انسان شناسی(7): شاخه های اصلی انسان شناسی، باستان شناسی

آلن ال.کولاتا ترجمه ی زهره دودانگه

باستان شناسی اساسا یک علم تاریخی است، علمی که اهداف کلیِ آن بازسازی، تفسیر و درک جوامع انسانی گذشته است. تفسیر هوشمندانه ی آیزایا برلین درباره مشکلات ذاتیِ تمرین "تاریخ علمی" به طور ویژه ای برای باستان شناسی سودمند است. فعالان رشته ی باستان شناسی در پروژه نوشتن تاریخ، خود را در پیوستگی  (غالبا همزمان) با فعالان علوم طبیعی، علوم اجتماعی و علوم انسانی می بینند. در ایالات متحده باستان شناسی در رشته انسان شناسی  به عنوان یک دانش اجتماعی گسترش یافت و به کاوش های انسان شناسانه جنبه ی صریح تاریخی بخشید. در اروپا باستان شناسی بیشتر در پیوستگی با پژوهش های انسانی مانند ادبیات کلاسیک، علم زبان و تاریخ هنر است. در چند دهه ی آخر قرن بیستم، زمانی که عمل باستان شناسی  به طور روز افزونی جهانی شد و ارتباط مستمر میان باستان شناسان در حوزه ای ورای مرزهای ملی و منطقه ای شتاب گرفت،  این تمایزِ مشخص میان آموزش باستان شناسی و دانش باستان شناسی شروع به محو شدن نمود.
باستان شناسان تکنیک هایی تحلیلیِ بسیاری از رشته های علمی-از جمله گیاه شناسی، شیمی، علوم کامپیوتری، بوم شناسی، زیست شناسی تکاملی، ژنتیک، زمین شناسی و آمار- را به کار می گیرند تا  مواد باقی مانده از فعالیت های گذشته انسان ها را ترمیم و تفسیر کنند. اما باستان شناسان نیز مانند مورخان، برای بازسازی وقایع و فرایندهایی که به جوامع گذشته شکل داده و آن ها دگرگون کرده است تلاش کرده و هر جا امکانی باشد به درک اینکه چگونه وقایع و فرایندهای یاد شده توسط انسان درک شده و او را تحت تاثیر قرار داده اند، می پردازند.  دست یابی به چنین درکی به ایده هایی درباره اینکه چگونه افراد و جوامع شکل گرفته و با یکدیگر تعامل دارند، نیاز دارد، ایده هایی که  باستان شناسان به طور مکرر از علوم انسانی و اجتماعی مانند فلسفه، روانشناسی، جامعه شناسی و انسان شناسی فرهنگی گرفته اند. بنابراین، باستان شناسی یک تلاش فکری ترکیبی و منحصر بفرد است که به آگاهی از مجموعه ای گسترده از روشهای برگزیده و نظریات اجتماعی نیاز دارد تا بتواند تاریخ جوامع گذشته را بنویسد.
باستان شناسی با مطالعه ی تاریخ در اصلِ منابعی که برای بازسازی و تفسیر گذشته بکار می رود، متفاوت است. مورخان به طور ویژه ای بر شواهد متون نوشتاری تمرکز می کنند، در حالی که باستان شناسان به طور مستقیم تمامی جنبه های فرهنگیِ مادی جامعه را مورد بررسی قرار می دهند-معماری، هنر و مصنوعات که شامل متون هم می شود-یعنی کالاهای مادی که توسط انسان ساخته شده، استفاده می گردد و به دور انداخته می شود. در نتیجه باستان شناسی بر خلاف تاریخ، تمامی جوامع انسانی گذشته را به عنوان موضوع پژوهش در بر می گیرد، چه این جوامع متعلق به دوره پیش از به وجود آمدن خط و سواد باشند، چه بی سواد باشند و چه باسواد.  دانش و آگاهی درباره جوامع ماقبل تاریخ به طور انحصاری در حیطه ی باستان شناسی و علوم طبیعیِ وابسته- که در غیاب اسناد نوشتاری  می توانند اطلاعاتی را درباره زمینه ی محیطی و فرهنگی  جوامع باستان به وجود آورند- قرار می گیرد. بازسازی جهان مادیِ متعلق به جوامع گذشته تا سر حد امکان هدف کوتاه مدت باستان شناسی است؛ تفسیر اهمیت تاریخی و معنای فرهنگی دنیای مادی هدف غایی باستان شناسی است.
به منظور ثبت و تفسیر سیستماتیک بقایای مادی جوامع گذشته، باستان شناسان مجموعه ی مشترکی از روشها و روندها را توسعه داده اند. این مجموعه شامل بررسی های باستان شناسانه (بازشناسی)، حفاری، و تحلیل های دقیق از مصنوعات ترمیم یافته است. بررسی یا کشف و ثبت مکان های باستان شناسی یا دیگر عناصر انسان ساخت مانند جاده ها و سیستم های آبیاری معمولا اولین فاز پژوهش های باستان شناسی هستند. بررسی های باستان شناسی، اغلب عکس های هوایی و تصاویر ماهواره ای را برای مکان یابی سکونتگاه های انسان و عناصر مرتبطی که در سطح قابل رویت هستند، به کار می گیرد. از اواخر قرن بیستم، فن آوری سنجش از دور مانند رادار نافذ به زمین، ظرفیت و قابلیت باستان شناسان برای یافتن عناصر زیر سطح زمین را بالا برده است. روش دیگری برای شناسایی زمین طراحی شده تا مکان های باستان شناسی را به صورت نقشه ترسیم و توصیف کنند. این روش اغلب شامل جمع آوری منظم مصنوعات سطحی (مانند سفال، ابزار سنگی، استخوان های انسان و حیوان، فلز و دیگر اشیای با دوام) است که می تواند جایگاه آن ها بر حسب ترتیب زمانی (تعیین تاریخ)، روابط فضایی و اغلبِ عملکردهای اجتماعیِ مکان های باستان شناسی را آشکار کند.
پس از یک بازشناسی کامل که  بسترهای محیطی و روابط فضایی-زمانیِ سکونتگاه ها و سایر عناصر انسان ساخت را ثبت می نماید، باستان شناسان برنامه حفاری را به منظور کشف و ثبت فرهنگ مادی مکان و شیوه ای که این فرهنگ مادی در طول زمان تغییر یافته است، آغاز می کنند. طراحی و اجرای یک حفاری باستان شناسانه یک بُعد بسیار تکنیکی از حرفه ی باستان شناسی است که اغلب به مشارکت یک تیم میان رشته ای از دانشمندان و تکنسین ها نیاز دارد: نقشه برداران، کتیبه شناسان، زمین شناسان، گیاه شناسان، انسان شناسان فیزیکی، جانور شناسان و متخصصان دیگر.  ثبت مستند یک عملیات حفاری شامل نقشه های تفصیلی و طرح های معماری سازه های حفاری شده و عناصر دیگر، همراه با مقادیر زیادی از مصنوعات بازیافته و مکان های چینه شناسی (1) شده (موقعیت دقیق افقی و عمودی  در  لایه های مدفون یک مکان) و بسترهای رسوبی که به شیوه ای بسیار دقیق در فرم های اطلاعاتی استاندارد ثبت شده اند، می باشد.
فرایند نهایی ثبت بقایای مادی متعلق به جوامع گذشته، شامل تحلیل و تفسیر کمّی و کیفیِ مصنوعات بازیافته به شیوه ای دقیق و اغلب از نظر تکنیکی متخصصانه است. این توصیف و طبقه بندی منظم اشیا بر طبق موقعیت پیوسته ی زمانی، جنس، شکل، فرایند تولید، عمر استفاده و الگوی رسوب به مجموعه ای از تکنیک های پیچیده ی تحلیلی-که برای رمز گشایی تاریخی این اشیا مطرود توسعه یافته اند- بستگی دارد؛ اشیایی که زمانی برای جوامع انسانی که در آن ساخته شده، مورد استفاده قرار گرفته و ارزشگذاری شدند، دارای اهمیت اجتماعی بودند. مبانی اصولی این تکنیک ها انواع مختلفی از روش های زمان گذاری فیزیکی و شیمیایی است، از جمله برجسته ترین آن ها زمان گذاری رادیو کربنی است که در دهه 1940 توسط  ویلارد لیبی-برنده جایزه نوبل-در دانشگاه شیکاگو ابداع شد.
 هنگامی که شواهد تجربی از جوامع گذشته تولید شده است، باستان شناسان باید تفسیر های فرهنگی و تاریخی معناداری از این شواهد ارائه کنند. شواهد باستان شناسی اغلبِ مواقع بازتابی از تاریخی بلند مدت است (غالبا در بازه های زمانی دهه ای، نسلی و یا حتی طولانی تر قابل تفسیر است). این بدین مفهوم است که در غیاب شواهد متنی و تاریخی مقارن، تفاسیر باستان شناسی به جای وقایع یا کنش ها و اعمال افراد خاص، اغلب محدود به کاوش  ساختارهای اجتماعی فرهنگی با دوام (که در اعماق زمین قرار دارند) و تغییرات اجتماعی-تاریخی بلند مدت است. در نتیجه تفاسیر باستان شناسی به ندرت به تشریح این که چه وقایع و فرایندهایی در شرایط اجتماعی یا روانشناسی برای بازیگران انسانی دارای مفهوم خاصی بوده است، می پردازد. با این وجود باستان شناسی به عنوان گونه ای از انسان شناسی تاریخی، بینشی حساس و عمیق به شرایط انسان عرضه می دارد.
پانوشت:
1- چینه‌شناسی، علمی است که اصولا از روابط موجود بین طبقات سنگهای رسوبی بحث می‌کند.  مطالعات چینه شناسی از یک طرف مبتنی بر شناخت توالی طبقات رسوبی در زمانهای مختلف زمین شناسی به منظور پی بردن به تاریخ حوادث زمین و تکامل موجودات بوده ، از طرف دیگر تغییرات جانبی رخساره‌ها در مکانهای مختلف را بررسی می‌نماید که به وسیله آن با وضع جغرافیایی گذشته زمین در هر زمان آشنا می‌شویم.

متن به صورت زیر ارجاع داده شود:
To cite this page:
• MLA Style:   "anthropology." Encyclopædia Britannica. Encyclopaedia Britannica Ultimate Reference Suite.  Chicago: Encyclopædia Britannica, 2010.
• APA Style:   anthropology. (2010). Encyclopædia Britannica. Encyclopaedia Britannica Ultimate Reference Suite.  Chicago: Encyclopædia Britannica.

دوست و همکار گرامی


چنانکه از ​فعالیت های داوطلبانه کانون ​«انسان شناسی و فرهنگ» و ​مطالب منتشر شده​ در سایت آن​ ​بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات ​و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766


شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66


شماره کارت: 7634-4916-3372-6104


به نام آقای رضا رجبی

نویسنده

دودانگه، زهره / معاونت روابط عمومی

مطالب نویسنده