مستند مم – خرس سیاه بلوچی

مهدی چلانی

مستند مم- خرس سیاه بلوچی به تهیه کنندگی و کارگردانی مهدی چلانی، دستیار کارگردان وحید عابدینی، تدوین عظیم عابدینی و با صدای شهریار ربانی  مراحل نهایی خود را سپری کرد. این مستند بعد از ساخت قسمت اول با عنوان مم – خرس سیاه بلوچستان دومین تجربه این کارگردان در این خصوص بشمار می رود که البته تصویربرداری آن را نیز خود بر عهده داشته است.

تلاش شده است تا این مستند بر حسب تاثیرات اجتماعی که برای حفاظت از خرس سیاه میتواند داشته باشد تا حد امکان در چارچوب، مستند های تحول گرا یا بعبارتی سینما وریته  ساخته شود. این نوع مستند، یکی از مهمترین و در عین حال تاثیرگذار ترین اسلوب های فیلم مستند بشمار می رود.

دراین مستند تلاش ها، بر این اساس استوار بود تا بتوانیم با محوریت قرار دادن مردم بومی، مستندی با هدف آشنایی آنها با ویژگی های رفتاری، نیازمندی ها و زیستگاه خرس سیاه، ساخته شود و برنقش آنها در حفاظت از طبیعت، حیات وحش، و حفاظت پایدار از این گونه جانوری بعنوان گونه ای که شدیدا در معرض نابودی  قرار دارد تاکیدشود. در راستای این مهم، ساخت فیلم های مستند با مضمون های فوق، تاثیرگذارترین روش برای جلب مشارکت و افزایش آگاهی عمومی نسبت به وضعیت این گونه جانوری می باشد، 5 گروه بعنوان گروه های هدف برای مشارکت انتخاب شدند.

  1. مدیران و برنامه ریزان استانی و محلی، 2. روحانیون و ائمه جماعت، 3. مردم محلی، 4. معلمان و دست اندرکاران آموزش، و 5. دانش آموزان.

با آنها صحبت می شد و تلاش می شد تا علاوه بر آگاهی یافتن از اندیشه های آنها نسبت به جانور مورد نظر، به بیان اطلاعاتی پرداخته شود تا بتواند منجر به گسترش دیدگاه  این افراد از جنبه های معنوی و مادی شود.

پیش از اتمام کار تصویر برداری و در حین عملیات، همواره سعی می شد تا مردم محلی که غالبا شامل روستاییان می شدند از دلایل و نیز کم و کیف اجرای کار آگاه شوند. اینکه فردی شهر نشین، برای یافتن خرس  سیاه حاضر شده بود به تنهایی در قعر کوهستان، انتهای باغات و یا خرابه ها زندگی کند. روزگارش را تنها با مقدار اندکی خرما و یا کشک سپری می کرد. از تنهایی، تاریکی، خستگی، شکست و حتی مرگ نمی هراسید و با انرژی بسیار و همواره مصمم به فعالیت خویش ادامه دهد، برای آنها بسیار جالب بود و ظاهرا توانسته بود آنها را تا حدودی تحت تاثیر قرار دهد. به این ترتیب، در بسیاری از موارد با توجه به زمزمه مردم و بحث هایی که بوجود می آمد، بنظر می رسید که خرس سیاه نیز در نتیجه فعالیت های فوق، از اهمیت و حساسیتی به مراتب بیشتر از گذشته برخوردار شده بود. رفته رفته مردم مشتاق به پی گیری داستان دیدن خرس از سوی ما شده بودند. گاهی که برای خرید به شهر می رفتیم، برخی پیدا می شدند که از فاصله حتی چند ده متری فریاد بر می آوردند و موضوع را جویا می شدند. حتی برخی از آنها پا را فراتر گذاشته و به همراهی ما می پرداختند. که البته در کمال تعجب بعدها فهمیدیم که ما بواسطه کاری که در منطقه آنها انجام می دادیم، وسیله ای برای غرور و بزرگی عده ای از آنها بوده ایم، که مثلا این فرد فارس زبان که به زبان محلی به آن قجرمی گفتند در منطقه ما کار مستند سازی را انجام می دهد.

در طول مدت دو سال  که از تصویر برداری سپری می شد، رفته رفته شناخت ما از فرهنگ، خواسته ها و نیازمندی مردم این سرزمین افزایش یافت و اصول کاری ما برای برنامه ریزی هایمان در آینده جهت مندتر از گذشته می شد.  

بنظر ما با توجه به دو بار اکران آزمایشی که در محدوده بلوچستان و برای مردم ساکن درزیستگاه خرس سیاه انجام داده بودیم، و نیز احترام محسوس و قابل لمس به فرهنگ مردم، و محوریت قرار دادن عقاید و باورهای بومی آنها در این فیلم و تلاش در جهت آشنایی آنها، با خرس سیاه توانسته بود در موفقیت این فیلم تاثیرگذار باشد. در طول ساخت ساخت این فیلم، تعداد زیادی از مردم برای اولین بار موفق به دیدن خرس سیاه در زیستگاه آن شدند. این امر بر تغییر نگرش آنها نسبت به این گونه جانوری، بسیار تاثیر گذار بود و تجربه دیدن جانوری مانند خرس سیاه که تا آن زمان موجودی درنده و بسیار خطرناک تلقی می شد  به سادگی و به سرعت دهان به دهان می گشت و احتمالا بر نگرش کلی جامعه نیز نسبت به خرس ها تاثیرگذار بوده است.

در واقع این مستند در تلاش است تا بتواند پیامی را از زبان مردمی که تحت تاثیر فعالیت های خرس سیاه در زیستگاه مشترک میان این جانور و مردم قرار داشتند برای سایر مردم ارائه دهد که از این حیث می توان آنرا یک تریبون مدرن، فانتزی اما تاثیر گذار نامید.

 

 

<

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی