شیوه مالیخولیایی در سیاست

ريچارد هوفستادتر ترجمه شهباز نخعي

یک اثر کلاسیک امریکایی که همچنان موضوع روز است.
ریچارد هوفستادتر(Richard Hofstatdter): تاریخ دان (١٩٧٠-١٩١٦).  این متن از پژوهش کلاسیک «شیوه مالیخولیایی در سیاست های امریکایی» که درسال ١٩٦٤ درمجله هارپرز منتشرشده و برای نخستین بار با      عنوان «شیوه مالیخولیایی راست رادیکال و نظریه های توطئه در امریکا» توسط نشر فرانسوآ بورن به فرانسه  ترجمه شده برگرفته شده است. (تاریخ انتشار ٦ سپتامبر).

 

درسال ١٩٦٤، در ایالات متحده، حزب جمهوری خواه باری گلد واتر، یک محافظه کار افراطی که براین باور بود که امریکا درمعرض تهدید توطئه های چپ قرار دارد  را به پرچمداری خود برگزید.  ریچارد هوفستادتر، تاریخ دان، درآن زمان کتابی درباره مالیخولیا در سیاست منتشرکرد.  این اثر کلاسیک که برای نخستین بار به فرانسه  ترجمه شده، این امکان را می دهد که «تی پارتی» و تخیل توطئه گرایش در چهارچوب سنت امریکایی ارزیابی شود.

 

برداشتی قدیمی سیاست را درچهارچوب این پرسش تعریف می کند: چه کسی، چه چیز به دست می آورد، کی و چگونه؟  درک از فعالیت سیاسی مانند آوردگاهی بود که درآن افراد منافع خود را تاحد امکان معقول بیان می کردند و رفتارشان برای دستیابی به هدف ها را نیز با آنها تطبیق می دادند.  هارولد لاسول سیاست مدار، یکی از نخستین کسانی بود که ناخشنودی خود ازاین برداشت و سست پایگی آنرا بیان کرد و تصمیم گرفت که به بررسی جنبه های نمادین و احساسی-عاطفی زندگی سیاسی بپردازد تا برداشت پیشین را به این صورت کامل کند: چه نوع از مسائل سیاسی، توسط چه کسی، چرا و چگونه برداشت می شوند؟  به نظر او، اگر افراد درپی دفاع از منافع خویش هستند، پس سیاست برای آنان ابزاری جهت ابراز نظر و تاحدودی مرزبندی شان است.  [سیاست] مانند یک آئینه بازتاب دهنده هویت، ارزش ها، بیم و هراس ها و آرزوهای آدم ها و عرصه یی است که درآن احساسات و انگیزه ها رابطه خیلی محدودی با موضوع های مطرح شده  دارند.

 

با آنکه سیاست حتی در تند و تیز ترین شکل هایش هم تقریبا همواره از برخوردهای طبقاتی به دور مانده، حیات سیاسی امریکایی غالبا برای افرادی که دارای احساس شدید خشم بوده اند، مانند یک  سوپاپ اطمینان کننده عمل کرده است.  در راست افراطی، جنبش های حامی باری گلد واتر نشان داده اند که چگونه با تحریک بغض و کینه یک اقلیت کوچک می توان به نفوذ سیاسی عمده دست یافت (١).  پشت سر این جنبش ها «طرز فکر»ی رایج است که پیشینه ای دراز و غنی دارد و الزاما نیز مختص به راست نیست.  من در اینجا از «شیوه مالیخولیایی» همان گونه سخن می گویم که یک نویسنده تاریخ هنر از سبک های هنری حرف می زند.

 

ترکیب «شیوه مالیخولیایی» پیش از هرچیز به نوعی جهان بینی بازمی گردد.  تفاوتی اساسی بین مالیخولیای سیاسی و مالیخولیای کلینیکی وجود دارد.  با آنکه یکی مانند دیگری گرایش به بسط واکنش های احساسی دارند و خود را بصورت شکاکی مفرط و پرخاشگری نشان می دهند و به دامن گرایش های خود-ایمانی و آخرالزمانی می غلتند، مبتلا به مالیخولیای سیاسی عمیقا اطمینان دارد که خود  وی، مشخصا،  در جهانی مملو از توطئه ها و دشمنی ها، مورد هدف قرار گرفته است  .  ارزیابی مبتلا به مالیخولیا[ی سیاسی] این است که همچنین ورای شخص خودش، یک ملت، فرهنگ یا روش زندگی است که مورد تهاجم قرارگرفته است.

 

 

ضدیت با آب دارای فلوئوری که [آدم را] کمونیست می کند.

 

بی تردید اصطلاح «شیوه مالیخولیایی» طنینی بدآهنگ دارد و براستی بیشتر درجنبه های منفی بکار می رود تا درمورد کارهای خوب.  اما، تناقضی وجود ندارد اگر از یک برنامه معقول سیاسی یا یک هدف خردگرا هم به شیوه مالیخولیایی دفاع شود.  به عنوان نمونه، این شهره خاص و عام است که جنبش مخالفت با افزایش فلوئور در مخزن های آب شهرداری ها هواداران متعصب بسیاری از رده های گوناگون، بویژه کسانی که به شکلی وسواسی با ترس از مسموم شدن بسرمی برند را به خود جلب کرده است.  شاید دانشمندان با مدارک مستند به این نتیجه گیری برسند که افزودن فلوئور به آب خطرناک است، امری که دربنیان موجب ازدیاد هوادارانشان خواهد شد، [اما] چنین نتیجه گیری نظر کسانی را که افزودن فلوئور به آب را اقدامی برای پیشبرد سوسیالیسم درپوشش بهداشت عمومی، یا اقدامی به قصد مخلوط کردن مواد شیمیایی در مخزن های آب برای تخریب مغز و آسیب پذیر کردن مردم نسبت به تلقین های کمونیستی می دانند را تأیید نمی کند.

 

شیوه مالیخولیایی نه محدود به تجربه امریکایی است و نه به دوران معاصر.  در دوران تاریخ مدرن فکر توطئه گسترده توسط یسوعی ها، فراماسون ها، سرمایه داران، یهودیان یا کمونیست ها در شمار زیادی از کشورهای دنیا پراکنده شده است.  واکنش های دیده شده در اروپا، درفردای کشته شدن پرزیدنت جان فیتزجرالد کندی برای یادآوری این نکته کافی است که این فقط امریکایی ها نیستند که برای تعبیروتفسیر به شیوه مالیخولیایی از استعدادی خاص برخوردارند.  می توان از این هم پیشتر رفت و گفت تنها باری که درتاریخ مدرن شیوه مالیخولیایی به پیروزی رسید، در آلمان بود.

 

با وحشتی آغاز کنیم که درپایان قرن هجدهم درباره فعالیت های مخل نظم اجتماعی که به روشنگران باویر نسبت داده می شد، ایالات متحده را فراگرفت.  روشنگری که درسال ١٧٧٦ توسط آدام واپشایت، استاد دانشگاه اینگولشتاد پایه گذاری شد، هدف نهایی اش برپایی انسانیتی هدایت شده برمبنای قوانین خرد بود.  تحریکات علیه این جنبش بر بستر واکنش عمومی ارتجاعی برعلیه انقلاب فرانسه درسراسر غرب، توسط برخی محافظه کارانی تغذیه می شد که بیشتر آنان درشمار روحانیت کلیسا بودند.

 

آمریکاییان روشنگران را درسال ١٧٩٧، از طریق کتابی با عنوان «مدارک توطئه علیه همه مذاهب و همه دولت های اروپا، دسیسه چینی شده در مجامع عمومی مخفی روشن ضمیران(ایلومیناتی)، فراماسون ها و انجمن های کتاب خوانی» شناختند.  این اثر جان روبیسون، یک دانشمند اسکاتلندی مشهور، با ذکر کوچک ترین جزئیات به افشای منشأ و جهش جنبشی پرداخته بود که بنیان گذار آن وایشاپت بود.  هنگام بازبینی اخلاق و نفوذ سیاسی جریان روشن ضمیران(ایلومینیسم)، رابیسون در خیالپردازی از نوع توهم مالیخولیائی دست به یک  جهش به پیش زد.  به نظراو، این انجمن «با هدف دقیق ازبین بردن همه نهادهای مذهبی و سرنگونی همه دولت های مستقر در اروپا» تأسیس شده بود.

 

بازیگران بزرگ انقلاب فرانسه شاید عضو روشن ضمیران بوده باشند، این «موسسه بزرگ و اهریمنی، که توطئه ها و عملیات مخفی  خود را درسراسر اروپا» براه انداخته بود.  ازنظر رابیسون روشنگری یک جنبش بی بند وباری ضد مسیحی، مبلغ فاسد سازی زنان، مروج لذت های شهوانی و متجاوز به حق مالکیت بود.  او اعضاء جنبش را مظنون به این می دانست که می خواهند نوعی چای بسازند که موجب سقط جنین شود، ماده اسرار آمیزی درست کنند که آدم ها را نابینا می کند و حتی کسانی که این ماده به صورتشان پرتاب شود را  بکشد و هم چنین «روشی یافته اند که با آن می توان اتاق خواب را از بخارهای مسموم کننده انباشت» (٢).  دیری نپایید که این فکرها در ایالات متحده پخش شدند درحالی که هرگز دانسته نشد آیا هیچ عضو روشن ضمیران  روزی از اقیانوس اطلس گذر کرده است؟

 

این نمونه ها الگویی را نشان می دهند که محتوای شیوه مالیخولیایی را شکل می دهد: وجود یک توطئه سازماندهی شده حول یک شبکه بین المللی که با روشی حیله گرانه عمل می کند و از قابلیتی مافوق طبیعی برخوردار است که هدف آن ارتکاب اقدامات اهریمنی است.

 

این موضوع ها چند دهه بعد نیز در شایعات درمورد وجود یک توطئه بدخواهانه کاتولیک علیه ارزش های امریکایی به چشم می خورند.  درسال ١٨٣٥ دو کتاب نشانگر طرز تلقی ضد کاتولیکی هستند که به شرح این خطر جدید می پردازند.  یکی کتاب «توطئه خارجی علیه آزادی های ایالات متحده» که توسط ساموئل اف بی مورس، مخترع تلگراف و نقاش مشهور نوشته شده بود.  او براین تأکید داشت که: «توطئه ای وجود دارد و برنامه های آن هم اکنون به اجرا گذاشته شده اند (...) ما در وضعیتی آسیب پذیر مورد هجوم قرارگرفته ایم که دفاع ازخود  با ناوگان دریائی مان، قلعه های بنادر مان و ارتش غیرممکن است».  در جنگ بزرگی که اولترامونتانیسم* و ارتجاع را در مقابل   آزادی های مذهبی و سیاسی قرارداده، امریکا سنگر آزادی بوده و از اینرو به صورتی اجتناب ناپذیر به هدف پاپ ها و مستبدان درآمده است.

 

به نظر مورس، دولت مترنیخ (٣) بصورت محرک اصلی توطئه درآمده است: «اتریش درحال گذار به مرحله عمل درکشور ماست.  این کشور دسیسه ای گسترده را سامان داده و برنامه ای غول آسا برای انجام عملیاتش در اینجا تدارک دیده است (٤)».  یکی دیگر از باورمندان پروتستان هم توضیح می داد که: «کاملا آشکار است که یسوعی  ها درچهارگوشه ایالات متحده، با مخفی شدن درلباس های مبدل گوناگون باهدف مشخص تدارک بهترین شرایط برای پیشبرد نیات پاپ سربرمی آورند (...)، بخش غربی کشور پراز یسوعی  هایی است که در لباس های خیمه شب باز، رقاص، استاد موسیقی، دستفروش عکس و خرده ریز، نوازنده ارگ لگام گسیخته و دیگرانی از همین قبیل ظاهرمی شوند (٥)».

 

مورس توضیح می داد که اگر توطئه توفیق یابد، دیری نخواهد پائید که یکی از فرزندان خاندان هابسبورگ به مقام امپراتوری در ایالات متحده دست خواهد یافت.  کاتولیک ها که می توانند روی «منابع مالی و منابع اروپای استبدادی» حساب کنند، تنها کانالی هستند که به قدرت های قاره قدیم امکان می دهند که نفوذ خود را در امریکا بگسترند.  مهاجران کم دانش و نادان، که از درک چگونگی عملکرد نهادهای امریکایی ناتوانند، وظیفه این مأموران کارآمد یسوعی  را تسهیل می کنند.  به نظر او، موج بزرگی از مهاجران که هزینه مالی آن توسط «خودکامگان اروپا» تأمین شده، جامعه را در بی نظمی و خشونت غرق و زندان ها را پر خواهند کرد و موجب چهاربرابر شدن مالیات خواهد شد، این موج هزاران رأی دهنده اضافی را پای صندوق های رأی می فرستد.  نویسنده دیگری بنام لیمان بیچر چنین توضیح می داد: «که آینده ملت به دست های بی تجربه آنان سپرده می شود».  گروهی که حداکثر ١٠ درصد رأی دهندگان را تشکیل می دهند «باگردهم آمدن زیر فرماندهی قدرت های کاتولیک اروپا، به این ترتیب خواهند توانست درمورد نتیجه انتخابات ما تصمیم گیری و سیاست هایمان را از مسیر خارج کنند و ملت را به آتش و خون بکشانند و پیوندهای اتحادمان را بشکنند و نهادهای آزادمان را بزیر کشند» (٦).

 

برای دریافتن وضعیت جناح راست معاصر، جهشی بزرگ درزمان می کنیم.  سربرآوردن رسانه های توده ای دگرگونی های مهمی در شیوه مالیخولیایی بوجودآورده است.  درگذشته، درمورد توطئه های تحریک شده از خارج هشدار داده می شد.  امروز، راست رادیکال برایمان توضیح می دهد که کشور توسط کسانی که در داخل به آن خیانت می کنند تهدید می شود. در جای  خائنانی که در اشکالی مبهم توسط  ضد ماسون ها افشا می شدند، مأموران مخفی یسوعی  های پنهان شده در لباس های مبدل گوناگون، مأموران پاپ که مردم عادی آنها را نمی شناسند  و ضد کاتولیک ها از آنان به زشتی نام می برند،   بانکدارانی بین المللی مظنون به توطئه در دسیسه های پولی ،   کسانی مثل  فرانکلین روزولت، هری ترومن، دوایت آیزنهاور، وزیران خارجه و قاضی های دیوان عالی نشسته اند.  به نظر سناتور جوزف مک کارتی، نزول نسبی قدرت امریکا بین سال های ١٩٤٥ و ١٩٥١ نه «ناشی از یک تصادف محض» بلکه بیشتر «محصول اراده ای که مرحله به مرحله عمل می کرده،  بوده است» و نتیجه یک  توطئه هماهنگ خائنان.  هدف نهایی این عملیات «رهاکردن ما درچنگال دسیسه های اتحاد جماهیر شوروی، درخاک خودمان و حمله نظامی روس ها از خارج» بوده است (٧).

 

این نمونه ها امکان می دهند که جنبه هایی عمده از شیوه مالیخولیایی آشکارشوند. در کانون این تصویر ،  یک شبکه غول آسا و درعین حال بی نهایت هوشمند است که برای تخریب پی بنای یک روش زندگی برپا شده است.  می توان به اعتراض گفت که اعمال توطئه آمیز درطول تاریخ وجود داشته اند و یادآوری آن عملی مالیخولیایی نیست.  جنبه ویژه گفتمان مالیخولیایی دراین نیست که هوادارانش درطول تاریخ، اینجا و آنجا، توطئه هایی می بینند، بلکه دراین واقعیت است که درنظر آنان توطئه ای «وسیع» و «غول آسا» مجموعه نیروهای پیش برنده رویدادهای تاریخی را تشکیل می دهند.  تاریخ «یک» توطئه است که توسط نیروهایی دارای قدرتی فزاینده که غیرقابل غلبه هستند در جریان یک جنگ صلیبی نامحدود هدایت می شود.  هوادار گفتمان مالیخولیایی درهراس از نتیجه این توطئه با پایان آخرالزمانی است.  او همواره دربرابر یک نقطه عطف بزرگ قراردارد: مقاومت یا هم اکنون باید سازماندهی شود یا هرگز.

 

نمونه تمام و کمالی از بدجنسی، دشمنی که با دقت ترسیم می شود نوعی مافوق بشر بیگانه با اصول اخلاقی است: منحوس، حاضر درهمه جا، قدرتمند، بیرحم، غرق در لذت های جسمانی و مجذوب تجمل.  او با فعالیت شیطانی اش روند تاریخ را هدایت می کند یا بهتر است گفته شود که می سازد ویا جریان عادی آنرا به مسیر شر می کشاند.  او بحران ها را می سازد، وحشت های بانکی را پدید می آورد، محرک رکود ها و فاجعه هاست تا سپس از آنها بهره ببرد. در این معنا، مالیخولیایی بر تعبیری از تاریخ تکیه می کند که نقش عمده را به افراد می دهد: درنظر او رویدادهای عمده نه بخش تفکیک ناپذیری از جریان تاریخ، بلکه محصول اراده ای خاص هستند.

 

 

*یک جنبش مسیحی که درقرن دوم میلادی توسط شخصی بنام مونتانوس پایه گزاری شد و تأکید آن بر اقتدار پاپ بود. م

 

١-  سناتور امریکائی آریزونا، باری گلدواتر در سال 1964 کاندیدای ریاست جمهوری شد. اگرچه در انتخابات از لیندون جانسون  شکستی فاحش خورد اما توانست محافظه کاری امریکا را از نو تعریف کند،  امری که بعدا راه پیروزی رونالد ریگان را گشود.

 

٢-

 

John Robison, Proofs of a Conspiracy, NewYork,1798.

 

٣- دیپلمات اتریشی(1773-1859) که زندگی اش را صرف دفاع از برقراری استبداد سلطنتی در اروپا کرد. او یکی از طراحان اصلی کنگره وین در فردای سقوط ناپلئون اول بود.

 

٤-

 

Samuel F. B.Morse, Foreign ConspiracyAgainstthe Liberties of the United States, NewYork, 1835.

 

٥-

 

Ray A. Billington, The ProtestantCrusade 1800-1860, NewYork, 1938.

 

٦-

 

Lyman Beecher, A Plea for theWest, Cincinnati,1835.

 

٧-

 

JosephMcCarthy, America’s Retreat fromVictory,Devin-Adair, NewYork, 1951

 

این مقاله در چارچوب همکاری میان انسان شناسی و فرهنگ و سایت دوستان لوموند یپلماتیک منتشر می شود و در فرانسه در سپتامبر 2012 منتشر شده است.

 

 

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

نخعی، شهباز

مطالب نویسنده