سخنرانی: خرافه گرایی در سریال ها و مسئولیت روحانیت

گروه اخبار

در همایش «روحانی در قاب سینما» که در چارچوب جشنواره - همایشی با همین نام از دهم تا  دوازدهم اردیبهشت 1392 در تهران برگزار می شود، دو روز نشست تخصصی در نظر گرفته شده است که در محل دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، سالن شریعتی به انجام می رسند. در این نشست ها، ناصر فکوهی، دانشیار گروه انسان شناسی و مدیر انسان شناسی و فرهنگ، سخنرانی خود را با عنوان « خرافه گرایی در سریال های تلویزیونی ایران و مسئولیت روحانیت» روز سه شنبه 10 اردیبهشت در پانل ساعت 15 تا 16:30 ایراد خواهد کرد. در زیر خلاصه  این سخنرانی و برنامه همایش را می خوانید.

 

خلاصه:

خرافه گرایی در سریال های تلویزیونی ایران و مسئولیت روحانیت
ناصر فکوهی

یکی از نقاط اساسی تفکیک میان ادیان بزرگ ابراهیمی که به استثنای نظام خاص بودایی – کنفوسیوسی غالب در منطقه هند و چین و بخشی از آسیای جنوب شرقی، تقریبا کل جهان را پوشش می دهند، با شیوه ها و اعتقادات «دینی» دیگر که آنها را  به رسمیت نمی شناسند، همواره در ماهیت و شکل  این اعتقادات بوده است که به نظر آنها، بیشتر به «مناسک جادویی» یا نظام های «شمنی»  شباهت دارند تا به باورهای دینی. از جمله مواردی که تقریبا همیشه در گفتمان ادیان بزرگ بر آنها تاکید شده است، سهم بالای باور به خرافات و توان های فوق انسانی در نزد گروه بزرگی از انسان ها، که اغلب همان جادوگران یا شمن ها هستند، در این نظام های اعتقادی است. در واقع، از نگاه الهیاتی، تقریبا در هر سه دین بزرگ جهانشمول، هر چند اصل «معجزه» یعنی فرایند و کنشی مافوق انسانی با ریشه خدایی و قابلیت های فوق طبیعی را در شمار اندکی از  انسان ها می پذیرند اما همواره این «انسان ها» را دارای  موقعیت های بسیار ویژه و استثنایی می دانند، نظیر پیامبران و یا معصومین در مذهب شیعه. کلیسای کاتولیک هر چند اصل  «معجزه» را می پذیرد اما در طول تاریخ خود تنها نظر کمیسیون های اسقفی و هیئت های ویژه ای را پذیرفته که جز موارد بسیار اندکی را در این زمینه نپذیرفته اند. استدلال در اینجا آن است که باید نسبت به «ترویج» این فکر که «معجزه» و فرایندهای شبیه به آن برای مثال «خواب» بتواند به مواردی پیش پا افتاده تبدیل شوند به شدت واکنش نشان داد زیرا این امر می تواند تاثیر بسیار شدیدی بر ضربه زدن به باورهای دینی جامعه بزند. دیدگاه انسان شناسی در این زمینه نیز هر چند دیدگاهی الهیاتی نیست و فرهنگی است اما از آنجا که بسیاری از لنسان شناسان دین را یکی از مهم ترین ارکان جامعه دانسته و بر این باور است که  اعتقادات دینی حتی در جوامع پیشرفته اغلب تنها نقاط قابل اتکا برای حفظ انسجام اجتماعی و حفظ تعادل در کنش ها و روابط اجتماعی و جلوگیری از سقوط جامعه درون بحران های  جمعی و ناهنجاری های خطرناک می دانند، بنابراین وظیفه فرهنگ شناسان  را نیز تلاش برای حفظ و تقویت جنبه های انسجام دهنده ادیان در چارچوب هر فرهنگی می شمارند. در این میان، تلویزیون به مثابه یکی از مهم ترین و تاثیر گزارترین رسانه ها مسئولیت بزرگی بر دوش دارد و باید با پدیده دین بسیار با جدیت بیشتری برخورد کند، چیزی که متاسفانه  بسیار به دور از الگوهای مورد نظر چه برای روحانیت و چه برای انسان شناسان است. این امر را به ویژه می توان در سریال های داستانی تلویزیون و به ویژه سریال های موسوم به «مناسبتی» که در ماه های مقدس تقویم تشیع پخش می شوند، به وضوح دید. در اغلب این سریال ها، معجزه ها، خواب ها، گذار روح از این جهان به جهان دیگر  و  سایر فرایندهایی که می توان در زبان دینی از آنها با عنوان «کرامات» یاد کرد و در زبان انسان شناسی  «تجلی مقدس» (epiphany) نامیده می شوند، چنان رایجند و چنان بر محتوا، برعقلانیت و بر اخلاق دینی پیشی می گیرند که آنها را کم رنگ می کنند و ارزش های دینی را به صورت ها و آن هم صورت هایی که اغلب با  سودجویی های مادی پیوند خورده اند، تقلیل می دهند. این امر بدون شک نه تنها دین را تقویت نمی کند بلکه آن را به مثابه یک نظام از ارزش ها و باورهای انسجام دهنده به اخلاق و شیوه زیستی به زیر سئوال می کشند و تخریب می کنند.  در این مقاله تلاش ما نشان دادن سازوکارهای اجتماعی – فرهنگی شکل گیری چنین فرایندهایی است و  همچنین بحثی درباره مسئولیت روحانیت به مثابه  نخستین متولی تاریخی رابطه گروه های مردمی با حوزه دینی در این رابطه است. البته روشن است که این بحث نیز نه از نقطه نظر حوزه الهیاتی بلکه باز هم از دیدگاه کارشناسانه علوم اجتماعی انجام می گیرد.
کلید واژگان: انسان شناسی دین، ارتباطات، اخلاق اجتماعی، تلویزیون، خرافه، رسانه، روحانیت، مناسک.
 

پرونده ی نناصر فکوهی» در انسان شناسی و فرهنگ 
http://anthropology.ir/node/9132

اعلام برنامه نشست‌های تخصصی همایش «روحانی در قاب سینما»

برنامه نشست‌های تخصصی بخش همایش نخستین همایش ـ جشنواره «روحانی در قاب سینما» اعلام شد.


 به گزارش خبرگزاری عتبات به نقل از ایکنا ، با برنامه‌ریزی‌های مفصل انجام گرفته و با دعوت از اساتید و هنرمندان اهل فن نشست‌های تخصصی با محوریت بررسی تعامل سینما و روحانیت در بخش همایش این جشنواره برگزار خواهد شد. این نشست‌ها همزمان با بخش رقابتی جشنواره یعنی از دهم تا دوازدهم اردیبهشت ماه در تالار دکتر شریعتی دانشکده علوم اجتماعی تهران (واقع در بزرگراه آل احمد/ پل گیشا) برگزار می‌شود.

برنامه و مدعوین این نشست‌ها به شرح ذیل است:

بازنمایی روحانی در سینما و تلویزیون ایران/ مدعوین: دکتر کوثری، دکتر سلیمانی و حجت‌الاسلام جعفری (سه‌شنبه 10 اردیبهشت، ساعت 13:30 تا 15)

نقد حضور روحانی در سینما و تلویزیون/ مدعوین: دکتر منتظر قائم – دکتر شهاب اسفندیاری ـ دکتر ناصر فکوهی(سه شنبه 10 اردیبهشت، ساعت 15 تا 16:30)

اقتضائات حضور روحانی در سینما و تلویزیون/ مدعوین: حجت الاسلام دکتر آقاتهرانی ـ حجت الاسلام محمدرضا زائری و دکتر حسام الدین آشنا ( این نشست شامل گفتگوی مدعوین نیز خواهد بود). (سه‌شنبه 10 اردیبهشت، ساعت 16:30 تا 18)

مطالعات مقایسه‌ای روحانی در سینما و تلویزیون ایران و غرب/ مدعوین: دکتر محمدهادی همایون، دکتر عبدالله بیچرانلو و دکتر محمدرضا جوادی یگانه(چهارشنبه 11 اردیبهشت، ساعت 14 تا 15:30)

آینده نگاری نسبت روحانی و سینما / مدعوین: دکتر گیویان، حجت الاسلام دکتر رهدار و دکتر ابراهیم فیاض (این نشست شامل گفتگوی مدعوین نیز خواهد بود.)(چهارشنبه 11 اردیبهشت، ساعت 15:30 تا 17)

یادآور می‌شود نخستین همایش ـ جشنواره روحانی در قاب سینما دهم تا دوازدهم اردیبهشت در تهران برگزار می‌شود‌.

 

 

دوست و همکار گرامی

چنانکه از مطالب و مقالات منتشر شده به وسیله «انسان شناسی و فرهنگ» بهره می برید و انتشار آزاد آنها را مفید می دانید، دقت کنید که برای تداوم کار این سایت و خدمات دیگر مرکز انسان شناسی و فرهنگ، در کنار همکاری علمی،  نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان وجود دارد. برای اطلاع از چگونگی کمک رسانی و اقدام در این جهت خبر زیر را بخوانید

http://anthropology.ir/node/11294

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

انسان‌شناسی و فرهنگ

مطالب نویسنده