زنان ترانه : بررسی حضور زن در ترانه های و اشعار عامیانه

موسی الرضا غربی

     حجازی ، بنفشه(1384) زنان ترانه : بررسی حضور زن در ترانه های و اشعار عامیانه ، تهران : قصیده سرا
هر فرهنگی دارای دو بخش فرهنگ مادی و فرهنگ معنوی است ، فرهنگ مادی شامل آن قسمت فرهنگ است که شامل ابزارها ، تکنیک ها و سایر دستاوردهای فیزیکی هر مردم است و فرهنگ معنوی شامل آیین ها ،  عقاید و ادبیات شفاهی هر مردم است ، در میان فرهنگ معنوی ادبیات شفاهی باتوجه به اینکه برخاسته از ذهن و تفکر مردم است و به نوعی زاده طرز تلقی هر مردم  درباره خود ،دیگری و جهان و همچنین مناسبات و نقش های افراد جامعه می باشد، در شناخت هر فرهنگ و جامعه ی محل توجه و دقت است.
ترانه ها عامیانه که به قول صادق هدایت"هنر و نبوغ ساده ترین طبقات مردم اند" ، سمبول روح آزاد و بدون قید و بند ، ترجمان روح های پر سوز و گذاز و نماینده تمنیات و خواستهای مردمی هستند که ترانه در آنجا شکل گرفته و ساخته شده است.
این کتاب توسط  پژوهشگر وضعیت تاریخی زنان خانم بنفشه حجازی تهیه و تنظیم شده است . حجازی علاوه بر این اثر دارای آثار دیگر نیز در زمینه بررسی و وضعیت و جایگاه زنان است که از آن جمله می توان به"چند کلمه از مادرشوهر: بررسی جایگاه زن در امثال حکم و اشعار عامیانه زبان فارسی و"ضعیفه:بررسی جایگاه زن ایرانی در عصرصفوی" و همچنین"به زیر مقنعه: بررسی جایگاه زن ایرانی از قرن اول تا عصر صفوی" و غیره اشاره کرد. او در این کتاب به بررسی جایگاه زن در ترانه ها و اشعار و عامیانه مردم ایران زمین پرداخته است.
مولف در این کتاب در گردآوری ترانه ها و اشعار عامیانه ، لالایی ها را که مظهر آرزوها و خواستها و ترسها و نیازهای روحی زنان استو اشعار و ترانه های عروسی که به آداب و رسوم و تشریفات خاص خود همراه است توجه نداشته است. روش گرد آوری ترانه های این کتاب  ، استفاده از اسنادی است یعنی از مولف این اشعارو ترانه ها را از کتاب های مختلف جمع آوری و دسته بندی کرده است.
کار عمده ای که مولف انجام داده این استکه اشعار و ترانه عامیانه ای را که به نوعی زنان در آن درگیر هستند را به صورت دسته بندی شده و تفکیک شده ارائه کرده است و براساس هشت محور ترانه عامیانه را منظم کرده است و در ابتدا هر محور به بیان توضیحات در مورد هر محور با توجه به زنان پرداخته است. در محور اول با عنوان اسمها در اشعار و ترانه ها به  برخی از القاب زنان مثل ضعیفه ، خاتون ، آبجی ، بی بی و برخی اسامی شاعرانه مثل حوری ، صنم ،نگار و یار و.... اشاره شده است .  محور دوم بعنوان جنبه های ادبی اشعار و ترانه های عامیانه اختصاص دارد . محور بعدی کتاب با عنوان ترانه های زنانه  عمدتا به ترانه های اشاره دارد  که زنان برای مردان می خوانند و در واقع در  آنها زن از هجر مرد سخن می گوید ، یکی از ترانه ای این قسمت از قرار زیر است:
پسر عمو گل راجونه ای من
مگه گفتم نیایی خونه ای من
بکن کفش و بیا برو قالی
بده دستمال دستت یادگاری
بده دستمال دستت تا بشور
به آب زمزم و صابون لاری
 (شیراز،1303)
در محور پنجم به بیان ترانه های مرتبط آرایش و پوشش و زینت آلات زنان اختصاص دارد ترانه زیر از این محور انتخاب شده است :
دختر تو النگی تلنگی
دختر من وسعه به ابرو داره
 سرمه به چشمان داره
سرخاب به لپون داره خلخال به پا داره
 (ژوفسکی ، ص31)
در محور بعدی اشعار مربوط به ازدواج  از جفت یابی و جهیزیه گرفته تا تنبه بدنی زنان ارائه شده است و در  محور بعدی اشعار مربوط به کار زنان ارائه شده است ، ترانه خوانی زنان ایرانی در هنگام کار ، ریشه های آیینی دارد . آوازهای هنگام شیر دوشی و مشک زنی و کار در باغ و شالیزار و قالیبافی ...............
محور بعدی در باب اشعاری است که در آنها زنان به نوعی تحقیر شده اند و آخرین محور به اشعار و ترانه های اختصاص یافته که به نوعی مفهوم فساد و فحشا  در ارتباط با زنان می پردازد.

 

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی