههای مرتبط سازمان دهی می شود؛ به ویژه آنهایی که به پژوهش و دانش در حوزه های تخصصی شان مربوط اند. بدین ترتیب، اهمیت این کنفرانسها که به وسیله انجمنها یا نهادهای گردشگری سازمان دهی می شود، لازم است که به رسمیت شناخته شود. این همایشها پژوهشگران و کارشناسان صنعت/خدمات [گردشگری] را با تنوع رشته ای و سوابق گوناگون گرد هم می آورد. گزارش برخی همایشها که در نشریات منتشر می شود، درباره این موضوع صحبت کرده است. سوابق و گزارش های این کنفرانسها، خود گفتمان گردشگری است که در رأس همایشها حفظ می شود. تلاشهای انجمنهای انسان شناسی، جغرافی و جامعه شناسی و همینطور دانشگاهها بایاین نقش را تأیید کند.

بخش نخست این مقاله را می توانید در اینجا بخوانید:

http://anthropology.ir/node/16831

 

 

دوست و همکار گرامی

چنانکه از مطالب و مقالات منتشر شده به وسیله «انسان شناسی و فرهنگ» بهره می برید و انتشار آزاد آنها را مفید می دانید، دقت کنید که برای تداوم کار این سایت و خدمات دیگر مرکز انسان شناسی و فرهنگ، در کنار همکاری علمی،  نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان وجود دارد. برای اطلاع از چگونگی کمک رسانی و اقدام در این جهت خبر زیر را بخوانید

http://anthropology.ir/node/11294

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

هاشمی مقدم، امیر

مطالب نویسنده