فرانسه و مسئله ای به نام مهاجرت !

حسین میرزایی

(سیاست های مهاجرتی فرانسه در دستان مهاجر زاده ای مهاجر ستیز)
نیکولا سارکوزی، پسر یک مجارستانی و همسر یک ایتالیایی تبار، در سخنرانی های پیش از انتخابات 2012 ریاست جمهوری فرانسه، با وعده پایین آوردن تعداد «مهاجران» در صورت پیروزی در انتخابات، از سیاست مهاجرتی کشورش انتقاد کرد : «سیستم پذیرش مهاجرتی ما درست کار نکرده است. وقتی بیش از حد مهاجر قبول می کنیم، سیستم پذیرش مهاجرتی ما با اشکال مواجه می شود» . او در پاسخ به این پرسش که « آیا در فرانسه بیش از حد مهاجر وجود دارد ؟» جواب داد « بله، بسیار»
( اول مه سال 2012مصاحبه تلویزیونی با شبکه RMC/BFMTV)

فرانسه کشوری است که به طور سنتی همواره پذیرای تعداد بالایی از مهاجران، به خصوص بعد از جنگ اول جهانی و سپس در سالهای 1960 تا 1974 بوده است. معمولا تعداد مهاجرین در جمعیت کلی کشور ثابت بوده اما فشار مهاجرتی همواره مرزهای این کشور را هدف قرار می داده است. از سوی دیگر فرانسه اولین کشور اروپایی است که بیشتر متقاضی درخواست پناهندگی را در سال های 1997 تا 2003 داشته است. این تمایل بعد از سال 2006، یعنی از همان ابتدای آغاز دولت نیکولا سارکزی رو به رکود گذاشته است.
طبق  داده های مرکز آمار فرانسه (INSEE)  9/4 میلیون مهاجر در فرانسه حضور دارند که در مجموع 1/8 درصد جمعیت کشور را تشکیل می دهند. سه کشور اولیه این مهاجرین به ترتیب الجزایر، مراکش و پرتغال است.
سیر قوانین مهاجرتی در فرانسه
دولت فرانسه در حوزه مهاجرت کار خود را با  فرمان دوم نوامبر 1945 که در سال 1974 (زمان بستن مرزها در پی شوک نفتی )اصلاح شد، آغاز کرد. در سال 2003 در پی مبارزه علیه مهاجرت های غیر قانونی با ایجاد فیش های انگشت نگاری و عکاسی از  مهاجران که درخواست کارت اقامت یا ویزا  داشته اند (1) ()، و همچنین با مجازات هایی برای ازدواج های توافقی برای دریافت مجوز اقامت، دولت ابتکار عمل را بیشتر دست گرفت.  این امر با صلاحیه ای در همان سال با  هدف محدود کردن درخواست های پناهندگی انجام گرفت. (2)
در سال 2006 دولتت، طرح «مهاجرت انتخاب شده» بر حسب نیازهای اقتصادی را در لوای یک« طرح اقتصادی، علمی، فرهنگی و انسانی » در دستور کار قرار می دهد. (3 ) این طرح دانشجویان خارجی را  نیز  در بر می گرفت. در این طرح، مبارزه با «ازدواج های سفید» یا همان ازدواج های توافقی برای دریافت اقامت و اصلاحیه قانون خانواده تشدید شد. در نهایت برای مبارزه با مهاجرت های غیر قانونی، حضور ده ساله درخواست کننده اقامت در فرانسه و قانون های مالیاتی مختلف را در قبال مهاجرین  اجرایی کردند.
از سال 2007 و با انتخاب نیکولا سارکوزی به عنوان ریس جمهور، سیاست مهاجرتی فرانسه به وزارت خانه ای به نام «وزارت مهاجرت، انطباق، هویت ملی و توسعه مشترک»  محول شد. سیاست کلی حول تسلط بر موج مهاجرتی، ارجحیت دادن به مسئله انطباق و ارج نهادن به هویت فرانسوی می گشت. (4)
در همین سال قانون دیگری برای « مبارزه علیه مهاجرت های غیر قانونی، محدود سازی شراایط ورود و اقامت در فرانسه، تسلط بر مهاجرت های خانوادگی  و تشویق مهاجرتی به دلایل حرفه ای » در دستور کار دولت نیکولا سارکوزی قرار گرفت (5). در مدت ریاست جمهوری او قوانین هر روز برای مهاجرین سخت تر می شد.  

یک پارچه سازی سیاست های مهاجرتی
ظهور سیاست یکپارچه سازی پذیرش اتباع خارجی  یا مهاجران مربوط به دوره اخیر است. در طول سالهای 1945-1973  خارجی ها، که اغلب مجرد بودند، به عنوان یک نیروی انسانی  دیده می شدند که قصد اقامت دایم در فرانسه را ندارند. اگر تصمیماتی در این خصوص گرفته می شد، بیشتر شامل مسائلی چون مسکن یا چگونگی دستیابی به کار بود. در سال 1974 و همزمان با بحران اقتصادی، سخت گیری ها برای ورود به فرانسه آغاز شد. اما مهاجران خارجی که در فرانسه ساکن بودند می توانستند خانواده های خود را تحت لوای قانون «زیستن در خانواده»  به فرانسه منتقل کنند. مهاجر نه فقط یک نیروی کار بلکه یک ساکن شهر تلقی می شد. عمل بعدی دولت پاسخی بود برای درخواست اقامت ها : در سایه عوامل اجتماعی و فرهنگی سیاست پذیرش با ایجاد «شورای عالی پذیرش مهاجرین » در سال 1990 بنا شد. در اواسط سال های 2000 با یکپارچه سازی قرارداد پذیرش مهاجرین، این سیاست عاملی برای کنترل موج های مهاجرتی به نظر می آمد.

ورود اقتصادی اجتماعی و فرهنگی مهاجرین
قوانین مهاجرت برای کار، برای مهاجرینی که قصد داشتند در فرانسه بمانند دست خوش تغییر می شود. در دوره هفت ساله ریاست جمهوری والری ژیکار دستن ( 1974-1981)  ارزش بخشیدن به زبان و فرهنگ اصلی مهاجرین  با تاسیس دفتر ملی برای اعتلای فرهنگ مهاجرین (6) و بعد با نام اطلاعات فرهنگی و مهاجرت (7)، و با برنامه تلویزیونی «موزاییک» شکل می گیرد. با وجود این، این شرایط به نظر بیشتر در خدمت تشویق مهاجرین به بازگشت به سرزمین های اولیه خود صورت می گیرد، خصوصا با سیاست کمک مالی به نام «میلیون استوله رو» وزیری که این پیشنهاد را داده بود. با به قدرت رسیدن جناح چپ در فرانسه در سال 1981، به نظر  سیاست جدیدی در حال شکل گیری می آمد. گزارش نمایند مجلس فرانسواز گسپار (Françoise Gaspard) تحت عنوان «اطلاعات و بیان فرهنگی جماعت های مهاجر در فرانسه» (8)،  پیشنهادی ارائه کرد که باید سیاست ورود مهاجرین با در نظر گرفتن بعد میان فرهنگی صورت بگیرد. به این ترتیب، در سال 1982، دفتری برای توسعه روابط میان فرهنگی (9) ایجاد شد که با استفاده از  ابزارهای مبادله و گفت و گوی میان فرهنگی وضعیت ورود اجتماعی و حرفه ای خارجی ها را در جامعه فرانسه بهبود ببخشد.   در سال 1984، ایجاد یک تیتر منحصر به فرد برای اقامت و کار بدون تنگنای جغرافیایی یا حرفه ای با هدف حمایت از امنیت مهاجران در قبال اقامت  انجام گرفت  و به این شکل آزادی عمل برای سکونت و جابه جایی را برای  یافتن کار و مسکن بیشتر شد.
 ابتدای سال های 1980، زمانی است که «جوانان ناشی از مهاجرت» که خواهان به رسمیت شناخته شدن حق شهروندی و تعلق آنان به جامعه فرانسه بودند، تقاضای خود را با اشکال مختلف  در شهر نشان می دادند. سیاست ورورد جماعت های مهاجر در فرانسه، با توسعه سیاسی شهرها،  به خصوص درجهت برنامه ریزی برای مهاجرین  شکل می گیرد. برای نمونه، «مناطق آموزش ارجح» (10)  به منظور مبارزه با ضعف های تحصیلی مهاجرین ایجاد می شوند. همچنین سیاست توسعه اجتماعی محلات (11) در جهت مبارزه با طرد و منزوی شدن محلات فرودست به کار بسته می شود. در سال 1991 قوانینی برای سهولت پذیرش جماعت های خارجی در سیاست شهر، مانند به کار گیر ی مهاجرین در خدمات دولتی، وضع می شود.
برخی اعمال دولتی برای بهینه سازی وضعیت مسکن کارگران خارجی صورت می گیرد. سرمایه گذاری روی یک ماموریت سیاسی در این جهت  از سال های 1966، تا سال 1983 روند بسیار آرامی را طی می کند.
مهاجرت و مبارزه ضد تبعیض نژادی
در دوره میشل روکار در 1988، واژه پذیرش یا انطباق (integration) در مورد مهاجرت های دایم مطرح می شود. در سال 1989، واحدی تحت عنوان مدیر کل انطباق ایجاد می شود. برنامه ای با عنوان «کنش ها در محلات»، فراهم می شود که  ایجاد 60 محوطه   برای پذیرش  مهاجرین را در ابعاد مختلف را در بر می گیرد. همین طور کمیته میان وزارتی برای پذیرش و شورای عالی پذیرش نیز در همین زمان  ایجاد می شوند. بین سالهای 1991تا 1997 یک وزیر یا یک مدیر کل در دولت امر مهاجرت و پذیرش آنان در جامعه را بر عهده می گیرند.
دوره بحث در مورد حجاب اسلامی است که قوانینی درباره ممنوعیت همراه داشتن علایم مذهبی در مدرسه از سوی وزیر  آموزش ملی وقت، لیونل ژوسپن (Lionel Jospin.) ارائه می شود. بحث ها در مورد پذیرش مهاجران و در کشور و احترام به ارزش های فرهنگی آنان بالا می گیرد.
سیاست پذیرش مهاجرین با بحثی در مورد مبارزه با تبعض نژادی کامل می شود. : «مبارزه ضد تبعیض نژآدی : احترام به اصل برابری» . این اصل نه فقط بر تبعض نژآدی درباره ملیت بلکه اصالت را نیز شامل می شود. ضرورت ایجاب می کند که  سیاست پذیرش دیگر  فقط جماعت های خارجی راقراول نرود بلکه مهاجرین نسل دوم و سوم متولد فرانسه نیز اکنون مورد نظر هستند. بحث شهروندی با کمیسیون های مختلف (12)  پی گیری می شود. این امر به قانون 6 نوامبر 2001 منجر می شود که مبارزه ضد نژاد پرستی  را در برنامه دارد و نیروی عالی مبارزه با نژآد پرستی و دفاع از برابری (HALDE) را به وجود می آورد.  
اما در ده سال گذشته بحث های  انتقادی فراوانی  در مورد سیاست پذیرش مهاجرین دولت صورت گرفته است. در بسیاری از گزارشات، مسئله اصلی این است که  پذیرش مهاجرین دیگر چون گذشته در اولویت های سیستم دولتی قرار ندارد.

سارکوزی و مهاجرین
تعداد مهاجران تقریبا در این کشور در مدت سی سال، رشد بالایی نداشته است. در حالی که بنابر آمارهای سازمان ملل، در سایر کشورهای توسعه یافته، تعداد مهاجرین در بین سالهای 1980 تا 2000 تقریبا دوبرابر شده است. پدیده مهاجرت ها در جریان بیست و پنج سال اخیر رشد زیادی کرده اما به نسبت جمعیت جهان تنها 3 درصد در این فرایند درگیر هستند. فرانسه، در این میان،  هیاهوی زیادی را در مورد مسئله مهاجرت به راه انداخته، در حالی که در جمع پنج کشور اول مهاجر پذیر دنیا قرار ندارد (13). سیاست مداران فرانسه که همواره پرچم مبارزه با بیگانه هراسی (xénophobie) و نژآد پرستی (Racisme )  را در دست دارند، در قبال مهاجرین، برای از بین بردن محدودیت های قانون مهاجرت، ازدواج های بین ملیتی، ایجاد اشتغال برای آن ها عملا کار عمده ای انجام نداده است. برای مثال ازدواج های دورگه در فرانسه، در نظر دولتمردانی چون سارکوزی، اصولا به عنوان یک راهبرد اساسی برای مهاجران غیر قانونی برای اخذ اقامت تلقی می شود. در این بین، نقش مهاجرین در توسعه اقتصادی کشور فرانسه همواره مورد چشم پوشی قرار می گیرد. سارکوزی در تبلیغات انتخاباتی خود در سال 2012 در روز کارگر ، شمار زیاد مهاجرین خارجی را علت بیکاری بالای فرانسه عنوان کرد. او اظهار داشت که سیاست های بومی سازی مهاجرین در فرانسه شکست خورده است.
حبس و بازداشت مهاجرین در گتو ها، نبود مسکن برای آن ها و تبعض ها، از جمله ویژگی های اساسی سیاست فرانسه در قبال مهاجرین بوده که در دوره پنج ساله دولت نیکولا سارکزی تشدید شده است. نتیجه مستقیم این شرایط نامطلوب زندگی و نژاد پرستی های پیدا و پنهان تشدید یافته است که منجر به آشوب های مهاجرین حاشیه نشین در شهرهای مختلف شده است .
با پایان یافتن دوره پنج ساله سارکوزی، جامعه مهاجر فرانسه منتظر می ماند که ایا سیاست های مهاجرتی در فرانسه دستخوش تغییر خواهند شد یا خیر ؟ آیا دولت جدید سیاست های خصمانه دولت قبل را در قبال مهاجرین به کار خواهد بست یا خیر ؟ این پرسشی است که مهاجرین در فرانسه در ذهن خود می پرورانند.

1-    La loi n° 2003-1119 du 26 novembre 2003 relative à la maîtrise de l’immigration, au séjour des étrangers en France et à la nationalité.
2-    La loi n° 2003-1176 du 10 décembre 2003.
3-    La loi n° 2006-911 du 24 juillet 2006 relative à l’immigration et à l’intégration
4-    décret n° 2007-999 du 31 mai 2007
5-    La loi n°2007-1631 du 20 novembre 2007 relative à la maîtrise de l’immigration, à l’intégration et à l’asile
6-    Office national pour la promotion des cultures immigrées (ONPCI)
7-    Information Culture Et Immigration (ICEI)
8-    L’Information et l’expression culturelle des communautés immigrées en France
9-    Agence pour le développement des Relations Interculturelles (ADRI)
10-    zones d’éducation prioritaires (ZEP)
11-    développement social des quartiers (DSQ)
12-    commissions départementales d’accès à la citoyenneté (CODAC) et le Groupe d’étude sur les discriminations (GED)

13-     داده های سازمان بین المللی کار(OIT : Organisation Internationale du Travail)، بانک جهانی، سازمان بین المللی مهاجرت ها (Organisation internationale pour les migrations)، و آژانس سازمان ملل درمورد پناهنده گان (L'Agence des Nations Unies pour les réfugiés ) پنج کشور اول دنیا از نظر پذیرفتن مهاجران را چنین اعلام کرده اند : « آمریکا 35 میلیون نفر، (20 درصد از مهاجران دنیا)، روسیه 3/13 میلیون نفر (6/7 درصد )، آلمان 3/7 میلیون نفر ( 2/4 درصد )، اوکراین 9/6 میلیون نفر (4 درصد )،  هند 3/6 میلیون نفر (6/3 درصد )  ».      

حسین میرزایی، دانشجوی دکترای انسان شناسی در دانشگاه اکس مارسی و مدیر صفحه  فرهنگ افغان انسان شناسی و فرهنگ است.
 

 

 

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

میرزایی، حسین

مطالب نویسنده